برگردان به زبان ساده
تا دل آزاده برگ عیش در دامن نداشت
رعشه باد خزان، دستی بر این گلشن نداشت
هوش مصنوعی: تا زمانی که دل آزاد نباشد و از لذت‌ها بهره‌مند نشود، حتی وزش خنک باد پاییزی هم نمی‌تواند تاثیری بر این باغ بگذارد و هیچ‌کس نمی‌تواند از زیبایی آن بهره‌مند شود.
خار صحرا زیر پایش بستر سنجاب بود
در بساط خویش تا مجنون ما سوزن نداشت
هوش مصنوعی: خارهای بیابان زیر پاهای او به قدری نرم و راحت بود که سنجاب بر روی آن می‌خوابید. اما در زندگی خودش هیچ چیز به اندازه‌ای ارزشمند نداشت که مجنون حتی سوزنی در اختیار داشته باشد.
در غریبی از لباس سلطنت شد کامیاب
در وطن هر کس چو ماه مصر پیراهن نداشت
هوش مصنوعی: در دوران غربت، شخصی با پوشیدن لباس سلطنت به موفقیت دست یافت، اما در وطن خود، هیچ‌کس مانند او از زیبایی و جذابیت برخوردار نبود.
خاکساری ها به فریاد غبار ما رسید
ورنه دست کوته ما بخت آن دامن نداشت
هوش مصنوعی: ما در شرایطی قرار داریم که مشکلات و چالش‌ها به کمک ما آمده‌اند، وگرنه با دست‌های کوتاه‌مان نمی‌توانستیم به موفقیت و نعمت دست یابیم.
می دهد کیفیت می، جلوه خون حلال
از سر خاک شهیدان سر گران رفتن نداشت
هوش مصنوعی: شراب دلنشین خود را به ما می‌نمایاند، در حالی که خون پاک شهدای گران‌قدر همیشه یادآور فداکاری و بزرگواری آنان است و هیچگاه از خاطر نمی‌رود.
حسن بیباک تو مغرورست، ورنه هیچگاه
پرتو خورشید ننگ از دیده روزن نداشت
هوش مصنوعی: زیبایی تو باعث غرور توست، وگرنه هیچ وقت نور خورشید نتوانسته است که لکه ننگی بر چشمان روزنه بیفکند.
روح را داغ عزیزان نعل در آتش نهاد
ورنه تا صد سال آهنگ سفر از تن نداشت
هوش مصنوعی: روح انسان به خاطر غم و دلتنگی از دست دادن عزیزانش در آتش درد و رنج سوخت و ناراحتی داشت وگرنه تا صد سال هم تمایلی به ترک دنیا و سفر نداشت.
بود بی می مست دل دایم درون سینه ام
گوهر شب تاب هرگز حاجت روغن نداشت
هوش مصنوعی: در دلم همواره شوق و عشق فراوانی وجود دارد که مانند گوهری درخشان درونم می‌درخشد و هیچ وقت نیاز به چیزی اضافی برای روشنایی ندارد.
چهره عیب نهان خویش را صائب ندید
هر که از زانوی خود آیینه روشن نداشت
هوش مصنوعی: هر کسی که نتواند عیب‌های خود را ببیند و تنها به نقص‌های دیگران توجه کند، در واقع نمی‌تواند حقیقت خود را بشناسد. برای دیدن واقعیت، نیاز به انگیزه و دقت در خودشناسی است.
