برگردان به زبان ساده
بهشت شاه نشین بین که دل نشین بینی
بدایع رقم صورت آفرین بینی
هوش مصنوعی: بهشت را بنگر که چقدر زیبا و دلربا است. آنجا آثار دلنشینی را میتوان دید که هنر آفرینش را به تصویر کشیده است.
هزار مانی بر چوب بسته یابی دست
که رشگ صنعت چینی و نقش چین بینی
هوش مصنوعی: اگر هزار مانی از چوب برگزینی، به دست خود میبینی که چقدر هنر و ظرافت صنعت چینی و نقش و نگار آن زیباست.
درو نجوم مصور به نقش پیرایی
نظیر کارگه چرخ هفتمین بینی
هوش مصنوعی: در تصویرهای نجومی، به طرز زیبایی چنان نقش و نگارهایی ایجاد شده که مشابه کارگاه آسمانها و ستارهها در روز هفتم است.
زند چو سقف فلک بر هواش گوهر موج
ز بس که در صدفش گوهر ثمین بینی
هوش مصنوعی: زندگی مانند سقف آسمان است و در آن امواجی وجود دارد که از زیباییهای بینظیر در عمق صدفها نمایان میشوند.
شدست عالمی از عاج و آبنوس بنا
که چون به صنعتش از چشم خرده بین بینی
هوش مصنوعی: موجودی از عاج و آبنوس ساخته شده است که وقتی به دقت به کار او نگاه کنی، زیبایی و هنرمندیاش را میبینی.
ستاره دوخته بر سقف آسمان یابی
بنفشه ریخته بر سطح یاسمین بینی
هوش مصنوعی: در آسمان، ستارهای میدرخشد و بر روی گل یاسمن، گل بنفشهای را میبینی که ریخته شده است.
مثل به انجم و چرخش زدن به آن ماند
که موج کوثر چون موج بارگین بینی
هوش مصنوعی: این جمله به توصیف گردش و حرکتی مشابه حرکت ستارهها و کهکشانها میپردازد و به زیبایی و شگفتی طبیعت اشاره میکند. همچنین به تصویر آوردن موجی که از آب زلال و خنک سرچشمه میگیرد، جذابیت و لطافت آن را به ما نشان میدهد. به این ترتیب، مفهوم زندگی و زیباییهای آن در کنار هم قرار گرفته و تصویر روشنی از هماهنگی بین عالم طبیعت و احساسات را به نمایش میگذارد.
صدف چسان ز درون اینقدر فکنده برون
اگر نه مایه دریا درو دفین بینی
هوش مصنوعی: صدفی که اینقدر مروارید بیرون میاندازد، اگر تو به عمق وجودش ننگری، چگونه میتوانی بفهمی که در درونش گنجی از دریا نهفته است؟
نه از صنایع خلقت اگر نگارینش
ز حرف و نقطه سیمین و عنبرین بینی
هوش مصنوعی: اگر زیباییهای آفرینش را ببینی، نمیتوانی آنها را تنها با کلماتی از جنس حروف و نشانهها توصیف کنی.
به دقت نکتش طوطیان گویا را
فرو شده سر منقار دانه چین بینی
هوش مصنوعی: به دقت به طوطیهای سخنگو نگاه کن که چطور با منقار خود دانهها را جمع میکنند.
مگر که خط نگارین و روی معشوق است
که خوش نما پر مورش بر انگبین بینی
هوش مصنوعی: آیا این خط زیبا و چهره معشوق نیست که وقتی نگاه میکنی، خوشهای از عسل را به یاد میآورد؟
بگو که پرده ز تصویر او براندازند
که عاشقی ایاز و سبکتکین بینی
هوش مصنوعی: بگو که پوشش را از چهره او کنار بزنند، چون میخواهم عشق ایاز و سبکتکین را ببینم.
هزار خسرو شیرین نشسته از هر سو
اسیر سلسله زلف عنبرین بینی
هوش مصنوعی: هزاران پادشاه دلیر در اطراف تو گرفتار زلفهای خوشبوی تو هستند.
