غزل شمارهٔ ۴۳۷

اجازه بده تا از برابر چهره‌­ی تو عبور کنیم و پنهانی در صورت زیبای تو نگاه کنیم

در هنگام جدایی و فراق، شور و شوق رسیدن به یار وجود دارد و در هنگام دیدار، ستم هجران و دیدار در پیش است؛ با این همه تحمل جور آسان­‌تر است، چرا که تاب و توان تحمل شوق تو را نداریم(نکته: سعدی هر چند بیان می­کند که در هنگام جدایی، شور و شوق رسیدن وجود دارد و در هنگام وصال، ترس جدایی، و آدم به طور معمول میان دو راهی شوق و جور، شوق را برمی‌­گزیند، اما در این بیت رندانه جور را انتخاب می‌­کند تا همچنان از وصال بهره‌­مند باشد و دلیلی که ذکر می‌­کند نیز بسیار زیباست چرا که بیان می­‌کند از آنجا که تاب و توان تحمل شوق تو را نداریم پس همین جور را انتخاب می­‌کنیم)

اگر نگاهی به ما نمی­‌کنی و چهره‌­ات را از ما برمی‌­گردانی، فرمان و حکم در اختیار توست، (اما) بازگرد و ببین که چگونه چهره­‌ی خود را همچون فرشی در زیر قدم‌هایت پهن می‌­کنیم(نکته: سعدی به طور ضمنی چهره­‌ی خود را به فرش تشبیه کرده است)

ما با تو کاری داریم که هر چند اگر تمام مردم روزگار دشمن ما شوند و در این دشمنی سر خود را از دست دهیم باز بر همان نیت و قصد خود خواهیم ماند

گفتی که (تعداد) عاشقان من از ذرات خاک بیشتر هستند، (اختیار دارید، لطف می­کنید)(ارزش) ما از خاک بیشتر نه که از خاک کمتر است(تجاهل العارف: در این بیت سعدی دانسته خود را به نادانی می‌­زند چرا که؛ معشوق در مقام نازیدن به خود می­‌گوید که جمعیت و تعداد عاشقان و مشتاقان من از (ذرات) خاک بیشتر است، اما شاعر از سر طنز و رندی خود را به ندانستن می‌­زند و می‌­گوید: اختیار دارید! ارزش ما از خاک کمتر است)

جای شگفتی است که ما همواره از هواخواهان و عاشقان تو هستیم اما از همنشینی با تو محرومیم، در هر مجلسی که تو هستی حضور داریم اما همچون حلقه‌­ی در از مصاحبت با تو بی­‌نصیبیم

هر چند هیچ‌گونه نشانه­‌ای از مهر و محبت از جانب تو مشاهده نکرده‌­ایم اما جای تعجب است که به خود نیز اجازه نمی­‌دهیم سراغ عشق و مهر کس دیگری برویم(بوی مهر: کمترین نشانه­‌ای از مهر و محبت)

به طور معمول، مردم، شکایت از دشمنان را به پیش دوستان خود می­‌برند؛ اگر کسی معشوق و دوستش، دشمنش باشد، نزد چه کسی شکایت کند؟

ما از سر اختیار ، دوان دوان ، به دنبال کسی نمی رویم در واقع آن کسی ما را چنان با شتاب پیش میبرد که اسیر عشق او هستیم و در دام عشق او گرفتار آمده ایم 

سعدی! تو در میان جمعیت عاشقان او چندان اعتبار و اهمیتی نداری؛ چرا که در دام عشق او چنان عاشقانی گرانقدری وجود دارند که تو در برابر آنان همچون صیدی لاغر و بی‌­ارزش جلوه می­کنی