برگردان به زبان ساده
چو فارغ در گرفتاری ز جور خار و خس باشم
همان بهتر که در گلشن نباشم در قفس باشم
هوش مصنوعی: وقتی از مشکلات و سختی‌ها آزاد شوم، بهتر است که در میان خار و خس باشم، تا اینکه در گلستان زندگی کنم و در قفس گیر کنم.
نگیرد چون غبارم دامن منزل بود یکسان
اگر از ره‌نوردان گاه پیش و گاه پس باشم
هوش مصنوعی: اگر مانند غباری در فضا پراکنده شوم، در منزل خودم باقی می‌مانم و چه فرق می‌کند که گاه به جلو بروم و گاه به عقب، مهم این است که در همان مکان هستم.
ز عشقم سرخوش و فارغ ز هر دشمن نیم مستی
که در اندیشه روز از شحنه و شب از عسس باشم
هوش مصنوعی: از عشق شاد و بی‌خیال هستم و در حالت شگفتی قرار دارم. نه در روز نگران شحنه (نگهبان) هستم و نه در شب از عسس (پلیس) نگرانم.
بخاتم گو مده صیاد مرغ بی‌پروبالم
که باشم در حصار عافیت تا در قفس باشم
هوش مصنوعی: به او بگو که به من انگشتر نده، من شکارچی مرغی هستم که بال‌هایم را ندارم. می‌خواهم در امنیت بمانم، حتی اگر در قفس نیز باشم.
نمیخواند به بزمم یار و نه میراندم از در
نه مقبولم نه مردودم نمیدانم چه کس باشم
هوش مصنوعی: در مجلس من نه کسی به سراغم می‌آید و نه کسی از من دور می‌شود. نه مورد قبول هستم و نه رد شده‌ام، نمیدانم که واقعاً چه کسی هستم.
بجولانگاه او کو قوت دستی که چون گردد
عنان‌کش بر سرم او را عنان‌گیر فرس باشم
هوش مصنوعی: در جستجوی او هستم، اما کدام قدرتی مرا یاری می‌دهد تا وقتی او بر من سلطه پیدا می‌کند، من هم بتوانم مهار او را در دست بگیرم و کنترل کنم.
نه اکنون از غمت در چار موج اشکم افتاده
که عمری شد درین گرداب سرگردان چو خس باشم
هوش مصنوعی: این بیت بیانگر حالتی از غم و پریشانی شاعر است. او به تصویر کشیده که اشک‌هایش به مانند امواج دریا در حال جاری شدن هستند و احساس می‌کند که در طول زندگی‌اش همچون گیاهی بی‌ثمر و بی‌پناه در میان گرداب مشکلات و مصائب سرگردان بوده است. به نوعی، او از غم و رنجی که تحمل کرده سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که چگونه در این وضعیت اسیر شده است.
نمیگیرد بکس مشتاق آن نامهربان الفت
گرفتم اینکه من عاشق نباشم بوالهوس باشم
هوش مصنوعی: عاشق آن کسی که بی‌رحم است نمی‌شوم، اما اگر بخواهم به او وابسته شوم، به خاطر این است که عاشق نیستم و تنها درگیر هوسرانی هستم.
