بخش ۲۲ - حکایتِ جُنید و سیرتِ او در تواضع

شنیده‌ام که در بیابان صنعا، جنید بغدادی (عارف بزرگ) سگی شکاری را دید که دندان‌های صیدش فروریخته و از کار افتاده بود.

آن سگ از زور و چابکی پنجه‌های شیرگیرش افتاده بود و اکنون مانند روباهی پیر، ناتوان و درمانده شده بود.

سگی که روزگاری در پی‌گرفتن بزهای کوهی (غُرم) و آهوان تیزپا نامدار بود، اکنون از گوسفندان قبیله (حی) لگد می‌خورد.

وقتی جنید سگ را این‌گونه درمانده، ناتوان و مجروح (ریش) یافت، نیمی از توشه و خوراک سفر خود را به او بخشید.

شنیدم که جنید اشک می‌ریخت و با حسرت می‌گفت: چه کسی از باطن امور باخبر است تا بداند در پیشگاه خدا کدام‌یک از ما دو تا برتر است؟

امروز به ظاهر حال و منزلت من از این حیوان بهتر است، اما نمی‌دانم قضا و قدر الهی تا پایان عمر چه سرنوشتی برای من رقم خواهد زد.

اگر تا پایان کار پای ایمانم در دینداری نلغزد و عاقبت‌به‌خیر شوم، به لطف و بخشش الهی به رستگاری و عزت ابدی می‌رسم؛

اما اگر جامهٔ معرفت و ایمان از تنم درآید و بی‌عاقبت شوم، جایگاه من بسیار پست‌تر از این سگ خواهد بود؛

چرا که سگ با تمام پستی و بدنامی ظاهری‌اش، پس از مرگ بازخواستی ندارد و او را به دوزخ نمی‌برند (چون بار تکلیف و مسئولیتی بر دوش او نبوده است).

ای سعدی، راه و رسم حقیقت همین است؛ سالکان و مردان واقعی راه خدا هیچ‌گاه به خود با غرور و خودبزرگ‌بینی ننگریستند.

آنان بدان سبب بر فرشتگان برتری و فضیلت یافتند که از نهایت فروتنی و شکسته‌نفسی، خود را حتی از سگی ناتوان هم برتر نمی‌دانستند.