برگردان به زبان ساده
حاجیان آمدند با تعظیم
شاکر از رحمت خدای رحیم
هوش مصنوعی: زائران خانه خدا با احترام و شکرگزاری به خاطر رحمت و لطف پروردگار رحیم در کنار هم جمع شدند.
جسته از محنت و بلای حجاز
رسته از دوزخ و عذاب الیم
هوش مصنوعی: کسی که از سختیها و مشکلات حجاز فرار کرده، از عذاب دردناک جهنم نیز راته یافته است.
آمده سوی مکه از عرفات
زده لبیک عمره از تنعیم
هوش مصنوعی: شخصی از عرفات به سمت مکه آمده و در حال انجام عمره است، او به سمت تنعیم رفته تا اعمال خود را ادامه دهد.
یافته حج و کرده عمره تمام
باز گشته به سوی خانه سلیم
هوش مصنوعی: کسی که سفر حج و عمره را به پایان رسانده و حالا به سمت خانه سالم و امن خود برمیگردد.
من شدم ساعتی به استقبال
پای کردم برون ز حد گلیم
هوش مصنوعی: مدتی به دور از محدوده خودم قدم گذاشتم و آماده استقبال شدم.
مر مرا در میان قافله بود
دوستی مخلص و عزیز و کریم
هوش مصنوعی: در میانه این قافله، دوستی باصفا و عزیز حضور دارد که برای من بسیار محترم و گرامی است.
گفتم او را «بگو که چون رستی
زین سفر کردن به رنج و به بیم
هوش مصنوعی: به او گفتم: «بگو که پس از این سفر پر زحمت و نگرانی چه احساسی داری؟»
تا ز تو باز ماندهام جاوید
فکرتم را ندامت است ندیم
هوش مصنوعی: تا زمانی که از تو دور ماندهام، دائماً به یاد تو هستم و این یادآوری برایم مایهی پشیمانی است.
شاد گشتم بدانکه کردی حج
چون تو کس نیست اندر این اقلیم
هوش مصنوعی: خوشحال شدم که تو به زیارت حج رفتی، زیرا همچون تو در این سرزمین کسی وجود ندارد.
باز گو تا چگونه داشتهای
حرمت آن بزرگوار حریم:
هوش مصنوعی: بیا بگو که چگونه به آن شخصیت بزرگ احترام میگذاشتی.
چون همی خواستی گرفت احرام
چه نیت کردی اندر آن تحریم؟
هوش مصنوعی: زمانی که میخواهی احرام را ببندی، چه نیتی در دل داری از این کار که انجام میدهی؟
جمله برخود حرام کرده بدی
هرچه مادون کردگار قدیم؟»
هوش مصنوعی: تمام بدیها و کارهای ناپسند به خودم حرام کردهام؛ زیرا هر آنچه که از خدای بزرگتر از خودم سر میزند، نباید زیر پا گذاشته شود.
گفت «نی» گفتمش «زدی لبیک
از سر علم و از سر تعظیم
هوش مصنوعی: گفت: «بگویید.» من پاسخ دادم که این دعوت را با دانش و احترام پذیرفتم.
میشنیدی ندای حق و، جواب
باز دادی چنانکه داد کلیم؟»
هوش مصنوعی: آیا ندای حق را میشنیدی و همانطور که موسی پاسخ داد، تو هم جواب دادی؟
گفت «نی» گفتمش «چو در عرفات
ایستادی و یافتی تقدیم
هوش مصنوعی: گفت: «چرا میگویی این حرفها؟» من به او گفتم: «وقتی در عرفات قرار گرفتی و موفق به دریافت تقدیر و فضل الهی شدی، باید قدر این موقعیت را بدانی.»
عارف حق شدی و منکر خویش
به تو از معرفت رسید نسیم؟»
هوش مصنوعی: به حقیقت رسیدهای و خود را انکار کردهای، آیا نسیم آگاهی به تو از درون خود رسید؟
گفت «نی» گفتمش «چون میکشتی
گوسفند از پی یسیر و یتیم
هوش مصنوعی: گفت: "بیا بگو ببینم چرا گوسفند را به خاطر یتیمان و نیازمندان ذبح میکنی؟"
قرب خود دیدی اول و کردی
قتل و قربان نفس شوم لئیم؟»
هوش مصنوعی: آیا ابتدا نزدیکی به خداوند را تجربه کردی و سپس به خاطر نفس پست خود، مرتکب گناه شدی و جانم را قربانی کردی؟
گفت «نی» گفتمش «چو میرفتی
در حرم همچو اهل کهف و رقیم
هوش مصنوعی: او گفت: «یک نی است که صدای آن را میشنوی»، من به او پاسخ دادم: «وقتی که به حرم میرفتی، مانند کسانی بودی که در غاری پنهان شدهاند و رازهای خود را در دل دارند.»
