بخش ۲۶ - مقالت چهارم در رعایت از رعیت

ای کسی که جوانمردی و مروّت را کنار گذاشته و دنیای بیگانه و ویرانه، غول و گمراه‌کننده تو گشته است و اسیر ویرانه شده‌ای. 

به مُلک و قدرتی مغرور گشته‌ای که به تو بی‌وفاست و سرمایه و زندگی خود را بر روی چیزی گذاشته‌ای که بقا ندارد و سست است.

دنباله‌رو و لگدمال‌شده چند می‌خواره شده‌ای و تسلیم  و بازیچهٔ بازی کواکب و سیارگان گشته‌ای.

حکمت و شجاعت را کنار گذاشته و به‌جای آن مشغول خوش‌گذرانی شده‌ای. 

و همچون زنی خودآرا و ظاهرپرست، آینه و شانه به‌دست گرفته‌ای.

یاد بگیر و بیاموز از رابعه که با رابع آن هفت‌مرد‌، با گیسوی خود چه‌کرد. (منظور رابعه عدویه‌، بانوی عارف و صوفی است که برای آب‌دادن به سگی تشنه در بیابان از گیسوی بریده خود طناب ساخت و از چاه آب کشید)

ای کسی که هنر و شایستگی و شجاعت از نام تو شرمسار است‌، از هنر یک بیوه‌زن بیاموز و شرمنده باش.

تا کی لاف شجاعت می‌زنی؟ کم لاف بزن که کمتر از یک زنی.

هنر نتیجه عقل و خرد است‌، هیچ هنری بهتر از دادگری نیست.

بهار آمد اما جوی تو خالی است (و هنری ننموده‌ای) این خال‌، زیبا گشت اما اثری از آن بر چهره تو نیست.

چرخ نه‌ای محضر نیکی‌پسند! در آسمان و فلک بلند بیندیش.

بجز گوهر خوب و ارزشمند نمی‌توانی چیز دیگری ارائه کنی فقط با این‌کار می‌توانی سود ببری.

ستمکاری، شایسته نیست؛ شایسته نیست که آبروی خود را ببری و به‌دیگران ظلم کنی.

دعوی از این پیشتر رفت، همّت چند نفر با هم جمع می‌شود.

دادگری و درستی و راستی پیشه‌کن؛ از دعای مردم بترس؛ نیم‌شب از تیر دعای ستم‌دیده بترس. (تظلّم‌: دادخواهی)

همّت و دعا از آنجا که نظرها کند؛ آن‌را به‌چشم کم مبین که کارها می‌کند.

همت آلوده آن یک دو مرد را ببین با تن محمود چه‌کرد و او را بیمار کرد. (منظور سلطان محمود است)

(وقتی همت غرض‌‌دار و آلوده این‌کار را می‌کند، از بیت قبل) ببین همّت آدم‌های بی‌گناه و پاک چه می‌کند با تو!

راهروان و سالکانی که بی‌گناه و فرشته‌صفت هستند در پیمودن راه کشف و شهود، کمتر از یک لاک‌پشت نیستند!

به آنها ستم مکن و ستم را از آنها دور کن؛ تا دچار تیر آه سحرگاه‌شان نشوی.

دادگری و عدالت نشانهٔ بزرگی و شاهی‌است و ستمکاری نشانه دنیاپرستی است.

هرکس که در این خانه دنیای زودگذر‌، زمانی دادگری کرد؛ بهشت خود را آباد کرده‌است.