حکایت شمارهٔ ۴

یک گروه و طایفه از دزدان عرب بر بلندای کوهی نشسته بودند و اتراق کرده بودند و راه عبور کاروان‌ها را مسدود. مردم شهرهای اطراف از نیرنگ‌های این دزدان ترسیده بودند و نیروهای شاه هم در شکست آنان ناتوان مانده بودند. به خاطر آن‌که در بالای کوه، پناهگاه غیرقابل دسترسی را برای خود کرده و پناهگاه و مکانی امن برای خود ساخته بودند. مقام‌های حکومتی برای مقابله با آسیب‌های آن‌ها، مشورت می‌کردند و می‌گفتند که اگر این گروه به این شیوهٔ خود ادامه دهند، مقابله با آن‌ها غیرممکن خواهد شد.

درخت نوکاشته به نیروی یک نفر از جای برکنده می‌شود.

ولی اگر به همان حال مدتی رها شود با ارّابه (گردونه/گردون) هم نمی‌توانی از بیخ و بن آن را از جا در بیاوری.

سرِ چشمه را با بیل می‌توان گرفت ولی چون آبِ آن افزون شد با فیل هم از آن نمی‌توان رد شد.

قرار بر این شد که کسی را به گذاشتند تا آن‌ها را زیرنظر بگیرد و فرصتی پیدا کنند. تا اینکه زمانی آن‌ها به قومی حمله کرده بودند و جایگاه و پناهگاهشان خالی شده بود. آن‌وقت چند مرد جنگی کارآزموده را فرستادند و آن‌ها در دره و شکاف بین دو کوه پنهان شدند. در هنگام شب که دزدان برگشتند -درحالی که سفر کرده بودند و تاراج آورده بودند- سلاح‌هایشان را کنار گذاشتند و لباس‌ها و غنیمت‌ها را استفاده کردند. اولین دشمنی که به سراغ ایشان تاخت، خواب بود. آنچنان که پاسی از شب گذشت...

قرص آفتاب در دل تاریکی فرو رفت مثل آن‌که یونس در دهان و شکم نهنگ رفته باشد.

مردان شجاع از کمین بیرون آمدند و دستان تک‌تک افراد گروه دزدان را بستند و در هنگام صبح آن‌ها را به درگاه پادشاه آوردند. پادشاه دستور داد همه را بکشند. در میان آن‌ها جوانی بود که میوهٔ آغاز جوانی‌اش نورس بود و سبزهٔ چهرهٔ مانند گلستانش به تازگی روییده بود (همه توصیفات شاعرانه‌ای است از اینکه آن جوان سن و سالی نداشت). یکی از وزیران پیشگاه تخت پادشاه را بوسید، صورتِ میانجیگری بر زمین گذاشت و گفت: این جوان هنوز از باغ زندگی میوه‌ای نخورده و هنوز به ابتدای جوانی هم نرسیده است. از پادشاه انتظار می‌رود که به خاطر کرم و اخلاق نیکویش نیکی کند، خون او را به من ببخشد. پادشاه از این سخن رنجید، در نظر او این حرف درست نیامد و گفت:

هر کس اصل و نهادش بد باشد از نور وجود افراد نیک بهره‌مند نمی‌شود، تربیت کردن انسان بَدنهاد مانند گذاشتن گردو بر گنبدِ بام است که در آنجا قرار نمی‌گیرد.

بهتر است نسل فساد این افراد را نابود کرد و ریشهٔ تبار آن‌ها را از جا کَند، زیرا نشاندن آتش‌ و سپس نگه داشتن جرقه‌ای از آن، یا کشتن افعی و نگه داشتن بچه‌اش کار خرمندانه‌ای نیست.

اگر ابر آبِ جان بخش و زندگی بخش ببارد، باز هم درخت بید میوه و ثمره‌ای نخواهد داشت

در هم‌نشینی با فرومایگان عمر خود را تباه نکن چرا که از نیِ حصیر (که مانند فرومایگان هستند) شکر نخواهی خورد (منفعتی نخواهد داشت).

