برگردان به زبان ساده
ما قلم در سر کشیدیم اختیار خویش را
اختیار آن است کاو قسمت کند درویش را
ما اختیار خودمون رو کنار گذاشتیم و اختیار برای مردم درویش صفت هرچیزی ست که خدا قسمت کنه و سرراهش قرار بده
آن که مکنت بیش از آن خواهد که قسمت کرده‌اند
گو طمع کم کن که زحمت بیش باشد بیش را
هوش مصنوعی: کسی که می‌خواهد برای خود ثروت بیشتری نسبت به آنچه تقسیم شده، داشته باشد، باید بداند که هر چه بیشتر بخواهد، زحمت بیشتری هم خواهد کشید. پس بهتر است کمتر طمع کند.
خمر دنیا با خمار و گل به خار آمیخته‌ست
نوش میخواهی هلا! گر پای داری نیش را
هوش مصنوعی: دنیا به زیبایی و جذابیت‌هایش آمیخته است، اما در این میان، درد و رنجی نیز وجود دارد. اگر خواهان لذت و خوشی هستی، باید تحمل سختی‌ها و خطرات را نیز داشته باشی.
ای که خواب آلوده واپس مانده‌ای از کاروان
جهد کن تا بازیابی همرهان خویش را
هوش مصنوعی: ای کسی که از کاروان عقب مانده‌ای و هنوز خواب آلودی، تلاش کن تا دوباره دوستان و همرهان خود را پیدا کنی.
در تو آن مردی نمی‌بینم که کافر بشکنی
بشکن ار مردی هوای نفس کافر کیش را
هوش مصنوعی: من در تو مردانی را نمی‌بینم که بتوانند به چالشی بزرگ بپردازند. اگر مردی هستی، باید با هوس‌های نفسانی که به کفر می‌انجامد، مبارزه کنی.
آن گه از خواب اندر آید مردم نادان که مرد
چون شبان آن گه که گرگ افکنده باشد میش را
زمانی انسان‌های نادان به حقیقت پی خواهند برد که می میرند مانند چوپانی که دیر متوجه میشه که گوسفنداشو گرگ برده دیگه
خویشتن را خیر خواهی خیرخواه خلق باش
زآن که هرگز بد نباشد نفس نیک‌اندیش را
هوش مصنوعی: به دیگران خیر و نیکی برسان و برای خودت هم خیرخواهی کن، چرا که نفس خوب‌اندیش هیچ‌گاه به بدی نمی‌رود.
آدمیت رحم بر بیچارگان آوردن است
کآدمی را تن بلرزد چون ببیند ریش را
هوش مصنوعی: انسانیت یعنی رحمت و محبت به کسانی که در سختی و مشکلات هستند؛ این احساس انسان را تکان می‌دهد وقتی که رنج و ظلم بر دیگران را ببیند و متوجه شود که آنها هم مثل خود او می‌توانند در موقعیت‌های سخت قرار بگیرند.
راستی کردند و فرمودند مردان خدای
ای فقیه اول نصیحت گوی نفس خویش را
هوش مصنوعی: مردان خدا به راستی عمل کردند و گفتند: ای فقیه، ابتدا خودت را نصیحت کن.
آنچه نفس خویش را خواهی حرامت سعدیا
گر نخواهی همچنان بیگانه را و خویش را
هر چیزی (خیری) برای نفس خودت میخواهی حرامت باشد سعدی مگر اینکه آن را برای بیگانه و خویشانت هم بخواهی
