برگردان به زبان ساده
در ایام تهیدستی فغان صاحب اثر گردد
ندارد ناله جانسوز چون نی پر شکر گردد
هوش مصنوعی: در دوران فقر و تنگدستی، گله و شکایت شخص تأثیرگذار به گوش میرسد، اما اگر کسی از درون نالهای جانسوز داشته باشد، مانند نی که صدای دلانگیز و شیرین دارد، میتواند به جایی برسد.
اگر یوسف چنین از پیر کنعان باخبر گردد
زکنعان بوی پیراهن گریبان چاک برگردد
هوش مصنوعی: اگر یوسف از وضعیت کنعان و حال و روز خود باخبر شود، به سمت آنجا بازمیگردد و چنان غمگین و پریشان میشود که پیراهنش را پاره میکند.
نمی گیرد به خود نقش قدم این دشت پروحشت
مگر بوی جگر ما را به مجنون راهبر گردد
هوش مصنوعی: این دشت خالی و پر از ترس، از پاهای ما اثری نخواهد گرفت، مگر اینکه بویی از دلسوختگی ما، ما را به سمت مجنون هدایت کند.
مده در بحر هستی لنگر تسلیم را از کف
که هر چینی که بر ابروزنی موج خطر گردد
هوش مصنوعی: در دریاچه وجود، لنگر تسلیم را از دست رها نکن، زیرا هر نوسانی که بر چهره تو بیفتد میتواند خطرساز باشد.
نمی سوزد به بیمار محبت دل طبیبان را
زبیتابی مگر خون در رگ ما نیشتر گردد
هوش مصنوعی: محبت مانند آتش جانی است که فقط به بیماران آسیب میزند و وقتی دل طبیب را میسوزاند که خون در رگهای ما مانند نیشتری درد ایجاد کند.
محال است از محیط خودنمایی سر برآوردن
کدامین عکس را دیدی که از آیینه برگردد؟
هوش مصنوعی: نمیتوان خارج از وضعیت و محیط واقعی خود نمود پیدا کرد. آیا تا به حال عکسی را دیدهای که از داخل آیینه به بیرون برگردد؟
ندارد می پرستی حاصلی غیر از سبکباری
خوشا مستی که از میخانه بی دستار برگردد
هوش مصنوعی: پرستش می (شراب) هیچ فایدهای جز سبکی و بیخیالی ندارد، چه خوب است حالت مستی که از میخانه بدون پوشش و آرایش بازگردد.
دل عاشق به فکر سینه پر خون نمی افتد
به کنعان این عزیز از مصر هیهات است برگردد
هوش مصنوعی: دل عاشق هرگز به فکر زخمهای خود نمیافتد و تصور میکند که معشوقش از مصر به کنعان برنخواهد گشت.
زسرو او کنار هر خس و خاری گلستان شد
همان آغوش ما چون حلقه از بیرون در گردد
هوش مصنوعی: درخت سرو او، با وجود هر نوع خس و خار، باعث به وجود آمدن گلستانی زیبا شده است. همینطور آغوش ما نیز مانند حلقهای است که از خارج به دوری در میچرخد.
نمی آید زما عاجزکشی چون خصم کم فرصت
دم شمشیر ما از یک نگاه عجز برگردد
هوش مصنوعی: ما به هیچ وجه نمیتوانیم از دست دشمن خود ناتوانی را نشان دهیم، چرا که در یک لحظه نگاه ما میتواند او را از پا درآورد.
یکی از چشم بندیهای عشق این است عاشق را
که همزانو بود با یار و دنبال خبر گردد
هوش مصنوعی: یکی از فریبهای عشق این است که عاشق همیشه در کنار محبوبش باشد و به دنبال خبر و احوال او بگردد.
نمی دارد ترازوی عدالت سنگ کم صائب
گذارد هر که دندان بر جگر صاحب گهر گردد
هوش مصنوعی: در این بیت اشاره شده که میزان عدالت هرگز نمیتواند کم و ناقص باشد. کسانی که بر سختیها و دردها صبر میکنند و در برابر مشکلات سکوت میکنند، به طور ناخواسته به مقام و ارزش بالاتری دست پیدا میکنند.