برگردان به زبان ساده
چیست آن آبی چو آتش و آهنی چون پرنیان
بیروان تن پیکری پاکیزه چون بیتنْ روان
هوش مصنوعی: چه چیزی است که رنگش مانند آتش و آهن، و در عین حال نرم و لطیف مانند پارچههای نازک است؟ این وجودی پاک و مطهر دارد، مانند روحی که بدون جسم است.
گر بجنبانیش آب است، ار بلرزانی درخش
ور بیندازیش تیر است، ار بدو یازی کمان
هوش مصنوعی: اگر آب را تکان دهی، به حركت در میآید، اگر آن را بلرزانی، درخشنده و جرقهزن میشود. اگر آن را پرتاب کنی، مانند تیر خواهد بود و اگر با آن به بازی بپردازی، همچون کمان عمل میکند.
از خرد آگاه نه در مغز باشد چون خرد
از گمان آگاه نه در دل بود همچون گمان
هوش مصنوعی: اگر انسان خردمند باشد، آگاهیاش فقط در ذهنش نیست؛ بلکه اگر آگاهیش از حدس و گمان حاصل شود، این آگاهی واقعی نیست و در دل نیز احساس نمیشود.
آینه دیدی بر او گسترده مروارید خرد
ریزۀ الماس دیدی بافته بر پرنیان
هوش مصنوعی: در آینه دیدی که زیباییهایش همچون مرواریدهای کوچک و درخشان است و درخشندگی آن مانند الماس به زیبایی بر پارچهای نرم و لطیف نقش بسته است.
گوهر از رنجش به چشم اندر نماینده درست
چون به آب روشن اندر پر ستاره آسمان
هوش مصنوعی: گوهر، که نماد ارزش و زیبایی است، از طریق رنج و درد به وجود میآید و به درستی در چشمان ما نمایان میشود، همانطور که ستارهها در آب روشن به خوبی دیده میشوند.
بوستان دیدار و آتش کار و نشناسد خرد
کآتش افروخته ست آن یا شکفته بوستان
هوش مصنوعی: دیدار مانند یک باغ زیبا و شگفتانگیز است که در آن آتش عشق و شور و شوق شعلهور است و عقل نمیتواند به درستی این آتش را بشناسد؛ زیرا این آتش در دل این باغ جوانه زده و در حال شکوفایی است.
آب داده بوستانی سبز چون مینا برنگ
زخم او همرنگ آتش بشکفاند ارغوان
هوش مصنوعی: بوستانی سرسبز و پرگل را مانند مینا آبیاری کرده است. رنگ زخم او به رنگ آتش درآمده و ارغوان را شکوفا کرده است.
در پرند او چشمۀ سیماب دارد بی کنار
و اندر آهن گنج مروارید دارد بیکران
هوش مصنوعی: در نزدیکی پرندهای، چشمهای از آب نقرهای و بیپایان وجود دارد و در میان آهن، گنجی از مروارید نامحدود نهفته است.
هیچکس دیده است مر سیماب را چشمۀ پرند
هیچکس دیده است مروارید را پولاد کان
هوش مصنوعی: هیچکس سیماب را در چشمه پرنده یا مروارید را در دل معدن نادیده است.
از گل تیره است و شاخ رزم را روشن گل است
گلستان رزمگه گردد از او چون گلسِتان
هوش مصنوعی: این شعر به تیره و تار بودن گل اشاره دارد و درباره شکوفایی و زیبایی آن سخن میگوید. همچنین به رابطهای که بین جنگ و گلستان وجود دارد اشاره شده، به این معنا که میدان جنگ میتواند به مکانهایی زیبا و سرسبز تبدیل شود. زیبایی و آرامش ممکن است از دل سختیها و جنگها به وجود آید.
