بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکان

بقالی بود که طوطی خوش‌رنگ و خوش‌صحبتی داشت.

هم نگهبانی دکان را می‌داد و هم با مشتریان و تاجران گپ و گفت می‌کرد

هم مانند انسان صحبت می‌کرد و مسلط بر بیان بود و هم مانند طوطیان‌، آواز خوشی داشت

یکی از روزها که خواجه به خانه رفته بود طوطی (طبق معمول) نگهبان دکان بود.

ناگهان گربه‌ای برای گرفتن موشی به داخل دکان جهید و طوطی از ترس

از یک‌طرف دکان،  به سرعت به سمت دیگر گریخت و شیشه‌های روغن گل را به زمین انداخت و شکست.

خواجه از خانه بازگشت و بی‌خبر از همه جا در دکان نشست

دید که دکان پر از روغن شده و پرهای طوطی هم چرب است. (به‌تصور اینکه شکستن شیشه تقصیر طوطی است) ضربه‌ای بر سر طوطی زد که پرهای سر طوطی ریخت

چند روز لال شد و حرف نمی‌زد؛ و مرد بقال از پشیمانی آه و ناله می‌کرد.

از شدت غصه ریش خود را می‌کند و می‌گفت‌: ای افسوس که بدبخت شدم.

کاش آن‌لحظه که می‌خواستم بر سر طوطی بکوبم، دستم شکسته‌بود.

نذر و هدیه به نیازمندان می‌داد تا طوطی دوباره سخن بگوید.

پس از سه روز و شب که حیران و غمگین بود، بر در دکان‌، ناامید نشسته بود.

هر فنی می‌زد تا طوطی به سخن بیاید.

یک قلندر بی‌کلاه و دستار داشت از آنجا عبور می‌کرد با سری بی‌مو همچون پشت تاس و تشت. (تراشیدن سر و استفاده نکردن از دستار و کلاه جزو رسوم برخی قلندران بوده است. سر‌برهنه یعنی بی‌کلاه و دستار)

طوطی همچون یک عاقل به سخن آمد و به‌آن درویش گفت‌: 

از چه کچل شدی؟ مگر تو هم از شیشه‌، روغن ریختی؟

از مقایسه او مردم خندیدند؛ زیرا آن قلندر را همچون خود پنداشت.

کار پاکان و راستان را با کارهای خود مقایسه مکن، اگرچه شیر (بیشه) و شیر (خوراکی) هر دو در نوشتن‌، شبیه همند.

تمام مردم از این سبب گمراه شدند؛ به‌ندرت افرادی از حال پاکان و ابدال حق آگاه‌گشت.

هامالی و همسری با انبیا و اولیا حق کردند و آنها را نظیر خود می‌پنداشتند.

با خود می‌گفتند: ما بشر هستیم و ایشان نیز بشر هستند و ما و ایشان وابسته به خواب و خوراک هستیم.

اما از کوری و نادانی نمی‌دیدند و نمی‌دانستند که تفاوتی بی‌نهایت بین آنهاست.

دو جور زنبور از یک‌جا می‌خورند اما یکی زهر می‌سازد و دیگری عسل.

دو جور آهو از یک آب و گیاه می‌خورند اما یکی سرگین می‌سازد و دیگری مشک خوش‌عطر و ناب.

دو جور نی در یک جا می‌رویند اما یکی خالی است و دیگری پرشکر.

صدهزاران این‌چنین شباهت‌ها را بیاب که هفتاد ساله راه از هم دورند و با هم فرق دارند.

یکی می‌خورد و پلیدی می‌سازد و دیگری می‌خورد و همه نور خدا از او می‌تابد.

یکی می‌خورد و همه بُخل و حسد می‌زاید و دیگری می‌خورد و همه نور پروردگار یکتا می‌زاید.

این یکی زمین پاک و حاصلخیز است و دیگری زمین شوره‌زار و بی‌حاصل. این یکی فرشته‌ای پاک و معصوم است و دیگری دیوی پلید و نادان.

اگر هردو شبیه هم هستند، رواست زیرا آب تلخ و آب شیرین هر دو زلال هستند.

جز آدم صاحب‌ذوق که می‌تواند آب شیرین و آب شور را از هم تشخیص دهد.

(آدم نادان) سحر و معجزه را با هم مقایسه می‌کند و هر دو را حیله و مکر می‌نامد.

ساحران و جادوگران از روی خصومت همچون موسی، عصا به‌دست گرفتند.

بین این دو عصا، تفاوت عمیقی وجود دارد؛ از این عمل تا آن عمل، راهی طولانی وجود دارد.

این عمل، لعنت خدا را در پی دارد و آن عمل، یار رحمت خداست.

کافران از روی انکار بوزینه‌طبعند؛ آفتی شد درون سینه‌، طبع. مری به معنای جدال هست.

هرچه آدمی می‌کند؛ بوزینه هم پی‌در پی تقلید می‌کند.

او فکر می‌کند که من هم همان کارهای او را کردم. آن گستاخ، تفاوت را نمی‌فهمد.

این از «امر» انجام می‌دهد و آن برای گستاخی و همسری و همالی می‌کند. خاک بر سر استیزه‌رویان و بی‌ادبان بریز.

آن منافق با یک مؤمن به‌نماز می‌ایستد اما نه‌برای عبادت و نیاز بلکه برای استیزه و رقابت.

