برگردان به زبان ساده
این تفاوت عقلها را نیک دان
در مراتب از زمین تا آسمان
هوش مصنوعی: به خوبی به تفاوت‌های عقلها آگاه باش، زیرا آن‌ها در سطوح مختلفی از پایین‌ترین درجه تا بالاترین مرتبه قرار دارند.
هست عقلی هم‌چو قرص آفتاب
هست عقلی کمتر از زهره و شهاب
هوش مصنوعی: عقل انسانی در نوع خود به دو دسته تقسیم می‌شود: یک دسته عقل‌های برتر و پرنور مانند خورشید و دسته دیگر عقل‌های کمتر نیرومند و کمرنگ که مانند سیارات یا شهاب‌ها هستند.
هست عقلی چون چراغی سرخوشی
هست عقلی چون ستارهٔ آتشی
بعضی عقلها مانند یک چراغ پرنور و خوش‌سوز هستند اما بعضی دیگر مانند جرقه‌ای هستند که از آتش می‌جهد. (ستاره در اینجا یعنی جرقه و شراره‌ای که از آتش می‌پرد و فورا خاموش می‌شود)
زانک ابر از پیش آن چون وا جهد
نور یزدان‌بین خردها بر دهد
هوش مصنوعی: چون ابر کنار برود، نور الهی بر دل‌های خردمندان تابیده می‌شود.
عقل جزوی عقل را بدنام کرد
کام دنیا مرد را بی‌کام کرد
آن چیزی که عقل و خرد را بدنام کرده‌است عقل جزوی و کوچک است و آنچه که آدمی را بی‌کام می‌کند هوس‌های دنیایی است.
آن ز صیدی حسن صیادی بدید
وین ز صیادی غم صیدی کشید
آن یکی از اینکه صید شد در نتیجه به صیادی رسید اما این‌یکی از حریص و صیاد بودن در دام افتاد.
آن ز خدمت ناز مخدومی بیافت
وآن ز مخدومی ز راه عز بتافت
آن یکی از خدمت کردن به مقام سروری و مخدومی رسید اما این از غرور ریاست و مخدومی، پست شد و عزت و بزرگی را از دست داد.
آن ز فرعونی اسیر آب شد
وز اسیری سبط صد سهراب شد
هوش مصنوعی: او از بند فرعون رهایی یافت و به معنای واقعی تبدیل به یک قهرمان قدرتمند و بی‌نظیر شد.
لعب معکوسست و فرزین‌بند سخت
حیله کم کن کار اقبالست و بخت
هوش مصنوعی: بازی تو عجیب و غریب است و دلتنگی به شدت تو را درگیر کرده. باید از حقه‌ها و فریب‌ها کم کنی، چرا که این زمان، زمان شانس و سرنوشت توست.
بر خیال و حیله کم تن تار را
که غنی ره کم دهد مکار را
هوش مصنوعی: به دور از فریب و تزویر زندگی کن، چرا که انسان‌های ثروتمند، راهی برای فریب دادن انسان‌های زیرک پیدا نمی‌کنند.
مکر کن در راه نیکو خدمتی
تا نبوت یابی اندر امتی
مکر و چاره‌اندیشی را برای خدمت و کارهای نیک به‌کار ببر تا از راه مردمی بودن به مقام نبوت و والا برسی.
مکر کن تا وا رهی از مکر خود
مکر کن تا فرد گردی از جسد
مکر و حیله‌ات را در این به‌کار ببر تا از خودپرستی رها شوی و چاره‌اندیشی کن که از دست جسم و هوس‌های جسمانی خلاص شوی.
مکر کن تا کمترین بنده شوی
در کمی رفتی خداونده شوی
هوش مصنوعی: اگر تدبیر و سیاست داشته باشی و در کارها به طور هوشمندانه عمل کنی، می‌توانی به جایگاه بالایی در نزد خدا برسید، حتی اگر در ظاهر به نظر برسد که در موقعیت کمتری هستی.
روبهی و خدمت ای گرگ کهن
هیچ بر قصد خداوندی مکن
هیچوقت حیله و چاره‌اندیشی و کار خوب را در این راه به‌کار مبر که به ریاست و مقام برسی.
لیک چون پروانه در آتش بتاز
کیسه‌ای زان بر مدوز و پاک باز
اما همچون پروانه در آتش بتاز و بدون توقع و چشمداشت، پاکباز باش.
زور را بگذار و زاری را بگیر
رحم سوی زاری آید ای فقیر
هوش مصنوعی: قدرت و زور را کنار بگذار و به جای آن به زاری و طلب یاری بپرداز، زیرا رحم و کمک به درخواست نیازمندانه نزدیک‌تر می‌شود، ای بیچاره.
زاری مضطر تشنه معنویست
زاری سرد دروغ آن غویست
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره شده است که درد و لذت واقعی به خاطر تحصیلات و نیازهای معنوی است، در حالی که زاری و فریادهای بی‌اساس فقط نشانه‌ی ضعف و فریب هستند. بخش واقعی و عمیق انسان نیاز به فهم و تجربه‌ای دارد که به معنویت ارتباط دارد.
گریهٔ اخوان یوسف حیلتست
که درونشان پر ز رشک و علتست
هوش مصنوعی: گریهٔ برادران یوسف نشان‌دهندهٔ نقشه‌ای است که در دل آن‌ها پر از حسادت و انگیزه‌های پنهان است.