ایمن از شر نفس خود بودی
وز غم فرقت و عذاب جحیم؟»
هوش مصنوعی: آیا از خطرات نفس خود در امان هستی و از غم جدایی و عذاب جهنم؟
گفت «نی» گفتمش «چو سنگ جمار
همی انداختی به دیو رجیم
هوش مصنوعی: گفت: «هیچ فایدهای ندارد» و من به او گفتم: «چرا سنگ به سوی دیو زشت میزنی؟»
از خود انداختی برون یکسر
همه عادات و فعلهای ذمیم؟»
هوش مصنوعی: آیا تمام عادات و رفتارهای ناپسند را به یکباره کنار گذاشتی؟
گفت «نی» گفتمش «چو گشتی تو
مطلع بر مقام ابراهیم
هوش مصنوعی: گفت: "نی" (من)؛ گفتم: "تو چگونه به جایگاه ابراهیم آگاه شدی؟"
کردی از صدق و اعتقاد و یقین
خویشی خویش را به حق تسلیم؟»
هوش مصنوعی: آیا با صداقت و باور واقعی خود، وجود خویش را به حقیقت تسلیم کردهای؟
گفت «نی» گفتمش «به وقت طواف
که دویدی به هروله چو ظلیم
هوش مصنوعی: درست مانند کسی که در طواف میدود و به سرعت و شتاب حرکت میکند، استعداد یا ویژگی خاصی را در خود نشان میدهد. این جمله تأکید دارد بر تلاش و عزم راسخ در انجام کارها، به ویژه در محیطی پرشتاب و پرفراز و نشیب.
از طواف همه ملائکتان
یاد کردی به گرد عرش عظیم؟»
هوش مصنوعی: آیا به یاد داری که همه فرشتگان دور عرش بزرگ خدا میچرخند؟
گفت «نی»گفتمش «چو کردی سعی
از صفا سوی مروه بر تقسیم
هوش مصنوعی: این جمله به نگاه به تلاش و کوشش در دستیابی به اهداف اشاره دارد. فردی از شخصی میپرسد که اگر سعی و تلاشت را با صفا و خلوص نیت انجام دادهای، باید با جدیت در مسیر خود پیش بروی و به نتیجه برسی. به نوعی به اهمیت پشتکار و اراده در رسیدن به مقاصد و اهداف اشاره دارد.
دیدی اندر صفای خود کونین
شد دلت فارغ از جحیم و نعیم؟»
هوش مصنوعی: آیا متوجه شدی وقتی که در دل خود صفا پیدا کردی، به آرامش رسیدی و دیگر از جهنم و بهشت تو دل شاد نیست؟
گفت «نی» گفتمش «چو گشتی باز
مانده از هجر کعبه بر دل ریم
هوش مصنوعی: گفت: «ای نی، چرا هنوز از دوری کعبه در دل دلتنگی؟» گفتم: «چون نتوانستم به عشق آن بازگردم و از دلتنگی رهایی یابم.»
کردی آنجا به گور مر خود را
همچنانی کنون که گشته رمیم؟»
هوش مصنوعی: آنجا که در گور خود را دفن کردی، آیا حالا که ما به دیار دیگر میرویم، تو نیز باید به همان شکل بمانی؟
گفت « از این باب هر چه گفتی تو
من ندانستهام صحیح و سقیم»
هوش مصنوعی: گفت: «هر چیزی که از این موضوع گفتهای، من ندانستهام که درست است یا غلط.»
گفتم «ای دوست پس نکردی حج
نشدی در مقام محو مقیم
هوش مصنوعی: گفتم: «ای دوست، تو که حج نکردی و در مقام محو و فنا قرار نگرفتی، پس چه کار کردی؟»
رفتهای مکه دیده، آمده باز
محنت بادیه خریده به سیم
هوش مصنوعی: رفتی به مکه و به زیارت رفتهای، حالا که برگشتهای، باز هم درگیر سختیهای بیابان شدهای و برای خودت دغدغههایی خریداری کردهای که به تو فشار میآورد.
گر تو خواهی که حج کنی، پس از این
این چنین کن که کردمت تعلیم»
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به مناسک حج برسی، باید طبق آنچه که به تو آموختم عمل کنی.
