برگردان به زبان ساده
گشتن این گنبد نیلوفری
گر نه همی خواهد گشت اسپری
هوش مصنوعی: اگر این گنبد آسمانی به رنگ نیلوفر旋ـB نشود، به مانند اسبی نمی‌چرخد.
هیچ عجب نیست ازیرا که هست
گشتن او عنصری و جوهری
هوش مصنوعی: هیچ تعجبی ندارد که او به شکل و حالت‌های مختلف تغییر کند، چون در واقع ذات و وجود او به همین صورت است.
هست شگفت آنکه همی ناصبی
سیر نخواهد شدن از کافری
هوش مصنوعی: دست نیافتن به حقیقت و ادامه دادن به نادانی، جای تعجب دارد.
نیست عجب کافری از ناصبی
زانکه نباشد عجب از خر خری
هوش مصنوعی: شگفتی ندارد که یک کافر از ناصبی باشد، زیرا از یک الاغ هم انتظاری بیشتر از الاغ بودن نمی‌رود.
ناصبی، ای خر، سوی نار سقر
چند روی براثر سامری؟
هوش مصنوعی: ای ناصبی، ای احمق، چرا به سمت آتش جهنم می‌روی، در حالی که اثرات سامری را در زندگی خود مشاهده می‌کنی؟
در سپه سامری از بهر چیست
بر تن تو جوشن پیغمبری؟
هوش مصنوعی: چرا تو در میان لشکر سامری خود را به زرهی که مخصوص پیامبران است، آراسته‌ای؟
جوشن پیغمبری اسلام توست
زنده بدین جوشن و این مغفری
هوش مصنوعی: پیامبر اسلام با ویژگی‌های خاص خود، به مانند یک زره محافظ، زنده و پرجنب‌وجوش است و این ویژگی‌ها به او قوت و استقامت می‌بخشند.
فایده زین جوشن و مغفر تو را
نیست مگر خواب و خور ایدری
هوش مصنوعی: فایده‌ای از این زره و کلاه‌خود برای تو نیست، جز اینکه خواب و خوراکی برایت فراهم کند.
مغفر پیغمبری اندر سقر
ای خر بدبخت، چگونه بری؟
هوش مصنوعی: ای خر بدبخت، چگونه می‌خواهی به مقام پیغمبری برسی در حالی که در جهنم هستی؟
نام مسلمانی بس کرده‌ای
نیستی آگه که به چاه اندری
هوش مصنوعی: اگر خود را مسلمان می‌دانی، باید بدانی که نباید به چاه و سختی بیفتی.
نحس همی بارد بر تو زحل
نام چه سود است تو را مشتری؟
هوش مصنوعی: تو با توجه به اثر منفی زحل، چرا نگرانی؟ چون مشتری به تو خیر و برکت می‌بخشد.
راهبر تو چو یکی گمره است
از تو نخواهد دگری رهبری
هوش مصنوعی: اگر پیشوای تو کسی گمراه باشد، از تو انتظار ندارد که کسی دیگر را راهنمایی کنی.
چونکه‌نشوئی سلب چرب‌خویش
گر تو چنین سخت و سره گازری؟
هوش مصنوعی: اگر به مرتبه‌ای از صبر و تحمل نرسی، چگونه می‌توانی در برابر چالش‌ها و سختی‌ها ایستادگی کنی؟
من پس تو سنبل خوش چون چرم
گر تو هی گوز فگنده چری؟
هوش مصنوعی: من بعد از تو مانند سنبل خوشبو هستم، اما اگر تو مدام از خود بویی ناخوشایند منتشر کنی، چه فایده‌ای دارد؟
دین تو به تقلید پذیرفته‌ای
دین به تقلید بود سرسری
هوش مصنوعی: تو دین خود را تنها از روی تقلید پذیرفته‌ای و این نوع پذیرش دین، سطحی و کم‌عمق است.
لاجرم از بیم که رسوا شوی
هیچ نیاری که به من بگذری
هوش مصنوعی: به خاطر ترس از رسوا شدن، هیچ‌گونه راهی نداری که به من نزدیک شوی.
چون سوی صراف شوی با پشیز
مانده شوی و خجلی برسری
هوش مصنوعی: وقتی به صرافی می‌روی و فقط پول ناچیزی همراه داری، احساس شرمندگی به تو دست می‌دهد.
