برگردان به زبان ساده
هر که اوقات گرامی صرف خودسازی کند
خانه اش سازست چون جان خانه پردازی کند
هوش مصنوعی: هر کسی که وقت ارزشمندش را برای بهبود خودش صرف کند، زندگی‌اش مانند خانه‌ای می‌شود که با دقت و هنر تزئین شده است.
همچو اخگر زود خاکسترنشین خواهد شدن
هر سبک مغزی که چون آتش سرافرازی کند
هوش مصنوعی: هر کسی که شعله‌ور و پرهیجان باشد، به زودی مانند خاکستر خواهد شد، اگر نادانی و سبک‌مغزی در او باشد.
هر که خواهد بر سر زانوی خوبان جای خود
به که چون آیینه چندی خانه پردازی کند
هوش مصنوعی: هر کس که می‌خواهد در کنار معشوقان و خوبان قرار گیرد، بهتر است که مانند آیینه خود را آماده کند و در این راه کمی تلاش کند، نه اینکه مدت‌ها به تنها زیبایی‌های ظاهری نگاه کند.
غوطه در خون شفق زد مهر از تیغ زبان
این سزای آن که با عالم زبان بازی کند
هوش مصنوعی: در این بیت به تصویرسازی از عواقب خطرناک بازی با کلمات و زبان پرداخته می‌شود. هر کس با زبان و کلام خود به دیگران آسیب برساند و به آن‌ها ظلم کند، در نهایت با عواقب وخیم‌تری مواجه خواهد شد. در اینجا، خون شفق به معنای نمادین از خشونت یا ضرری است که از زبان ناشایست ناشی می‌شود. به عبارت دیگر، این شعر هشدار می‌دهد که باید با دقت و مسئولیت با کلمات و سخن خویش رفتار کنیم، چرا که عواقب آن ممکن است بسیار سنگین باشد.
آهوان را وحشت مجنون زوحشت توبه داد
چون بود میدان تهی هر کس سبکتازی کند
هوش مصنوعی: وحشت مجنون باعث ترس آهوها شد. وقتی میدان خالی است، هر کسی می‌تواند آزادانه و بدون نگرانی رفتار کند.
شد کف خاکستری بلبل زسوز ناله ام
وای بر خاری که با آتش زبان بازی کند
هوش مصنوعی: بلبل به خاطر ناله‌های دل‌خراش خود خاکستری و پژمرده شده است. چه غمی دارد وقتی که خارها با زبان آتشین خود بازی می‌کنند!
آن که از آیینه می پوشید رخسار از حیا
این زمان در ساغر می چهره پردازی کند
هوش مصنوعی: کسی که از شرم، چهره‌اش را از آینه پنهان می‌کرد، اکنون در جام شراب، زیبا و با فخر خود را نشان می‌دهد.
خودنمایی لازم نودولتان افتاده است
خون چو گردد مشک ناچارست غمازی کند
هوش مصنوعی: اگر خود را نشان ندهی، در نهایت دلتنگی و افسردگی به سراغت می‌آید. به مانند این است که وقتی مشک (عرق) پر می‌شود، ناگزیر باید خود را برملا کند و ببینند.
دلربایی شیوه هر مرغ کوته بال نیست
نقش بندد بر زمین کبکی که شهبازی کند
هوش مصنوعی: دلربایی و جذبه، مخصوص پرنده‌هایی نیست که بال‌های کوتاهی دارند. به مانند کبکی که بر روی زمین به تصویر کشیده شده، پرنده‌ای است که می‌تواند به آسمان‌ها پرواز کند.
بلبلان چون غنچه بر لب مهر خاموشی زنند
در گلستانی که صائب نغمه پردازی کند
هوش مصنوعی: پرنده‌های عاشق در جایی که فضای خوشایند و زیبایی وجود دارد، به خاطر آرامش و سکوت، صدایشان را خاموش می‌کنند. در این گلستان، که زیبایی و لطافت موج می‌زند، هیچکس نیست تا از زیبایی‌ها و نغمه‌های دلنشین آن بهره‌برداری کند.