در نماز و روزه و حج و زکات‌، مؤمنان با منافقان در کشمکش هستند.

سرانجام پیروزی از آن مؤمنان پاک‌سیرت است و منافقان ریاکار شکست می‌خورند.

اگرچه هر دو (مثل بازی شطرنج) یک بازی را انجام می‌دهند و هردو رازی و مروزی هستند. (رازی‌: اهل ری.    مروزی‌: اهل مرو)

هر یکی به مقام شایسته خود می‌رود و هریکی مطابق با نام خود به جایگاه خود می‌رود.

وقتی که او را مؤمن می‌نامند حالش خوش می‌شود و وقتی‌که او را منافق می‌نامند خشمگین می‌شود. (یعنی ایمان و دین‌شان برای مردم است نه خدا زیرا مؤمن واقعی به‌حرف مردم بی‌توجه است)

نام «مؤمن» از ذات او، محبوب گشته‌است و نام «منافق» از آفات او، مبغوض گشته‌است. (مبغوض‌: دشمن‌شده)

میم و واو و میم و نون‌، شرف و اعتباری ندارد لفظ مؤمن برای شرح و تعریف است.

اگر او را منافق و ریاکار بخوانی همچون کژدم آماده نیش زدن می‌شود.

اگر نام «منافق» از جنس دوزخ نیست پس چرا (در او لطف و مهر وجود ندارد و) سرشار از خشم و تلخی است؟

تلخی آن کلمه بد از حرف نیست؛ تلخی آب دریا از ظرف و کوزه نیست (بلکه از منشا آن است)

اسم و حرف همچون ظرف است و معنی در آن‌ظرف، همچون آب است. به‌عبارت‌دیگر «بحر معنی عنده ام الکتاب»

دریای تلخ و دریای شیرین در جهان هستند و در میانشان برزخی وجود دارد که درهم آمیخته نمی‌شوند.

و آن‌گاه این هردو از سرچشمه‌ای روان گشته‌اند، از این هردو بگذر و تا سرچمشه آن برو.

طلای تقلبی و طلای واقعی فقط در محک از هم تشخیص داده می‌شوند.

هرکسی که خدا در جان او، محک بنهد، هر یقین و شک را از هم تشخیص می‌دهد.

اگر خاشاکی در دهان آدم زنده بیفتد تا زمانیکه آن‌را بیرون ننهد، آرام نمی‌گیرد.

در هزاران لقمه اگر یک خاشاک ریز باشد حس سالم و زنده پی‌می‌برد.

حس‌های دنیایی نردبان کارهای دنیایی هستند و حس دینی‌، نردبان آسمان است.

سلامت حس‌های دنیایی را از پزشک بخواهید و سلامت حس دین را از یار.

سلامت حس‌های دنیایی از آباد‌کردن تن حاصل‌می‌شود و سلامت حس دینی از ویران‌کردن آن.

راه جان و دین، جسم و تن را ویران می‌کند و پس از آن ویرانی‌، آبادان می‌کند.

خانه را برای رسیدن به گنج و دفینه ویران کرد؛ و سپس از همان گنج، از اول بهتر و آبادتر می‌سازد.

آب را بند آورد و جو را تمیز و پاک کرد و پس از آن در جو، آب تمیز و آشامیدنی روان کرد.

زخم و پوست را شکافت و تیر را بیرون آورد پس از آن‌، پوست تازه دمید و ترمیم شد.

قلعه دشمن را خراب کرد و از کافر گرفت پس از آن بر همان قلعه صد برج و سد ساخت.

کار بی‌چون را که کیفیت و چگونگی می‌نهد؛ اینکه گفتم این ضرورت می‌دهد.

گاهی اینچنین می‌نماید و گاهی ضد و برعکس این؛ کار دین جز حیرانی نیست.

نه چنان حیران و سرگردان که به سویی دیگر می‌رود بلکه حیران و شیدا که در دوست غرق است و مست اوست.

آن‌یکی را روی او شد روی دوست و به‌سوی دوست رفت؛ و آن‌یکی روی او‌، خود روی دوست گشت.

روی هرکدام را بنگر و محترم بدار؛ تا شاید از خدمت‌، روشناس شوی.

چون بسیار ابلیسان هستند که شبیه آدمی هستند؛ پس شایسته نیست که به هرکس دست (خدمت و وفا) بدهی.

زیرا شکارچی نیز صدایی شبیه پرنده درمی‌آورد، تا پرنده را فریب دهد.

آن پرنده صدای هم‌جنس خود را می‌شنود (و فریب می‌خورد و) از هوا فرود می‌آید و دچار دام و زخم می‌گردد.

آدم فرومایه، حرف و کلام درویشان و پاکان را می‌دزدد تا بر یک آدم سلیم و ساده‌دل برای افسون و فریب بخواند (و او را شکار کند)

کار مردان و جوانمردان و پاکان، روشنی و گرمی‌است؛ کار فرومایگان، فریب و بی‌شرمی است.

به‌قصد فریب، «شیر تقلبی و پشمین» می‌سازند، و بومسیلمی را لقب احمد می‌دهند. (بومسیلم کافری بود که دعوی نبوت کرد)

بومسیلم ملقب به کذاب شد؛ محمد ملقب به اولوالالباب گشت.

آن شراب حق به مشک ناب ختم‌می‌شود و باده به گند و عذاب منتهی می‌شود.