خمر مثل‌های کتاب خدای
گرت بجای است خرد، چون خوری؟
هوش مصنوعی: اگر عقل و درایت تو به اندازه‌ی کتاب خداست، پس وقتی به مستی و خوش‌گذرانی می‌پردازی، چه فایده‌ای دارد؟
خمر حرام است، بسوزد خدای
آن دل و جان را که بدو پرروی
هوش مصنوعی: شراب خوردن ممنوع است و ای خدا، قلب و جان هر کسی که در این کار بی‌شرمانه است، بسوزان.
گرت بپرسد کسی از مشکلی
داوری و مشغله پیش آوری
هوش مصنوعی: اگر کسی از تو درباره مشکلی سوال کند، به او پاسخ بده و موضوع را مطرح کن.
بانگ کنی کاین سخن رافضی است
جهل بپوشی به زبان‌آوری
هوش مصنوعی: این جمله به این معنی است که وقتی کسی بر سر یک موضوع جدل و اختلاف نظر دارد، به جای اینکه با علم و آگاهی صحبت کند، جهل و نادانی خود را با زبان فصاحت پنهان می‌کند. در واقع، این به نقد افرادی اشاره دارد که با سر و صدا و لفاظی سعی در انکار حقیقت دارند، در حالی که در عمق موضوع ناآگاهند.
حجت پیش آور و برهان مرا
جنگ چه پیش آری و مستکبری
هوش مصنوعی: برهان و دلیل واضح خود را بیاور و از من چه در جدال و مبارزه‌ای که آغاز می‌کنی، اصرار ورزید.
من به مثل در سپه دین حق
حیدرم، ار تو به مثل عنتری
هوش مصنوعی: من مانند حیدر، مدافع دین حق هستم، اگر تو هم مثل عنتر (دلاوری و شجاعت) داشته باشی.
تا ندهی بیضهٔ عنبر مرا
خیره نگویم که تو بوالعنبری
هوش مصنوعی: تا وقتی که به من عنبر ندهی، نمی‌توانم به سادگی بگویم که تو مثل بوالعنبری هستی.
خیز بینداز به یک سو پشیز
تا بدلت زر بدهم جعفری
هوش مصنوعی: بلند شو و یک مقدار پول کم‌ارزش را کنار بگذار تا من به تو به جای آن طلا بدهم، جعفری!
تا تو ز دینار ندانی پشیز،
نه بشناسی غل از انگشتری،
هوش مصنوعی: اگر از ارزش کم و ناچیز دینار آگاهی نداشته باشی، نمی‌توانی تفاوت بین طلا و چیزهای بی‌ارزش را تشخیص دهی.
هیچ نیاری که ز بیم پشیز
سوی زر جعفریم بنگری
هوش مصنوعی: هیچ کمکی نمی‌کنم که از ترس اندکی بی‌ارزش به سمت زر جعفری نگاه کنم.
چند زنی طعنهٔ باطل که تو
مرتبت یاران را منکری
هوش مصنوعی: برخی افراد به تو طعنه می‌زنند و به تو بی‌اعتنایی می‌کنند، در حالی که تو مقام و جایگاه دوستانت را نمی‌شناسی و انکار می‌کنی.
با تو من ار چند به یک دین درم
تو زه ره من به رهی دیگری
هوش مصنوعی: با تو بودن برای من مهم‌تر از هر چیز دیگری است، حتی اگر عشق و ثروت را از دست بدهم. در هر حال، نمی‌توانم به راهای دیگری فکر کنم.
لاجرم آن روز به پیش خدای
تو عمری باشی و من حیدری
هوش مصنوعی: در آن روز حتماً تو به پیش خدا خواهی بود و من به مانند علی، دلاوری و شجاعت خواهم داشت.
فاطمیم فاطمیم فاطمی
تا تو بدری ز غم ای ظاهری
هوش مصنوعی: ای فاطمه، ای فاطمه، ای فاطمه! تو همچون ماهی درخشان هستی که از غم‌ها می‌درخشی و بر آنها غلبه می‌کنی.
فاطمه را عایشه مارندر است
پس تو مرا شیعت مارندری
هوش مصنوعی: فاطمه به عایشه نسبت داده می‌شود، بنابراین تو هم باید به ما تعلق داشته باشی.
شیعت مارندری ای بدنشان
شاید اگر دشمن دختندری
هوش مصنوعی: شاید بدن آنها مانند مار باشد، اگر دشمنان آنها را بلعیده باشند.
من نبرم نام تو، نامم مبر
من بریم از تو، تو از من بری
هوش مصنوعی: اگر من نام تو را بر زبان نیاورم، نامم را نیز فراموش کن. ما از یکدیگر جدا نمی‌شویم و از هم دور نمی‌باشیم.