اگر به چشم بصارت درو نگاه کنی
دلی پر از سر مژگان حور عین بینی
هوش مصنوعی: اگر با چشم دیگری به آن نگاه کنی، قلبی سرشار از زیبایی و جذبه را همچون مژگان حوریان خواهی دید.
ملک به سجده گهش پا به ترس می بنهد
ز بس که بر سر هم ریخته جبین بینی
هوش مصنوعی: ملک در مقابل سجدهاش به خاطر ترس، پا بر زمین میگذارد، چرا که به شدت از آشفتگیهای موجود در چهرهاش میبیند.
بر او گر از دم روح الامین نشیند گرد
به دست مریم جاروب از آستین بینی
هوش مصنوعی: اگر فرشته وحی بر او فرود آید و مریم مقدس با جارویش از آستینش گرد و غبار را پاک کند، تو باز هم نمیتوانی او را ببینی و درک کنی.
ور اطلس فلکش از بساط برچینند
ز شهپر ملکش فرش بر زمین بینی
هوش مصنوعی: اگر پارچه آسمان را از سرزمین کنار بزنند، فرش سلطنتیاش را بر روی زمین خواهی دید.
ز لوحه های کلیمش اگر نساخته اند
مبطنش ز چه چون مصحف مبین بینی
هوش مصنوعی: اگر از لوحههای کلیمش (کتب آسمانی) چیزی نساخته باشند، پس چطور است که او مانند یک کتاب روشن و واضح دیده میشود؟
وگر تضمن معنی نکرده تصویرش
چرا مبطنش از نام چون نگین بینی؟
هوش مصنوعی: اگر تصویرش معنا را در بر نگیرد، پس چرا همچنان به عنوان نگینی با ارزش از نامش یاد میشود؟
ز جنت آمده است این وثاق تو گویی
وگر نه خانه دنیا ز آب و طین بینی
هوش مصنوعی: این پیمان که میان ما دو نفر است، به نظر میرسد که از بهشت آمده باشد؛ وگرنه، خانهی دنیایی که میبینی، تنها از آب و خاک ساخته شده است.
نه بر نواحی او رهگذار غم یابی
نه بر حواشی او خاطر حزین بینی
هوش مصنوعی: در اینجا گفته شده که نه میتوانی به غم و اندوهی در اطراف او دسترسی پیدا کنی و نه میتوانی در حاشیههای او نشانهای از دلشکستگی ببینی. به عبارت دیگر، او به قدری غیرقابل دسترسی است که غم او را نمیتوان یافت و حالتی از ناراحتی در اطرافش احساس نمیشود.
به هر کجا گذری عیش در خفا یابی
به هر طرف گری ذوق در کمین بینی
هوش مصنوعی: هر جا که بروی، میتوانی لذت و خوشی را در پنهان ببینی و در هر سو که نگاه کنی، شوق و ذوق را در انتظار خواهی یافت.
مگر سکینه موسی است نو پدید شده
که با سعادت و فیروزیش قرین بینی
هوش مصنوعی: آیا ممکن است که سکینه، دختر موسی، به تازگی به وجود آمده باشد و تو موفقیت و خوشبختیاش را به وضوح ببینی؟
به خوابگه زنیش پاسبان شه یابی
به رزمگه بریش کار ساز دین بینی
هوش مصنوعی: اگر به خوابگاه محبوب خود بروی، نگهبانی در انتظار توست، و اگر به میدان جنگ بروی، از آنجا به سرنوشت خود پی خواهی برد.
مگو ز عرش سلیمان مرکبش کو را
گهی فراز هواگاه بر زمین بینی
هوش مصنوعی: نگو که چه قدر سلیمان بزرگ است و مرکبش کجاست؛ زیرا گاهی او را در آسمان میبینی و گاهی بر زمین.
فراز فیل صلب پوش اساس شاه نگر
که عرش سیمین بر کوه آهنین بینی
هوش مصنوعی: به ارتفاعات نگاه کن، جایی که فیل سگی به عنوان نشانهای بزرگ است و شاه را میبینی. از آنجا آنگونه که عرش ساخته شده از نقره را بر کوهی از آهن مشاهده خواهی کرد.
