برگردان به زبان ساده
برادر چه آخر ترا بر سر آمد
که سرو بلند تو از پا در آمد
هوش مصنوعی: برادر، چه اتفاقی برای تو افتاده است که اینقدر دچار مشکل شده‌ای و دیگر نمی‌توانی قد برافراشته‌ات را حفظ کنی؟
چه شد نخل طوبی مثال قدت را
که یکباره بی شاخ و برگ و بر آمد
هوش مصنوعی: چه بر سر درخت طوبی آمده است که ناگهان بدون شاخه و برگ و بار شده است؟
چه از تیشۀ این ستم پیشه مردم
بشاخ گل و نو نهال تر آمد
هوش مصنوعی: از ظلم و ستم این آدمی که به دیگران آسیب می‌زند، دیگران هم چون گل و جوانه‌ای تازه و لطیف آسیب می‌بینند.
دریغا که آئینۀ حق نما را
بسی زنگ خون بر رخ انور آمد
هوش مصنوعی: متأسفانه، تصویری که باید از حقیقت و روشنایی در آینه وجود داشت، به خاطر تأثیر خون و دردها دچار کدورت و زنگار شده است.
چه خورشید خاور بخون شد شناور
مهی کز فروغ رخش خاور آمد
هوش مصنوعی: خورشید خاور به خون آغشته شد و ماهی که از روشنایی او برخاست، به آرامی در آسمان شناور گشت.
ندانم که ماه بنی هاشمی را
چه بر سر از این قوم بد اختر آمد
هوش مصنوعی: نمی دانم چه بلایی بر سر ماه بنی هاشم آمده که این قوم بدشانس بر او سایه افکنده است.
ز سیردار رحمت سری دید زحمت
که تاج سر هر بلند افسر آمد
هوش مصنوعی: از الطاف و رحمت‌های خداوند، گره‌گشایی برای مشکلات انسان‌ها وجود دارد که بر اثر آن، مشکلات به راحتی حل می‌شوند و به این ترتیب، هر کسی که در زندگی خود تلاش کند و بر سختی‌ها غلبه کند، به مقام و جایگاهی والا دست پیدا می‌کند.
دریغا که عنقاء قاف قدم را
خدنگ مخالف ببال و پر آمد
هوش مصنوعی: ای کاش که پرنده افسانه‌ای قاف، با تمام زیبایی و شکوهش، نتوانست از تیر مخالف فرار کند و به پرواز درآید.
دو دستی جدا شد ز یکتاپرستی
که صورتگر نقش هر گوهر آمد
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که کسی از ایمان به خداوند یکتا جدا شده و مانند یک هنرمند که نقش و تصویر هر نوع جواهری را می‌سازد، به خلق اشکال و جلوه‌های مختلف پرداخته است. در واقع، به جای تمرکز بر یکتایی خدا، به تنوع و زیبایی‌های دنیا توجه کرده است.
کفی از محیط سخاوت جدا شد
که قلزم در او از کفی کمتر آمد
هوش مصنوعی: دست سخاوت آنچنان از دنیا و محیط خود جدا و مستقل شده است که دیگر حجم و وسعت آن کمترین تأثیری بر کمیت و جود خود ندارد.
دریغا که دریا دلی ز آب دریا
برون با درونی پر از اخگر آمد
هوش مصنوعی: بسیار افسوس که دلی که باید سرشار از محبت و صفا باشد، تنها از درونش آتش و کینه بیرون می‌آید.
عجب درّ یکدانۀ خشگ لعلی
ز دریا برون با دو چشم تر آمد
هوش مصنوعی: یک رشته مروارید زیبا و نادر از دریا بیرون آمده و با دو چشمان اشکبارش خودنمایی می‌کند.
ز سوز عطش بود دریای آتش
دهانی که سرچشمۀ کوثر آمد
هوش مصنوعی: از شدت عطش، دریای آتش به وجود آمده است، دهانی که منبع کوثر را به همراه دارد.
دریغا که آن رایت نصرت آیت
نگون سر ز بیداد یک صرصر آمد
هوش مصنوعی: متأسفانه آن پرچم پیروزی که نشانه‌ای از موفقیت بود، به دلیل ظلم و ستم، به زمین افتاد و نابود شد.
