برگردان به زبان ساده
هله پاسبان منزل تو چگونه پاسبانی
که ببرد رخت ما را همه دزد شب نهانی
های پاسبان کاروانسرا تو چگونه پاسبانی هستی که دزدها در شب رخت و اسباب ما را بردند؟!
بزن آب سرد بر رو بجه و بکن علالا
که ز خوابناکی تو همه سود شد زیانی
آبی سرد و خنک بر صورت خود بزن و خواب را از خود دور کن زیرا از خوابناکی تو فراوان زیان دیدیم.
که چراغ دزد باشد شب و خواب پاسبانان
به دمی چراغشان را ز چه رو نمینشانی
خواب پاسبان مثل چراغ دزد است و به دزد کمک میکند؛ با یک فوت و با یک نفس چراغ دزدان را چرا خاموش نمیکنی؟
بگذار کاهلی را چو ستاره شبروی کن
ز زمینیان چه ترسی که سوار آسمانی
تنبلی و سستی را کنار بنه و همچون ستارگان شب، در شب سفر کن! از چه میترسی؟ تو آسمانی هستی نه زمینی.
دو سه عوعو سگانه نزند ره سواران
چه برد ز شیر شرزه سگ و گاو کاهدانی
دو عوعو و پاس سگها راه مسافران و سواران را نمیزند؛ سگ و گاو یک طویله چه چیز میتوانند از یک شیر شرزه ببرند؟
سگ خشم و گاو شهوت چه زنند پیش شیری
که به بیشهٔ حقایق بدرد صف عیانی
هوش مصنوعی: سگها با خشم و گاوان با شهوت، در برابر شیری که در جنگل حقایق حضور دارد، چه میتوانند انجام دهند؟
نه دو قطره آب بودی که سفینهای و نوحی
به میان موج طوفان چپ و راست میدوانی
هوش مصنوعی: تو مانند دو قطره آب نیستی، بلکه همچون کشتی و نوحی هستی که در میان امواج طوفان به چپ و راست میکوشی و حرکت میکنی.
چو خدا بود پناهت چه خطر بود ز راهت
به فلک رسد کلاهت که سر همه سرانی
هوش مصنوعی: وقتی که خدا نگهبان و حمایت کننده تو باشد، هیچ خطری از راهت نمیتواند تو را تهدید کند. حتی اگر بر بلندیها بروی و به اوج آسمانها برسی، سر تو از همه سران بالاتر خواهد بود.
چه نکو طریق باشد که خدا رفیق باشد
سفر درشت گردد چو بهشت جاودانی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که راهی که در آن خداوند همسفر انسان باشد، بسیار خوب و دلپذیر است. در این مسیر، سفر ممکن است دشوار باشد، اما به مانند بهشت ابدی خواهد بود.
تو مگو که ارمغانی چه برم پی نشانی
که بس است مهر و مه را رخ خویش ارمغانی
هوش مصنوعی: تو نگو که چه هدیهای باید ببرم یا نشانی چه بگذارم، زیرا همین که چهرهات را دارم و محبت و عشق را حس میکنم، برای من کافی است.
تو اگر روی و گر نی بدود سعادت تو
همه کار برگزارد به سکون و مهربانی
هوش مصنوعی: اگر تو با روی خندان و دلشاد باشی، سعادت و خوشبختیات در هر کار انتخاب خواهد شد، به شرط آن که آرام و مهربان باشی.
چو غلام توست دولت کندت هزار خدمت
که ندارد از تو چاره وگرش ز در برانی
هوش مصنوعی: اگر کسی به تو خدمت میکند و به خاطر تو کارهای زیادی انجام میدهد، بهتر است که او را نرنجانی و از خود دور نکنی؛ چرا که او به نوعی به تو وابسته است و از تو فراری نیست.
تو بخسپ خوش که بختت ز برای تو نخسپد
تو بگیر سنگ در کف که شود عقیق کانی
هوش مصنوعی: اگر خوش بگذرانید و از زندگی لذت ببرید، بخت و اقبال شما نیز در کنار شما خواهد بود. با تلاش و کوشش، میتوانید از چیزهای ساده و ابتدایی، به چیزهای باارزش و زیبا دست پیدا کنید.
به فلک برآ چو عیسی ارنی بگو چو موسی
که خدا تو را نگوید که خموش لن ترانی
هوش مصنوعی: اگر همچون عیسی به آسمان پرواز کنی، به خدا بگو همانطور که موسی گفت؛ اما بدان که خداوند به تو نخواهد گفت که من را نمیبینی.
خمش ای دل و چه چاره سر خم اگر بگیری
دل خنب برشکافد چو بجوشد این معانی
هوش مصنوعی: ای دل، ساکت باش و فکر نکن، چون اگر تو به فکر فرو بروی، دل شکستهات از درون میشکند و این احساسات در تو به شدت جوانه خواهد زد.
دو هزار بار هر دم تو بخوانی این غزل را
اگر آن سوی حقایق سَیَران او بدانی
هوش مصنوعی: اگر دو هزار بار هم این شعر را بخوانی، اما نتوانی به عمق حقایق و معناهای واقعی آن پی ببری، فایدهای نخواهد داشت.