ز عرش و فیل شه هندگونه مسند جم
که زیر قایمه اش دیو در کمین بینی
هوش مصنوعی: از تخت و مقام پادشاهی هند، مانند تخت جمشید که زیر آن، دیو در انتظار نشسته است.
به این نشاطگه عاج و آبنوس نگر
که دست مایه احسنت و آفرین بینی
هوش مصنوعی: به این مکان خوشسوی و زیبا نگاه کن که در آن، فضایی مملو از تحسین و زیبایی وجود دارد.
بود سپهر دگر کش لیالی و ایام
چو رومی و حبشی داغ بر جبین بینی
هوش مصنوعی: در روزگارهای مختلف، سرنوشت و تقدیر انسانها همانند رنگهای متنوعی است که در چهره افراد دیده میشود؛ چنانکه نشانهها و آثار زندگی در چهره هر انسان نمایان است.
فروغ شمسه او شعله در زند به افق
گر از سپهر دل شام او غمین بینی
هوش مصنوعی: اگر نور وجودش در افق روشن شد، دل شب سیاه را غمگین نخواهی دید.
کسی تواند ابداع این چنین کردن
که بر خزانه بحر و برش امین بینی
هوش مصنوعی: فردی میتواند این گونه خلاقیت به خرج دهد که به اندازهای قابل اعتماد باشد که بر منابع دریایی تسلط داشته باشد و از آنها به خوبی محافظت کند.
مگر نمونه ای از فکرت شهنشاهست
که هرچه بینی پا تا سرش گزین بینی
هوش مصنوعی: آیا افکارت به اندازهای باارزش و برجسته است که هر چیزی را که میبینی، از سر تا پا، انتخاب کنی؟
بلی ولایت عالم به زیب و فر گردد
دمی مقیدش از فکر خرده بین بینی
هوش مصنوعی: بله، ویژگی و مقام عالم به زیبایی و خوبی او وابسته است، اما اگر مدتی از فکرهای جزئی و کوچک خود فاصله بگیرد، میتواند این زیبایی را بهتر درک کند.
همه اساس به دیدار شاه زیبنده است
چو نازنین نگری جمله نازنین بینی
هوش مصنوعی: همه چیز در دیدن زیبایی شاه اهمیت دارد، چون وقتی به نازنین نگاه کنی، همه چیز به نازنین شبیه میشود.
جمال حور و می خلد در نظر باشد
چو او به بزم درآید نه آن نه این بینی
هوش مصنوعی: هنگامی که او به مجلس یا مهمانی بیاید، زیبایی حوریان و شراب بهشتی در نگاه تو خواهد بود و در عین حال هیچ چیز دیگر را نخواهی دید.
نه از بشاشت او فکر درد و غم دانی
نه از نزاهت او رنگ کبر و کین بینی
هوش مصنوعی: اگر از شادی و خوشحالی او خبری نداری، در واقع نمیدانی که او چه دردی را تحمل کرده است و اگر از پاکی و خلوص او بیخبر باشی، نمیتوانی حس خشم و تکبر را در او ببینی.
جمال شاه جهانگیر و زیب این محفل
صفای رضوان در جنت برین بینی
هوش مصنوعی: ظرافت و زیبایی شاه جهانگیر و جلوه بینظیر این مجلس، مانند آرامش و خوشی بهشتی در بهشت برین است.
شهی که از پی نقل اساسه منزل
هیون نه فلکش داغ بر سرین بینی
هوش مصنوعی: پادشاهی که به دنبال جایگاهی برای سکونت است، نباید تحت تاثیر حوادث آسمانی قرار گیرد و نباید بر شرایط سخت و مشکلات زندگی غمگین شود.
