برگردان به زبان ساده
شنیدم که وقتی سحرگاه عید
ز گرمابه آمد برون بایزید
هوش مصنوعی: شنیدهام که بایزید، در سحرگاه عید، از حمام خارج شده است.
یکی تشت خاکسترش بیخبر
فرو ریختند از سرایی به سر
هوش مصنوعی: یکی از خانهای بیخبر، تشت خاکستر کسی را پایین انداختند.
همیگفت شولیده دستار و موی
کف دست شکرانه مالان به روی
هوش مصنوعی: او میگفت که دستار و موی ژولیدهاش نشاندهندهی شکرگزاری و خرسندی او به خاطر نعمتها و مالهایی است که دارد.
که ای نفس من در خور آتشم
به خاکستری روی در هم کشم؟
هوش مصنوعی: ای نفس من! آیا باید به خاطر آتش درونم، چهرهام را به حالت گلایه و نارضایتی در هم ببرم؟
بزرگان نکردند در خود نگاه
خدابینی از خویشتن بین مخواه
هوش مصنوعی: بزرگان به خداوند توجه میکردند و به درون خود نمینگریستند. بنابراین، تو نیز از خودت توقع نداشته باش که ببینی.
بزرگی به ناموس و گفتار نیست
بلندی به دعوی و پندار نیست
هوش مصنوعی: عظمت و بزرگمنشی به ظواهر و ادعاها نیست، بلکه به رفتار و شخصیت واقعی افراد برمیگردد.
تواضع سر رفعت افرازدت
تکبر به خاک اندر اندازدت
هوش مصنوعی: اگر تواضع داشته باشی، باعث میشود که جایگاه و مرتبهات بالاتر برود؛ اما اگر به خودت تکبر ورزی، تو را به زمین میزند و پست میکند.
به گردن فتد سرکش تند خوی
بلندیت باید، بلندی مجوی
هوش مصنوعی: برای اینکه بر مشکلات و چالشهای زندگی غلبه کنی، باید از سرسختی و شدت عمل خود بکاهی. به دنبال برتری و عظمت نباش، زیرا ممکن است این خواستهها تو را به دام اندازند و دچار دردسر کنند.
ز مغرور دنیا ره دین مجوی
خدابینی از خویشتن بین مجوی
هوش مصنوعی: از فریب و جذابیتهای دنیوی دنبال مسیر واقعی دین نباش. برای درک خداوند، ابتدا باید به درون خود نگاهی بیندازی و خود را بشناسی.
گرت جاه باید مکن چون خسان
به چشم حقارت نگه در کسان
هوش مصنوعی: اگر به مقام و اعتبار نیاز داری، مانند افراد پست و بیارزش به دیگران با چشم تحقیر نگاه نکن.
گمان کی برد مردم هوشمند
که در سرگرانی است قدر بلند؟
هوش مصنوعی: آیا مردم دانا فکر میکنند که در حالتی که مشغول سرگرمی هستند، ارزش و جایگاهشان پایین است؟
از این نامورتر محلی مجوی
که خوانند خلقت پسندیده خوی
هوش مصنوعی: به جستجوی مکانی بهتر از این نامآور نرو که اینجا را به خاطر آفرینش زیبا و دلپذیرش میشناسند.
نه گر چون تویی بر تو کبر آورد
بزرگش نبینی به چشم خرد؟
هوش مصنوعی: اگر کسی به خاطر بزرگیاش بر تو تکبر ورزد، آیا نمیتوانی او را با چشم خرد و عقل خود ببینی؟
تو نیز ار تکبر کنی همچنان
نمایی، که پیشت تکبر کنان
هوش مصنوعی: اگر تو هم خود را بالا ببینی و متکبر شوی، دیگران نیز در مقابل تو با تکبر رفتار خواهند کرد.
چو استادهای بر مقامی بلند
بر افتاده گر هوشمندی مخند
هوش مصنوعی: اگر بر بالای مرتبهای قرار داری و کسی به پایین افتاده است، اگر عقل و درک درستی داری، نباید به او بخندی.
بسا ایستاده در آمد ز پای
که افتادگانش گرفتند جای
هوش مصنوعی: بسیاری از کسانی که به نظر میرسد ایستاده و قوی هستند، زمانی که به زمین میافتند، به آنها جایگاهی داده میشود.
گرفتم که خود هستی از عیب پاک
تعنت مکن بر من عیبناک
تَعنّت: اذیت رسانیدن کسی را. (ناظم الاطباء)
یکی حلقهٔ کعبه دارد به دست
یکی در خراباتی افتاده مست
هوش مصنوعی: یکی در دستش حلقهٔ کعبه است و دیگری در حال مستی و سرخوشی در خرابهای به سر میبرد.
گر آن را بخواند، که نگذاردش؟
ور این را براند، که باز آردش؟
هوش مصنوعی: اگر او را بخوانند، اما اجازه ندهند که بیاید؟ یا اگر او را برانند، آیا میتواند دوباره برگردد؟
نه مستظهر است آن به اعمال خویش
نه این را در توبه بستهست پیش
هوش مصنوعی: هیچیک از این دو به اعمال خودشان تکیه نمیکنند؛ یکی به اعمالش اعتماد ندارد و دیگری هم در توبهاش گشایش ندارد.
