غزل شمارهٔ ۱۱۶

اگر دلم بتواند دوری تو را تحمل کند یا نکند، چارهٔ دیگری ندارد و فقط باید در این راه شکیبایی پیش گیرد.

ای سرور، بر حذر باش از اینکه به سرمنزل معشوقان گام نهی، زیرا رهایی از آنجا ممکن نیست! [ خواجه: لقبی است برای وزیران، آقا و سرور / زنهار: شبه جمله است، امان، البته (که در این معنی تاکید را می‌رساند.) / کنایه: دلستانان (معشوقان دلربا و زیبارو)، ره به در نبودن (راه فرار و گریزگاهی وجود نداشتن).] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

تمام مردم دنیا می‌دانند که آنچه عقل برای رهایی از عشق می‌اندیشد، اعتباری ندارد. [ تضاد: عشق، عقل / استعارهٔ مکنیه (تشخیص): اندیشهٔ عقل.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

همه به من می‌گویند او را رها کن و به جانبی دیگر روی آور، اما باید دانست که عزیزتر از جهتی که به او منتهی می‌شود، جانب و جهتی یافت نمی‌شود. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

سراسر باغ و بوستان را زیر پای گذاشتم، اما هیچ درختی را ندیدم که چون تو برومند باشد. [ ثمر: میوه / تناسب: بوستان، درخت، ثمر /استعارهٔ مرکب: بیت با توجه به ابیات پیشین در معنای غیر حقیقی به کار رفته است (دنیا را گشتم، بهتر از او یافت نمی‌شود).] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

من چه ارمغانی می‌توانم به تو بدهم که شایستهٔ تو باشد؟ چرا که من تنها جانی دارم و جان هم بهایی ندارد تا برای یک بار نگریستن به تو نثار شود. [ درخور: لایق و سزاوار / تحفه: ارمغان و هدیه / بهای یک نظر: ارزش یک نگاه و دیدن.] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

می‌دانی چه کسی از عشق آگاه است؟ کسی که تنها از دوست آگاهی دارد و جز او به چیزی نمی‌اندیشد و از هیچ چیز خبر ندارد. - منبع: شرح غزل‌های سعدی

ای سعدی، از آنجا که هنوز امید رسیدن به دوست در ما زایل نگشته است، بنابراین ترسی از جان باختن و سر در انداختن نداریم. [ اندیشه: ترس و بیم ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی

پروانه در اثر عاشق بودن گرد سر شمع می‌گشت و در معرض خطر قرار داشت، اما اکنون که عشق او را سوزانید، دیگر هیچ خطری او را تهدید نمی‌کند. [ استعارهٔ مرکب: بیت با قرینهٔ ابیات دیگر غزل در معنای مجازی و به علاقهٔ شباهت به کار رفته است.(عاشق در خطر بود. اکنون که در راه عشق جان باخت، دیگر خطری برایش وجود ندارد.) ] - منبع: شرح غزل‌های سعدی / دکتر محمدرضا برزگر خالقی / دکتر تورج عقدایی