برگردان به زبان ساده
ای تو را آروزی نعمت و ناز
آز کرده عنان اسپ نیاز
هوش مصنوعی: تو که آرزوی نعمت و ناز را در دل داری، افسار اسب نیازت را سخت گرفتهای.
عمرت از تو گریزد از پس آز
تو همی تاز در نشیب و فراز
هوش مصنوعی: زندگیات از تو دور میشود و پشت سر تو در فراز و نشیبها به سمت جلو حرکت میکند.
بر در بخت بد فرود آید
هر که گیرد عنان مرکبش آز
هوش مصنوعی: هر کسی که در زندگیاش به سمت مشکلات و بدبختیها برود، در نهایت دچار مصیبت و گرفتاری خواهد شد.
چونکه سوی حصار خرسندی
نستانی ز شاه آز جواز؟
هوش مصنوعی: وقتی به سوی دیوار خوشی میروی، چرا از شاه اجازهٔ ورود نمیگیری؟
ز آرزوی طراز توزی و خز
زار بگداختی چو تار طراز
هوش مصنوعی: از آرزوی زیبایی و لذت بهاری، چون تار و پود در آتش عشق ذوب شدی.
زانچه داری نصیب نیست تو را
جز شب و روز رنج و گرم و گداز
هوش مصنوعی: آنچه که تو از آن برخوردار هستی، جز روزها و شبها و زحمت و تلاشی که میکشی نصیبی برایت ندارد.
چون نپوشی، چه خز و چه مهتاب
چون نبوئی، چه نرگس و چه پیاز
هوش مصنوعی: اگر خود را پنهان نکنید، زیبایی شما مانند خز و نور ماه به چشم نخواهد آمد؛ و اگر خود را نشان ندهید، مانند نرگس و پیاز به چشم نخواهید آمد.
با تو انباز گشت طبع بخیل
نشود هر کجا روی ز تو باز
هوش مصنوعی: وقتی که تو در کنارم هستی، دل تنگی و بخل از بین میرود؛ هر جا که روی به تو باز کنم، احساس خوبی پیدا میکنم.
رنج بیمال بهرهٔ تو رسید
مال بیرنج بهرهٔ انباز
هوش مصنوعی: مشکلات و سختیهایی که از فقر و بیپولی به تو میرسد، در حقیقت نصیب تو شده است. اما کسی که با سرمایه و دارایی زندگی میکند، لذتی را که از تلاش و کوشش بهدست میآید، تجربه نمیکند.
آن نه مال است کهش نگهداری
تا نپرد چو باز بر پرواز
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که چیزی که ارزش واقعی دارد، نباید به خاطر نگهداری و محافظت از آن، از زندگی و آزادی خود بگذریم. اگر چیزی به ما تعلق دارد، باید از آن بهرهبرداری کنیم و اجازه دهیم که به طبیعت خود ادامه دهد، نه اینکه آن را در قید و بند نگه داریم.
آن بود مال کهت نگه دارد
از همه رنجها به عمر دراز
هوش مصنوعی: دارایی حقیقی آن است که تو را از تمام مشکلات و سختیها در طول زندگی حفظ کند.
بفزاید اگر هزینه کنیش
با تو آید به روم و هند و حجاز
هوش مصنوعی: اگر هزینهای را صرف کنی، موجب افزایش آن خواهد شد و میتوانی به سفرهایی در مناطق مختلفی مانند روم، هند و حجاز بروی.
نتواند کسیش برد به قهر
نتواند کسش برید به گاز
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند به زور او را بگیرد و هیچکس نمیتواند او را با ترفند از میان ببرد.
جز بدین مال کی شود بر مرد
به دو عالم در سعادت باز؟
هوش مصنوعی: به غیر از مال چه چیزی باعث میشود که انسان در این دو جهان به خوشبختی دست یابد؟
کی تواند خرید جز دانا
به چنین مال ناز بیانداز؟
هوش مصنوعی: کیست که بتواند این گنج با ارزش را خریداری کند جز کسی که دانا و آگاه به ارزش آن باشد؟
در نگنجد مگر به دل، که دل است
کیسهٔ دانش و خزینهٔ راز
هوش مصنوعی: فقط دل میتواند جایگاه واقعی دانش و اسرار باشد؛ زیرا دل مانند کیسهای است که پر از دانش و رازهاست.
گر بدین مال رغبت است تو را
کیسهت از حشوها بدو پرداز
هوش مصنوعی: اگر به این ثروت علاقهمندی، پس بهتر است که کیسهات را از چیزهای بیفایده پر نکنی.
کیسهٔ راز را به عقل بدوز
تا نباشی سخنچن و غماز
هوش مصنوعی: رازهایت را با عقل و درایت حفظ کن تا گرفتار سخنچینی و خیانت نشوی.
