برگردان به زبان ساده
ملک سخن مراست که آمد به داوری
کو را نداد همت من داد شاعری
هوش مصنوعی: سخن و شعر من متعلق به اراده و توانایی خودم است، اما وقتی که به قضاوت میآید، به کسی که شایستگی و لیاقت دارد، واگذار میشود.
کان است مرد و نقد سخن اندر او زر است
فکر است چون ترازوی و عقل است جوهری
هوش مصنوعی: مردان واقعی دارای کلامی ارزشمند و گرانبها هستند. فکر آنها مانند ترازویی است که به درستی فکر و عقاید را سنجش میکند و عقل آنها همچون مرواریدی با ارزش است.
دارم بسی جواهر و جوهرشناس نه
خر مهره میخرند کنون مردم از خری
هوش مصنوعی: من جواهرات فراوانی دارم و از ارزش آنها آگاه هستم، اما حالا مردم فقط به دنبال خریدن چیزهای بیارزش هستند و دیگر توجهی به ارزش واقعی ندارند.
من از هنر توانگرم و از درم فقیر
پوشیده جملهٔ هنرم، عیب بی زری
هوش مصنوعی: من از لحاظ هنری ثروتمند هستم، اما از لحاظ مالی در فقر به سر میبرم. در واقع، تمام ماهیت من هنری است و缺 بخل و فقر به معنای واقعی ندارد.
یا کور گشت مدعی و روی من ندید
یا من مگر پدید نیام از محقری
هوش مصنوعی: یا اینکه مدعی چنان کور شده که نتوانسته چهرهام را ببیند، یا شاید من آنقدر ناچیز هستم که اصلاً وجودی نداشته باشم.
زین چند دزد لفظ معانی طلب مکن
دانی که نیست پیشهٔ قلاب زرگری
هوش مصنوعی: از این مدت دیگر به دنبال معنا از واژهها نباش، زیرا میدانی که این کار به مانند شغل ساختن اشیاء زرین با قلاب نیست.
مانند بیضهاند که شد جوهرش تباه
مرغ کمال نیست در ایشان چو بنگری
هوش مصنوعی: این بیت به نوعی به وضعیت انسانی اشاره دارد که به کمال دست نیافته است. آن را میتوان به این شکل تعبیر کرد که مانند چیزی ناپایدار و بیارزش، انسانها در صورت عدم رسیدن به کمال، بیمعنی و بیفایده هستند. اگر به این افراد نگاه کنی، میبینی که در عمق وجودشان تهی و بیجوهرند و انسانیت واقعی در آنها نمایان نیست.
اندر بساط نظم پیاده ز اسب فضل
فرزین روند با رخ زرد مزعفری
هوش مصنوعی: در دنیای شعر و ادب، کسانی که از علم و فضل بیبهرهاند، مانند سوارانی هستند که به جای اسبهای شجاع و نیرومند، پای بر زمین گذاشته و در حال حرکتاند، با چهرهای پژمرده و بیروح.
عیسی وقت خویشم و این خر طبیعتان
بانگی زنند بیهده چون گاو سامری
هوش مصنوعی: من در حال حاضر به مقام و حالت عیسی (ع) نزدیک هستم و این زندگی دنیوی شما مانند صدای بیهوده و بیفایدهای است که گاو سامری به راه میاندازد.
هر دم که عطر سایم در هاون دوات
مغز زمانه عطسه زند از معطری
هوش مصنوعی: هر بار که عطر و بوی شعرم در دواتی که به دقت آماده شده، پخش میشود، زمانه هم مانند کسی که از بوی خوش عطر عطسه میزند، واکنش نشان میدهد.
هر صفحهای که یافت ز توحید و نعت من
یک رقعه از مرقع خود ساخت مشتری
هوش مصنوعی: هر بار که نوشتهای از وصف خداوند و پیامبر را پیدا کردم، آن را به عنوان بخشی از مجموعه آثار زیبای خودم در نظر گرفتم.
هر قطعه و قصیده که از من شنید نیز
بنوشت بر بیاض مه از زر جعفری
هوش مصنوعی: هر شعری که از من شنیدی، بر روی کاغذ سفید با رنگ طلایی نوشته شده است.
هر یک غزل که نالهٔ من بر فلک رساند
زد بر رباب زهره و شد ماه مشتری
هوش مصنوعی: هر غزلی که درد و نالهام را به آسمان منتقل کرد، به زهره که بر روی رباب نواخته شد، روشنایی بخشید و او را مانند ماه زیبا کرد.
تحسین کنند طبع مرا هر چهار طبع
هر گه که من کنم به رباعی سخنوری
هوش مصنوعی: هر وقت که من با مهارت و زیبایی رباعی میگویم، همهی انواع ذوق و سلیقه به ستایش از استعداد من میپردازند.
هر مثنوی که غالیه دانی ست پر ز طیب
پر طیب مغز خشک زحل کرد از تری
هوش مصنوعی: هر شعری که زیبا و دلنشین است، پر از بهترینهاست. اما در این میان، برخی اشعار نیز وجود دارند که مانند مغز خشک و بیمزهاند و به دلیل بیروحی خود، از جذابیت کمتری برخوردارند.
هر بیت بی قصور که من کردهام بنا
با او قصور خلد ندارد برابری
هوش مصنوعی: هر شعری که من بدون خطا سرودهام، به هیچ وجه نمیتواند با نقصهای بهشت مقایسه شود.
خورشید را که انوری چرخ گفتهاند
با طبع روشنم نزند لاف انوری
هوش مصنوعی: خورشید را که بعضی به آن چرخ اطلاق کردهاند، با روحیه روشن و مثبت من، نمیتواند به من فخر و boasting بزند.
در چشم من نیاید محمود و ملک او
در عنصرم نگنجد تقلید عنصری
هوش مصنوعی: در چشمان من محمود و سلطنت او قابل مشاهده نیست و ویژگیهای او نمیتواند در عناصر مادی و دنیوی جای بگیرد.
الفضل المقدم اگر چه مثل شده است
کلی نمانده است ز نقض پیمبری
هوش مصنوعی: هرچند که فضیلت و برتری به رتبهای بالا میرسد، اما هنوز چیزی از نقص در مقام پیامبری باقی نمانده است.
ناصر عنان اسب فصاحت کشیده دار
عزت خوش است گر چه تو سالار لشکری
هوش مصنوعی: ناصر، پرچم فصاحت را برافراشته و باعث افتخار و عظمت بخشیده است، حتی اگر تو فرماندهی سپاهی باشی.
هر کس به دور خویش بگفتند نیک و بد
غیر از خدا کسی نبود از خطا بری
هوش مصنوعی: هر فردی به خودش میگوید که خوب و بد چیست، اما غیر از خدا هیچکس از اشتباهات معصوم نیست.