گرچه مرا اصل خراسانی است
از پس پیری و مهی و سری
هوش مصنوعی: با اینکه من از خراسان هستم و ریشه‌ام به آنجا برمی‌گردد، اما اکنون به خاطر سن و تجربه‌ام و وضعیت فعلی‌ام، تغییراتی در من به وجود آمده است.
دوستی عترت و خانهٔ رسول
کرد مرا یمگی و مازندری
هوش مصنوعی: دوستی اهل بیت و خانواده‌ی پیامبر باعث شد که من به صفت یمگی و مازندری شناخته شوم.
مر عقلا را به خراسان منم
بر سفها حجت مستنصری
هوش مصنوعی: من با دلیل و منطق خود، عقلای خراسان را بر نادانان توجیه می‌کنم.
حکمت دینی به سخن‌های من
شد چو به قطر سحری گل طری
هوش مصنوعی: حکمت‌های مذهبی من مانند دانه‌های صبحگاهی درخشان و خوشبو هستند.
ننگرد اندر سخن هرمسی
هر که ببیند سخن ناصری
هوش مصنوعی: هر کسی که به سخن هرمس توجه نکند، سخن ناصر را نیز نخواهد دید.
گرچه به یمگان شده متواریم
زین بفزوده است مرا برتری
هوش مصنوعی: هرچند که ما در یمگان پنهان شده‌ایم، اما این باعث شده که من از دیگران برتری پیدا کنم.
گرچه نهان شد پری از چشم ما
زین نکند عیب کسی بر پری
هوش مصنوعی: هرچند که فرشته‌ای از چشم ما پنهان شد، اما این به خودی خود عیبی برای فرشته به حساب نمی‌آید.
خوب سخن جوی چه جوئی ز مرد
نیکوی و فربهی و لاغری؟
هوش مصنوعی: به دنبال خوب سخن باش، چه اهمیتی دارد که مردی که آن را می‌گوید، خوش‌صورت و چاق باشد یا لاغر؟
نیست جمال و شرف شوشتر
جز به بهاگیر و نکو ششتری
هوش مصنوعی: شوشتر، زیبا و باارزش است، اما ارزش و جمال آن تنها به دست افرادی خوب و شایسته به دست می‌آید.
چون شکر عسکری آور سخن
شاید اگر تو نبوی عسکری
هوش مصنوعی: اگر شیرینی کلام را مانند شکر زرد (عسکری) بیافری، شاید بتوانی در سخن خود تاثیرگذار باشی، اگرچه شایستگی و مهارت آن را نداشته باشی.
فخر چه داری به غزل‌های نغز
در صفت روی بت سعتری؟
هوش مصنوعی: بر چه چیزی به شعرهای زیبا و دلنشین در وصف چهره‌ی بتی که در دست توست، افتخار می‌کنی؟
این نبود فضل و، نیابی بدین
جز که فرومایگی و چاکری
هوش مصنوعی: این لطف و خوبی نیست که جز به خواری و بندگی منجر شود.
فخر بدان است بدانی که چیست
علت این گنبد نیلوفری
هوش مصنوعی: به خود می‌بالد که بدانی علت وجود این آسمان نیلوفری چیست.
واب درو و آتش و خاک و هوا
از چه فتادند در این داوری
هوش مصنوعی: آتش، خاک و هوا از چه دلیلی در این قضاوت درگیر شدند و ارتباط برقرار کردند؟
هر که از این راز خبر یافته است
گوی ربوده است به نیک اختری
هوش مصنوعی: هر کسی که به این راز آگاه شده، گویا با لطف و نیکبختی خاصی انتخاب شده است.
مدح و دبیری و غزل را نگر
علم نخوانی و هنر نشمری
هوش مصنوعی: مدح و شعر و نثر را با علم و هنر مقایسه نکن، زیرا ارزش واقعی آنها در وجود علم و هنر است و نه فقط در الفاظ و فرم.
دفتر بفگن که سوی مرد علم
بی‌خطر است آن سخن دفتری
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که مطالبی که در دفتر نوشته می‌شود، هنگامی که به فردی دانشمند یا عالم ارائه شود، بی‌خطر و امن است. یعنی دانشمندان می‌توانند با اطمینان به این مطالب نگاه کنند و استناد کنند.
حجت حجت به جز این صدق نیست
با تو ورا نیست بدین داوری
هوش مصنوعی: هیچ دلیلی جز این صداقت با تو نیست و با این قضاوت دیگر چیزی نیست.