وز نماز و زکات و از پرهیز
کیسه را بندهای سخت بساز
هوش مصنوعی: از نماز و زکات و پرهیز، برای خود ثروتی محکم و مقاوم بساز.
چون به حاصل شودت کیسه و بند
به تو بدهم من این دلیل و جواز
هوش مصنوعی: وقتی که به موفقیت برسی و به ثروت دست پیدا کنی، من هم با کمال میل و دلگرمی، این دلیل و اجازه را به تو میدهم.
بر کشم مر تو را به حبل خدای
به ثریا ز چاه سیصد باز
هوش مصنوعی: من تو را به یاری خداوند از چاه عمیق میکشیدم و به اوج بلندی میرسانم.
بنمایمت حق غایب را
در سرائی که شاهد است و مجاز
هوش مصنوعی: به تو نشان میدهم حقیقتی پنهان را در مکانی که هم حضور دارد و هم نمادین است.
تا ببینی که پیش ایزد حق
ایستاده است این جهان به نماز
هوش مصنوعی: ببین که این جهان چقدر در برابر خداوند احترام گذاشته و در حال عبادت است.
بنمایم دوانزده صف راست
همه تسبیحخوان بیآواز
هوش مصنوعی: در اینجا، شاعر میگوید که میخواهم دوازده صف از افرادی که تسبیح میگویند و در حال عبادت هستند را به نمایش بگذارم، اما بدون اینکه صدایی از آنها بیاید. این تصویر نشاندهندهی صحنهای آرام و متمرکز بر عبادت است.
چون ببینی از این جهان انجام
بشناسی که چیستش آغاز
هوش مصنوعی: وقتی که ببینی پایان این جهان را، متوجه خواهی شد که آغاز آن چیست.
این طریقی است کهش نبیند چشم
وین شکاری است کهش نگیرد باز
هوش مصنوعی: این راهی است که هیچکس نمیتواند آن را ببیند و این شکار است که هیچ پرندهای نمیتواند به آن دست یابد.
بر پی شیر دین یزدان رو
از پی خر گزافه اسپ متاز
هوش مصنوعی: به دنبال پرچم و راه راست دین خدا برو و از دنبال بیهودهگوییها و سخنان بیاساس دوری کن.
این رمهٔ بیکرانه میبینی
کور دارد شبان و لنگ نهاز
هوش مصنوعی: این دستهٔ بزرگ و بینهایت را میبینی که شبانی نابینا دارد و چوپانی که لنگ است.
گرد ایشان رمنده کرد مرا
از سر خان و مان و نعمت و ناز
هوش مصنوعی: وجود آنها مرا از خانه و زندگی و نعمت و آسایش دور کرد.
چه کند مرد جز سفر چو گرفت
گرگ صحرا و مرغزار گراز؟
هوش مصنوعی: مرد هنگامی که در خطر قرار میگیرد، چه کار دیگری میتواند بکند جز اینکه به سفر برود و از موقعیت خطرناک دور شود؟ زمانی که روباه و گرگ در بیابان و جنگل او را تهدید میکنند، تنها راه نجاتش فرار و جستجوی جایی امنتر است.
گر ستوهی ز «قال حدثنا»
سر به سر خدای دار فراز
هوش مصنوعی: اگر از شنیدن مکرر صحبتهای تکراری خستهای، به خدای خود پناه ببر و به او اتکا کن.
که مرا دید رازدار خدای
حاجب کردگار بندهنواز
هوش مصنوعی: کسی که مرا دید، رازی را که خدا برایش آشکار کرده، نزد خودش نگهداشت و به من احترام گذاشت.
امت جد خویش را فریاد
از فریبنده زوبعهٔ هماز
هوش مصنوعی: اجتماع از فریبها و نیرنگهای طوفانزای دشمنان خویش را آگاه میسازد.
خار یابد همی ز من در چشم
دیو بیحاصل دوالک باز
هوش مصنوعی: خار از من در چشم دیو بیفایدهای پیدا میشود، مانند دوالک که به طور بیجهت باز میگردد.
از سخنهای من پدید آمد
بر تن آستین حق طراز
هوش مصنوعی: از گفتارهای من بر تن آستین حقیقتی نمایان شد.
سخنم ریخت آب دیو لعین
به بدخشان و جرم و یمگ و براز
هوش مصنوعی: حرف من همچون آب، دسیسههای شیطانی را به مناطق بدخشان، جرم، یمگ و براز پخش کرده است.
مرد دانا شود ز دانا مرد
مرغ فربه شود به زیر جواز
هوش مصنوعی: مرد باهوش از دانایی دیگران بهرهمند میشود، مثل این که مرغ چاق و سالم زیر سرپناه خوبی قرار میگیرد.