برگردان به زبان ساده
یکی خرده بر شاه غزنین گرفت
که حسنی ندارد ایاز ای شگفت
هوش مصنوعی: شخصی به شاه غزنین انتقاد کرد که ایاز هیچ ویژگی مثبتی ندارد و این موضوع باعث شگفتی است.
گلی را که نه رنگ باشد نه بوی
غریب است سودای بلبل بر اوی!
هوش مصنوعی: اگر گلی رنگ و بویی نداشته باشد، بلبل به آن علاقهای ندارد و به آن توجه نمیکند.
به محمود گفت این حکایت کسی
بپیچید از اندیشه بر خود بسی
هوش مصنوعی: محمود را گفتند که ماجرای کسی را تعریف کردند که مدتی طولانی در اندیشه و تفکر فرو رفته بود.
که عشق من ای خواجه بر خوی اوست
نه بر قد و بالای نیکوی اوست
هوش مصنوعی: عشق من به تو به خاطر ویژگیهای درونی و شخصیت تو است، نه به خاطر زیبایی ظاهری و قامت خوشفرم تو.
شنیدم که در تنگنایی شتر
بیفتاد و بشکست صندوق در
هوش مصنوعی: داستانی نقل شده که در یک مکان باریک و دشوار، شتری به زمین افتاد و در نتیجه صندوقی که با خود داشت، شکسته شد.
به یغما ملک آستین برفشاند
وز آنجا به تعجیل مرکب براند
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که کسی که قدرت و ثروت را میدزدد، به زودی میخواهد از آن موقعیت بهرهبرداری کند و به سرعت حرکت میکند تا از آنچه به دست آورده استفاده کند.
سواران پی در و مرجان شدند
ز سلطان به یغما پریشان شدند
هوش مصنوعی: سواران به دنبال ثروت و زیباییها رفتند و از سوی پادشاه دچار هرج و مرج و آشفتگی شدند.
نماند از وشاقان گردن فراز
کسی در قفای ملک جز ایاز
هوش مصنوعی: در اینجا به این معناست که از میان زیباییها و جذابیتهای جهان، تنها کسی که باقی مانده و قابل توجه است، ایاز است. به نوعی دیگر، این بیت به افتخار ایاز اشاره دارد که از دیگران برجستهتر و متمایزتر است.
نگه کرد کای دلبر پیچ پیچ
ز یغما چه آوردهای؟ گفت هیچ
هوش مصنوعی: دلبر زیبا با نگاهی به طرف دوستش پرسید که چه چیزی از دزدی (یا غارت) آوردهاید؟ و او در پاسخ گفت: هیچ.
من اندر قفای تو میتاختم
ز خدمت به نعمت نپرداختم
هوش مصنوعی: من با عشق و پیوستگی به دنبالت میدویدم و از خدمت به تو هیچگاه دریغ نکردم.
گرت قربتی هست در بارگاه
به خلعت مشو غافل از پادشاه
هوش مصنوعی: اگر در بارگاه سلطانی مقام و منزلتی داری، از یاد سلطان غافل نشو و در این موقعیت بیتوجهی نکن.
خلاف طریقت بود کاولیا
تمنا کنند از خدا جز خدا
هوش مصنوعی: طلب کردن چیزهایی غیر از خود خدا از جانب اولیا و زاهدان، بر خلاف سیره و روش آنهاست.
گر از دوست چشمت بر احسان اوست
تو در بند خویشی نه در بند دوست
هوش مصنوعی: اگر به خوبیهای دوست امیدوار هستی، باید بدانی که در واقع تو به خودت وابستهای و نه به دوست.
تو را تا دهن باشد از حرص باز
نیاید به گوش دل از غیب راز
هوش مصنوعی: تا وقتی که دهن تو پر از حرص و تمایل باشد، گوش دل تو هیچ راز و حقیقتی را از عالم غیب نمیشنود.
حقیقت سرایی است آراسته
هوی و هوس گرد برخاسته
هوش مصنوعی: حقیقت، مکانی است که با آرزوها و تمایلات انسانی تزئین شده و تحت تاثیر آنها به وجود آمده است.
نبینی که جایی که برخاست گرد
نبیند نظر گرچه بیناست مرد
هوش مصنوعی: اگر نتوانی به جایی که طوفان به پا شده نگاه کنی، حتی اگر مرد بینایی باشی، باز هم نمیتوانی واقعیت را ببینی.