برگردان به زبان ساده
شه حسامالدین که نور انجمست
طالب آغاز سِفر پنجمست
هوش مصنوعی: شه حسامالدین، که تابش نورانی او مانند ستارههاست، در جستجوی آغاز سفر پنجم خود است.
این ضیاء الحق حسام الدین راد
اوستادان صفا را اوستاد
هوش مصنوعی: این نور دانش و حقیقت، حسامالدین است که استادان پاکی و صفا را به خود جمع کرده است.
گر نبودی خلق محجوب و کثیف
ور نبودی حلقها تنگ و ضعیف
هوش مصنوعی: اگر انسانها در حالت پست و ناپاک نبودند و اگر شرایط سخت و دشواری حاکم نبود، زندگی به شکل دیگری میبود.
در مدیحت دادِ معنی دادمی
غیر این منطق لبی بگشادمی
هوش مصنوعی: من در وصف تو معنای عمیقتری دارم که فقط با زبان نمیتوانم آن را بیان کنم.
لیک لقمهٔ بازْ آنِ صعوه نیست
چاره اکنون آب و روغن کردنیست
هوش مصنوعی: اما لقمهٔ بزرگ، مناسب پرندهٔ کوچک نیست. اکنون باید آب و روغن را با هم ترکیب کرد.
مدح تو حیفست با زندانیان
گویم اندر مجمع روحانیان
هوش مصنوعی: ستایش تو شایستهتر از این است که در کنار زندانیان، در جمع روحانیان به زبان بیاورم.
شرح تو غَبنست با اهل جهان
همچو راز عشق دارم در نهان
هوش مصنوعی: توضیح تو برای مردم دنیا مانند یک زیان بزرگ است، همانطور که عشق را در دل خود پنهان دارم.
مدح تعریفست و تخریق حجاب
فارغست از شرح و تعریف آفتاب
هوش مصنوعی: مدح به معنای ستایش است و در برابر این ستایش، نور خورشید وجود دارد که نیازی به توضیح و تبیین ندارد.
مادح خورشید مداح خودست
که دو چشمم روشن و نامُرمدست
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که کسی که از زیبایی و روشنایی خورشید تعریف و ستایش میکند، در واقع خود او هم تحت تأثیر این زیبایی قرار گرفته و شاداب شده است. اشاره به این دارد که نگاه به خورشید و زیباییهای آن، سبب روشنی و شادابی در چشم او شده است.
ذم خورشید جهان ذم خَودست
که دو چشمم کور و تاریک و بد است
هوش مصنوعی: این بیت به بیان این نکته میپردازد که اگر کسی از خورشید و زیباییهای آن انتقاد میکند، در واقع باید بداند که این انتقاد به خود او برمیگردد. زیرا او در واقع خود را به خاطر دیدگاههای نادرست و تاریکش مورد سرزنش قرار میدهد و به نوعی خود را کور و غمگین مییابد.
تو ببخشا بر کسی کاندر جهان
شد حسود آفتاب کامران
هوش مصنوعی: شما به کسی که در این دنیا حسود است، ببخشید؛ مانند آفتاب که همیشه درخشان و خوشبخت است.
توٰاندش پوشید هیچ از دیدهها؟
وز طراوت دادن پوسیدهها؟
هوش مصنوعی: آیا میتوانی چیزی را از چشمان دیگران مخفی کنی؟ و آیا میتوانی زندگی را به موجودات فرسوده و در حال مرگ ببخشی؟
یا ز نور بیحدش توٰانند کاست
یا به دفع جاه او توانند خاست
هوش مصنوعی: یا از نور بیپایانش میتوانند بهرهبرداری کنند، یا میتوانند به کمک از بین بردن جهل او به مقام بالاتری برسند.
هر کسی کو حاسد کیهان بود
آن حسد خود مرگ جاویدان بود
هوش مصنوعی: هر شخصی که به دیگران حسد میورزد، در واقع حسد او به معنای مرگ همیشگی خود اوست.
قدر تو بگذشت از درک عقول
عقل اندر شرح تو شد بوالفضول
هوش مصنوعی: ارزش و مقام تو فراتر از درک عقلهاست، زیرا حتی عقل هم در توضیح و شناخت تو به زبان بیهوده سخن گفته است.