تا به دست شاه باشد مار باشد بیفُسون
کشتن بدخواه او را تیز باشد بیفَسان
هوش مصنوعی: تا زمانی که شاه بر سر کار است، دشمنان او هر لحظه در خطر هستند و میتوان به سرعت و بدون تردید آنها را از میان برداشت.
شاه گیتی خسرو لشکرکش لشکرشکن
سایهٔ یزدان شه کشورده کشورسِتان
هوش مصنوعی: شاهی بزرگ و قدرتمند است که توانایی شکست دادن دشمنان و اداره کشورها را دارد و تحت حمایت خداوند قرار دارد.
زیر کردارش بزرگی ، زیر گفتارش خرد
زیر پیمانش سپهر و زیر فرمانش جهان
هوش مصنوعی: زیر ویژگیهای شخصیتش عظمت و بزرگی نهفته است، زیر سخنانش حکمت و درایت وجود دارد. زیر پیمانهایش آسمان و بالاتر از آن، زیر فرمانش جهانیست که در فرمان او قرار دارد.
گر سخن گوید ، خرد او را ستاید در سخن
ور میان بندد ، بزرگی پیش او بندد میان
هوش مصنوعی: اگر کسی سخن بگوید، خرد او را ستایش میکند و اگر بخواهد به میان بیاید و صحبت کند، بزرگی و عظمت نزد او ارزشمند خواهد بود.
جان سخن گوید ، بنامش آفرین گوید خرد
دل دهان گردد بدان گفتار و اندیشه زبان
هوش مصنوعی: حرف اصلی روح، با نام او ستایش میکند و عقل از دل میگوید. دهان به خاطر آن گفتار و اندیشه به زبان میآید.
گرنه از بهر زمین بوسیدنستی پیش او
مرمیان را نیستی پیوند و بند اندر میان
هوش مصنوعی: اگر قرار بود فقط به خاطر بوسیدن زمین در برابر او بیایی، پس برای مرمیان (مردم یا انسانها) هیچ ارتباط و پیوندی باقی نمیماند.
پست گشته راستی از نام او گردد بلند
پیر گشته مردمی از یاد او گردد جوان
هوش مصنوعی: راستی و حقیقت به وسیله نام او بالا میرود و افراد مسن از خاطر او به یاد جوانی خود میافتند.
ای خرد را جان و جانرا دانش و دلرا امید
پادشاهی را چراغ و نیکنامی را نشان
هوش مصنوعی: ای خرد، تو جان و روح انسان هستی و دانش، نیروی زندگی. دل، امید به آینده را در دل دارد. پادشاهی مانند چراغی است که راه را روشن میکند و نیکنامی نشانی از بزرگی و شایستگی در زندگی است.
سوختت تیغت درفش لشکر ترکان چین
بر زده گرد سپاهت لشکر هندوستان
هوش مصنوعی: تیغ تو همچون درفش لشکر ترکان چین، دشمنان را به آتش میکشد و سپاه تو مانند لشکر هندوستان، در میدان نبرد قدرتمند و شکست ناپذیر است.
بر دل تیره نهاده پیش یزدان برده اند
داغ تمییز تو ای شاه جهان چیپال و خان
هوش مصنوعی: در دل تاریک خود، نزد خداوند، نشان پاکی تو را به تصویر کشیدهاند ای پادشاه جهانی که مانند گرمی و محبت در دلها جای داری.
بر سپهر مهر مهری ، در نگین دادمهر
در سر گفتار چشمی ، در سر کردار جان
هوش مصنوعی: در آسمان آفتاب و ماه، محبت و مهربانی را قرار دادهام، و در میان کلام خود دیدگاهی روشن را به نمایش گذاشتهام و در رفتارم جان و روح را آشکار کردهام.
خواسته بخشی که خواهنده چنان داند که هست
زیر هر پیچی ز انگشت تو گنجی شایگان
هوش مصنوعی: هر کسی به اندازه ذهن و درک خود، از دنیا و خواستههایش آگاهی دارد. حتی در مکانهای غیرمنتظره، میتوان گنجینهای ارزشمند یافت که فقط به دست تو میرسد.
