برگردان به زبان ساده
در تعلق کوه آهن در شمار سوزن است
در تجرد سوزنی همسنگ کوه آهن است
هوش مصنوعی: در دنیای مادی، چیزی که به ظاهر بزرگ و اهمیت دارد، مانند کوه آهن، در حقیقت در مقایسه با حقیقتی عمیقتر و سادهتر، مثل سوزن، چندان از ارزش و اندازهای برخوردار نیست. در عوض، در جنبههای والاتر و مجرد زندگی، حتی یک سوزن هم میتواند به اندازه یک کوه آهن اهمیت پیدا کند.
پاک کن دل را، ز دست انداز چرخ آسوده شو
تا بود در تخم غش، سر گشته پرویزن است
هوش مصنوعی: دل خود را از آلودگیها پاک کن و از چرخ گردون که به انسان فشار میآورد، رهایی یاب. تا زمانی که در افکار بیهدف و نادرست غرق هستی، دچار سردرگمی میشوی.
پاک گوهر را نباشد روزی از خاک وطن
سنگ بندد بر شکم یاقوت تا در معدن است
هوش مصنوعی: سنگهای قیمتی مانند یاقوت، در هنگام استخراج از زمین تحت فشار و محدودیتهایی قرار دارند. اما اصل و ماهیت گرانبها و بیعیب آنها هیچگاه از خاک وطن دور نخواهد شد و همیشه در دل طبیعت زیبا و پاک باقی خواهند ماند.
تا لب نانی به دست آرم چه خونها می خورم
دست کوته را تنور رزق چاه بیژن است
هوش مصنوعی: برای به دست آوردن یک لقمه نان چقدر باید زحمت بکشم و از سختیها بگذرم؛ در حالی که دستم کوتاه است و منبع روزیام مانند تنور گرم و پر از زحمتهای عمیق است.
گفتگوی عشق را از عقل پنهان داشتن
راز را آهسته پیش گوش سنگین گفتن است
هوش مصنوعی: عشق را نمیتوان با عقل در میان گذاشت و باید رازهای آن را آرام و به تدریج گفت، زیرا این کار به معنای سنگین و دشواری است.
دل در آزارست تا با عقل و هوش آمیخته است
شعله فریادی است تا آب و نمک در روغن است
هوش مصنوعی: دل در عذاب و رنج است چرا که با عقل و هوش ترکیب شده است. این شعله فریاد میزند، همانطور که آب و نمک نتوانند در روغن حل شوند.
چون نگیرد آه را دل در فضای آسمان؟
دوزخ دود سبکرو، خانه بی روزن است
هوش مصنوعی: چرا دل در آسمان نمیتواند از شدت آه جلوگیری کند؟ دوزخ همچون دودی سبک، جایی است که هیچ نوری به آن راه ندارد.
عقل سست از پرده ناموس چون آید برون؟
پای خواب آلود را سد سکندر دامن است
هوش مصنوعی: عقل ضعیف چگونه میتواند از صحت و امانت بیرون بیفتد؟ پای خسته نمیتواند از دامنه سکندر عبور کند.
بر غبار دیده ما آستین خواهد کشید
آن که یک روشنگر او نکهت پیراهن است
هوش مصنوعی: آن کسی که نورانی است و بویی خوش از پیراهنش میآید، بر غبار چشمان ما دست میکشد و ما را پاک میکند.
رشته پیوند بگسل از سپهر تنگ چشم
عقده می افتد به کار رشته تا با سوزن است
هوش مصنوعی: اگر پیوند و رشتههای ارتباطی را از آسمان محدود و تنگ خارج کنیم، مشکل و افسردگی بروز میکند، چون تا زمانی که سوزن وجود دارد، این رشتهها کارایی دارند.
روزگار از نطفه مردان عقیم افتاده است
مردم از بهر چه می گویند شب آبستن است؟
هوش مصنوعی: دوران به گونهای شده که مردان قدرت باروری و زایندگی ندارند، اما مردم با خیال واهی خود تصور میکنند که شب، به زودی چیزی جدید و مهم به دنیا خواهد آورد.
رزق بی کوشش نمی آید به کف، حرف است این
نیم نانی می رسد تا نیم جانی در تن است
هوش مصنوعی: معنای این بیت بیانگر این است که هر چیزی که به دست میآید، نیازمند تلاش و کوشش است و بدون زحمت، کسی نمیتواند به روزی و رزق خود برسد. همچنین اشاره دارد که تا زمانی که انسان جانی در بدن دارد، باید به دنبال تامین نیازهای خود باشد، چون بدون تلاش، حتی نان اندکی هم به دست نمیآید.
صبح کز خون صباحت روی خود را شسته است
داغ آن چاک گریبان و بیاض گردن است
هوش مصنوعی: صبح، که چهرهاش را با خون زیباییاش شسته، نشان داغی بر گریبان و سفیدی گردنش به جا مانده است.
این غزل را از حکیم غزنوی بشنو تمام
تا بدانی نطق صائب پیش نطقش الکن است
هوش مصنوعی: این غزل را از حکیم غزنوی بهطور کامل بشنو تا متوجه شوی که سخنان صائب در مقایسه با او چقدر ناچیز و بیاثر است.