گرچه عاجز آمد این عقل از بیان
عاجزانه جنبشی باید در آن
هوش مصنوعی: هرچند که عقل در بیان درمانده است، اما باید حرکتی در آن وجود داشته باشد.
ان شیئا کله لا یدرک
اعلموا ان کله لا یترک
هوش مصنوعی: اگر چیزی بهطور کامل درک نمیشود، بدانید که آن نیز بهطور کامل نادیده گرفته نمیشود.
گر نتانی خورد طوفان سحاب
کی توان کردن بترکِ خوردِ آب
هوش مصنوعی: اگر نتوانی از طوفان ابرها بگریزی، چگونه میتوانی بلعیده شدن را از آب رهایی بخشی؟
راز را گر مینیاری در میان
درکها را تازه کن از قشر آن
هوش مصنوعی: اگر نمیتوانی راز را بفهمی، درکهای خود را تازه کن و به عمق موضوع نگاه کن.
نطقها نسبت به تو قشرست لیک
پیش دیگر فهمها مغزست نیک
هوش مصنوعی: تعبیرها و سخنان درباره تو تنها ظاهری سطحی دارند، اما درک عمیقتری که دیگران از تو دارند، موضوعات درونی و مهمتری را در بر میگیرد.
آسمان نسبت به عرش آمد فرود
ورنه بس عالیست سوی خاکتود
هوش مصنوعی: آسمان نسبت به عرش پایینتر است، وگرنه خاک تو بسیار عالی و با ارزش است.
من بگویم وصف تو تا ره برند
پیش از آن کز فوت آن حسرت خورند
هوش مصنوعی: من دربارهی زیباییها و ویژگیهای تو صحبت میکنم تا دیگران را به سمت تو هدایت کنم، پیش از آنکه زمان را از دست بدهند و به خاطر غفلت از تو حسرت بخورند.
نور حقی و به حق جذاب جان
خلق در ظلمات وهماند و گمان
هوش مصنوعی: نور حقیقت و زیبایی واقعی جان انسانها در میان تاریکیهای وهم و خیال پنهان است.
شرط تعظیمست تا این نور خوش
گردد این بیدیدگان را سرمهکش
هوش مصنوعی: برای اینکه این نور زیبا و درخشان جلوه کند، لازم است که افرادی که قدرت دیدن آن را ندارند، آن را با احترام و ارادت بپذیرند و به آن اهمیت دهند.
نور یابد مستعد تیزگوش
کو نباشد عاشق ظلمت چو موش
هوش مصنوعی: نور به کسی میتابد که آمادگی پذیرش آن را داشته باشد؛ کسی که عاشق تاریکی باشد، مانند موش، هرگز نمیتواند نور را درک کند.
سستچشمانی که شب جولان کنند
کی طواف مشعلهٔ ایمان کنند
هوش مصنوعی: چشمان ضعیف و ناتوانی که در شب به سر میبرند، چه زمانی قادر خواهند بود دور مشعل ایمان بچرخند و به آن توجه کنند؟
نکتههای مشکل باریک شد
بند طبعی که ز دین تاریک شد
هوش مصنوعی: نکتههای پیچیده و دشوار، سطح فکر و توانایی افرادی که از دین و حقیقت دور شدهاند، کاهش یافته و محدود میشود.
تا بر آراید هنر را تار و پود
چشم در خورشید نتواند گشود
هوش مصنوعی: تا وقتی که هنری ایجاد شود، چشم نمیتواند به تماشای خورشید بپردازد.
همچو نخلی برنیارد شاخها
کرده موشانه زمین سوراخها
هوش مصنوعی: مانند درختی که شاخههایش بر زمین خم شده و سوراخهایی را ایجاد میکند، اشاره به حالتی دارد که توان و قدرت فردی در مشکلات و چالشها به صورت ظریف و موزون نمایان میشود.
چار وصفست این بشر را دلفشار
چارمیخ عقل گشته این چهار
هوش مصنوعی: این بشر چهار ویژگی دارد که دلش را به شدت تحت فشار قرار میدهد و همین چهار ویژگی باعث شده که عقل او به حالتی مفلوج درآید.