سخی دلی که بروز صلای مجلس او
سحاب را عرق از شرم بر جبین بینی
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف شخصیتی سخاوتمند و بزرگوار میپردازد. افرادی مانند این شخص، زمانی که در جمع قرار میگیرند، به قدری احترام و محبت ایجاد میکنند که حتی طبیعت نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. باران که نماد رحمت و برکت است، از شرم در برابر این بزرگواری به عرق نشسته است. به عبارتی دیگر، شخصیت این فرد چنان نورانی و محترم است که طبیعت نیز به او ادای احترام میکند.
مگو که عرش برین عکس بر زمان انداخت
که سایه ملک العرش بر زمین بینی
هوش مصنوعی: نگو که آسمان بلند بر زمان تأثیر گذاشته است، چرا که سایهی سلطنت آسمانی را بر زمین میبینی.
ز عدل او همه اموات ذی حیات شدند
به خاک بین که بر او روح را امین بینی
هوش مصنوعی: از عدالت او همه مردگان زنده شدند. به زمین نگاه کن که بر او روح را راستگو میبینی.
مدبری که اولوالامری و خلافت را
به شأن دولت او آیت مبین بینی
هوش مصنوعی: مدیری را که میبینی با قدرت و خلافت خود، نشانههای روشن و آشکارتری از اهمیت و عظمت دولت خود دارد.
کسی که مجلس کیخسروی بیاراید
صدش چو رستم زال آستان نشین بینی
هوش مصنوعی: اگر کسی جشن و شادی را مانند جشن کیخسرو برپا کند، میتوانی افرادی چون رستم زال را در آنجا ببینی که بر سر در این مجلس نشستهاند.
چو رای خلوت صاحب قرانیش افتد
ندیم حاجب از تغرل و تکین بینی
هوش مصنوعی: وقتی نظرت به کسی که در خلوت و آرامش است جلب میشود، متوجه میشوی که او چقدر در مورد کارهایی که انجام میدهد، دقت و احتیاط دارد.
جهان ستانی شاها به نام تو ختم است
چنان که خاتم زر کامل از نگین بینی
هوش مصنوعی: این دنیا با نام تو به پایان میرسد، مثل اینکه انگشتری از طلا را با نگینی کامل تزئین کرده باشند.
به یاد بزم تو سودایی تنک فکریست
فلک که مغز سرش خشک از طنین بینی
هوش مصنوعی: به یاد میآورم آن محفل تو، که آسمان هم در فکرش دچار است و مغزش از صدای زیبای تو خالی شده است.
نظیریم که به کفر و به دین میسر نیست
که ساحری چو من اعجازآفرین بینی
هوش مصنوعی: من همچون سحرگری هستم که نه میتوانی در کفر و نه در ایمان مانند من شگفتیهایی را ببینی.
اگر به مدحت و فرقت رضا شدم بپذیر
که گر ببینیم از درد پا انین بینی
هوش مصنوعی: اگر من در توصیف و ستایش تو راضی شوم، بپذیر که اگر از درد پا صدا درآورم، آن را خواهی شنید.
مرا به خلعت صورت سزد که بنوازی
چنین که در رحم دولتم جنین بینی
هوش مصنوعی: شایسته است که مرا با زیباییات نوازش کنی، زیرا در دل سختیها و مشکلات زندگی، من در حال رشد و بالندگی هستم.
همیشه تا که سپهر منقش ایوان را
به دیده بانی این ممکن حصین بینی
هوش مصنوعی: هرگز فراموش نکن که آسمان زیبا و منقش را اگر با دقت نگاه کنی، میتوانی دنیای محکم و مستحکمی را در آن ببینی.
درو به عیش بمان در لیالی و ایام
که در سنینش مه و مهر در سنین بینی
هوش مصنوعی: در ایام و شبهای خوشی که در زندگیات میگذرانی، از لحظات لذت ببر و شاد باش، زیرا در این دوران زیباترین و بهترین لحظات را تجربه میکنی.
تو را نشیمن عشرت به رفعتی بادا
که پایه نهم چرخش اولین بینی
هوش مصنوعی: امیدوارم زندگی شادی برایت رقم بخورد که در آن، اوج و بلندی را مانند پایه نهم آسمان تجربه کنی.