اندر ایران از عطای تو بوادی زین سپس
زر نستاند ستاننده از دهنده رایگان
هوش مصنوعی: در ایران، به لطف تو، کسی که از این نعمتها بهرهمند شده است، دیگر نیازی به گنج و ثروت ندارد و خودش بدون هیچ هزینهای میتواند از آن بهره ببرد.
کوه کان باد وزان گردد به جنبش اسب تست
کوه گردد زیر زین و باد گردد زیر ران
هوش مصنوعی: وقتی اسب به حرکت درآید، کوه مانند جایی که بر روی آن سوارند، تحت تأثیر قرار میگیرد و باد نیز به دنبال آن به جریان درمیآید. به عبارت دیگر، حرکت اسب باعث به وجود آمدن تغییراتی در اطرافش میشود.
گرت نیل و ناردان باید به جنگش تیز کن
گرد میدان : نیل گردد ، سنگریزه : ناردان
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به میدان جنگ بروی، باید با شجاعت و هوشیاری آماده شوی. نیل به معنای شجاعت و ناردان به معنای هوشیاری است. در این مسیر، همچون سنگریزهها در میدان، باید مهاجم و مصمم باشی.
رجم دیوان را ستاره چون شود در تیره شب
تیر تو چونان رود در جوشن و برگستوان
هوش مصنوعی: در شب تاریک، ستارهای که دیوانه را طرد میکند، به اندازه تیر تو در دل مهرازی و شکوه جاری میشود.
تن بامید تو دارد زندگانیرا بکام
جان ز بیم تیغ تو بر مرگ دارد دیده بان
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وجود انسانی به امید تو زندگی میکند و در حالی که روحش از خطر تیغ تو میترسد، نگران مرگ است و همواره هوشیار و مراقب است.
از هنر نیکی نیاید بی دل و بازوی تو
وز رمه چیزی نماند چون بماند بی شبان
هوش مصنوعی: از هنر خوب چیزی ایجاد نمیشود اگر دل و تلاش تو در کار نباشد. و اگر رمهای هم باقی بماند، بیرهبر و هدایتگر کاری از آن برنمیآید.
کارخواهی ، کاربخشی ، کاربندی کارده
کاربینی ، کارجوئی ، کارسازی ، کاردان
هوش مصنوعی: درخواست کار و انجام کار، مهارت در مدیریت کارها، تلاش برای دریافت شغل، و توانایی در حل مسائل مرتبط با کار و کارآمدی.
شادی و شاهی تو داری شاد باش و شاه باش
جامۀ شادی تو پوش و نامۀ شادی تو خوان
هوش مصنوعی: خوشحالی و مقام بلند (سلطنت) را در اختیار داری، پس شاد باش و مانند یک پادشاه زندگی کن. لباس خوشحالی را بر تن کن و نوشتههای شادی را بخوان.
نیک باد آن جان همیشه کز تو باشد نیک بخت
شاد باش آن دل همیشه کز تو باشد شادمان
هوش مصنوعی: روشن و خوشبختی آن روحیست که همیشه به تو وابسته باشد. دل شاد و خوشی همواره متعلق به کسی است که به تو خوشحال میشود.
تا به نوروز اندرون باشد نشان نوبهار
تا سپاه تیر ماه آرد نشان مهرگان
هوش مصنوعی: تا زمانی که نوروز فرابرسد، نشانههای بهار مشهود خواهد بود و همچنین زمانی که تیرماه فرارسد، نشانههای مهرگان هم نمایان خواهد شد.
خرمّی و زندگانی و بزرگی و هنر
با تو باد این هر چهار ، ای شاه گیتی جاودان
هوش مصنوعی: زندگی شاد و سرشار از موفقیت و هنر برای تو باد، ای پادشاه جاودانه دنیا.