وزیر این حرف پادشاه را شنید. بامیل و بی‌میل (راضی یا ناراضی) پسندید و نیکویی نظر پادشاه را تحسین کرد و گفت:« آنچه پادشاه -پادشاهی‌اش بادوام باشد- گفتند، خودِ حقیقت است، و اگر زیرنظر آن بدنهادان تربیت یافته، طبیعت و خلق و خوی آن‌ها را گرفته. اما من امیدوارم که در هم‌نشینی با نیکویان، تربیت درست پیدا کند و اخلاق خردمندان را بگیرد. چرا که هنوز کودک است و راه و روش ستم و دشمنی در جان او ننشسته و جایگزین نشده و قطعا آگاهید که هر فرزندی با سرشتی که پذیرای خوب و بد است زاده می‌شود، پس پدر و مادرش وی را یهودی، مسیحی و زرتشتی می‌گردانند.»

همسر لوط با افراد بد همراه شد و خودش هم بد شد. با همین رفتار خاندان پیامبری لوط را از بین برد.

سگ همراه اصحاب کهف هم چند روزی همراه نیکان (اصحاب کهف) شد و سرانجام در بین آنان قرار گرفت.

او این را گفت و گروهی از ندیمان پادشاه هم به قصد میانجیگری، همراه او شدند تا پادشاه از خون ان جوان گذشت و گفت: «من او را بخشیدم، اگرچه این کار را درست نمی‌بینم.»

می‌دانی زال به رستم پهلوان چه گفت؟ گفت که نباید دشمن را حقیر و بیچاره در نظر گرفت.

 بسیاری از اوقات دیده‌ایم که آب یک چشمهٔ کوچک، وقتی ادامه پیدا کرد و بیشتر شد، شتر با بارش را برد.

خلاصهٔ کلام، پسر را با محبت و امکانات فراوان بزرگ کردند و استادانی برای تربیت او گذاشتند تا فنون گفتگو و پاسخگویی و آداب خدمت به پادشاه را به او آموزش دهند و او در نگاه هم‌ردیفانش پسندیده جلوه کرد. یک‌بار وزیر دربارهٔ ویژگی‌های او در درگاه پادشاه اشاره‌ای کرد و گفت که تربیت عاقلان بر او تأثیر گذاشته و نادانی‌های گذشته را از سرشت او کنار گذاشته است. پادشاه با شنیدن این سخنان لبخند زد و گفت:

درنهایت، گرگ‌زاده تبدیل به یک گرگ خواهد شد. حتی اگر کنار آدمیان بزرگ شده باشد.

دو سال از این ماجرا گذشت. گروهی از اوباش آن محل به او ملحق شده و با او پیمان بستند تا اینکه در فرصتی مناسب وزیر و هر دو پسرش را کشت، ثروتی بی‌اندازه برداشت و در دره‌ای که کمینگاه راهزن‌ها بود، راه پدرش را ادامه داده، گردن‌کش و یاغی شد. پادشاه از این اتفاق متحیر شد. انگشت به دهان مانده بود و گفت:

هیچکس از آهنِ بد و به درد نخور، شمشیرِ نیک نخواهد ساخت. انسانِ بدنهاد و حقیر هم هرگز به واسطهٔ تربیت تبدیل به یک انسان والامقام نمی‌شود ای حکیم.

در نرمی و لطافت باران که تفاوتی وجود ندارد، اما با همان باران در باغ لاله می‌روید و در شوره‌زار خار.

در زمین‌های شوره‌زار هرگز سنبل در نمی‌آید. پس در چنین زمینی بذر گل و عمل خود را بیهوده تلف نکن.

نیکی کردن با انسان‌های بد همان اندازه‌ ناپسند است که به جای انسان‌های نیک، افراد بدی را بنشانی.