برگردان به زبان ساده
بر تو، سید حسن، دلم سوزد
که چو تو هیچ غمگسار نداشت
هوش مصنوعی: برای تو، سید حسن، دلم میسوزد، زیرا هیچ کسی را مثل تو ندارم که غمهایم را التیام بخشد.
تن من زار بر تو مینالد
که تنم هیچ چون تو یار نداشت
هوش مصنوعی: بدن من به خاطر تو به شدت غمگین است، چون هرگز یار و همدمی همچون تو نداشتهام.
زان تو را خاک در کنار گرفت
که چو تو شاه در کنار نداشت
هوش مصنوعی: از آنجایی که تو در زندگی خود شاهمانند و بینظیری، حتی خاک نیز به ارزش تو دست برافراشته است و نمیتواند کسی چون تو را در کنار خود بپذیرد.
زان اجل اختیار جان تو کرد
که به از جانت اختیار نداشت
هوش مصنوعی: به خاطر مرگ، با ارادهای که بر جان تو حاکم است، تو را انتخاب کرد، چرا که جان تو به اندازهای که باید در دست خودت باشد، نیست.
زان بکشتت قضا که بر سر تو
دست جد تو ذوالفقار نداشت
هوش مصنوعی: به خاطر تقدیر و سرنوشت، تو گرفتار شدی، چون جد تو ذوالفقار را بر سرت نداشت تا از تو دفاع کند.
هم به مرگی فگار باد تنی
که دلش مرگ تو فگار نداشت
هوش مصنوعی: کسی که در زندگی اش به خاطر تو ناراحت نشد و از غم تو نلرزد، به راحتی باید از دنیا برود.
ای غریبی کجا مصیبت تو
هیچ دانا غریبوار نداشت
هوش مصنوعی: ای غریبی، کسی پیدا نمیشود که درد و رنج تو را بشناسد یا با آن آشنا باشد.
ای عزیزی که در همه احوال
جان من دوستیت خوار نداشت
هوش مصنوعی: ای عزیز، تو که در هر شرایطی محبتت برای جان من بیارزش نبوده است.
تیغ مردانگیت زنگ نزد
گل آزادگیت خار نداشت
هوش مصنوعی: تیغ شجاعت و مردانگی تو هیچگاه کُند نمیشود و گل آزادگی تو هیچگاه خار و آفتی نخواهد داشت.
آب مهر تو را خلاب نبود
آتش خشم تو شرار نداشت
هوش مصنوعی: مهر و محبت تو هیچگاه زایل نمیشود و آتش خشم تو هم به اندازه کافی شدید نیست.
هیچ میدان فضل و مَرکب عقل
در کفایت چو تو سوار نداشت
هوش مصنوعی: هیچ کس به اندازه تو، از دانش و توانایی عقلانی بهرهمند نیست و کسی نمیتواند به اندازه تو بر این علم سوار باشد.
من شناسم که چرخ خاکنگار
چون سخنهای تو نگار نداشت
هوش مصنوعی: من میدانم که چرخ روزگار و دنیا زیبایی ندارد و مثل سخنان تو رنگ و لعاب ندارد.
به خطا خاطرت کژی نگرفت
از جفا طبع تو غبار نداشت
هوش مصنوعی: به اشتباه به یاد تو از بدیهای ذات تو آزرده نشدم و در دل خود غمی احساس نکردم.
نگرفتت عیار اثیر فلک
که مگر بوتهٔ عیار نداشت
هوش مصنوعی: کیفیت و ارزشهای آسمانی و فضایی به خوبی درک نشدند، مگر اینکه بر پایهی معیارهای مناسب و برجستهای سنجیده شوند.
سی نشد سالِ عمرِ تو ویحک
سال زاد تو را شمار نداشت
هوش مصنوعی: سی سال از عمر تو گذشته است، ولی متأسفانه کسی به تاریخ تولد تو توجهی نکرده و آن را شمارش نکرده است.
اینقَدَر داد چون تویی را عمر
شرم بادش که شرم و عار نداشت
هوش مصنوعی: هرچند تو موجودی بینظیر و باارزشی هستی، اما زندگی تو باید به گونهای باشد که به خودت افتخار کنی و از کارهایت شرمنده نباشی.
بارهٔ عمر تو بجَست ایراک
چون که در تک شد او قرار نداشت
هوش مصنوعی: عمر تو مانند باری است که در سفر به ایراک به دنبال مقصدش میگردد و زمانی که در میان راه قرار میگیرد، آرامش و ثباتی ندارد.
چون بناگوش تو عذار ندید
کو ز مشک سیه عذار نداشت
هوش مصنوعی: زیبایی چهرهات را مانند گلهای خوشبو نمیتوان وصف کرد، زیرا حتی در غیاب زیبایی، جاذبهای خاص در تو وجود دارد که به هیچ چیز دیگری نمیتوان آن را مقایسه کرد.
بد نیارست کرد با تو فلک
تا مرا اندر این حصار نداشت
هوش مصنوعی: آن آسمان با تو دوستی کرد تا من در این محاصره نباشم.
تن من چون جدا شد از برِ تو
عاجز آمد که دستیار نداشت
هوش مصنوعی: وقتی جسم من از تو جدا شد، احساس ناتوانی کردم زیرا کسی برای کمک نداشتم.
دلم از مرگت اعتبار گرفت
که از این محنت اعتبار نداشت
هوش مصنوعی: دل من به خاطر مرگ تو ارزش و اعتبار پیدا کرد، چرا که از این درد و رنج هیچ اعتباری نداشت.
هیچ روزی به شب نشد که مرا
نامهٔ تو در انتظار نداشت
هوش مصنوعی: هیچ روزی نبوده که شب به انتها برسد و من در انتظار نامه تو نباشم.
گوشم اول که این خبر بشنود
به روانت که استوار نداشت
هوش مصنوعی: وقتی که این خبر را میشنوم، به یاد روح تو میافتم که در ثبات و استقامت قرار ندارد.
زار مسعود از آن همی گرید
که به حق ماتم تو زار نداشت
هوش مصنوعی: مسعود از دل شکستگی و غم بسیار گریه میکند، زیرا به حق بر عزایت هیچ کس اینقدر غمگین نیست.
ماتم روزگار داشتهام
که دگر چون تو روزگار نداشت
هوش مصنوعی: مدتها در غم و اندوه روزگار سپری کردهام، چرا که دیگر مانند تو، روزگاری نداشتم.
بارهٔ دولتت ز زین برمید
بُختیِ بختِ تو مهار نداشت
هوش مصنوعی: دولت و خوشبختی تو مانند یک اسب چابک است که من آن را با زین خود به جلو میرانم، اما بخت تو هیچ کنترلی بر آن ندارد.
همچنین است عادت گردون
هرچه من گفتمش به کار نداشت
هوش مصنوعی: عادت دنیا این است که هر چه من گفتهام، فایدهای نداشته است.
دل بدان خوش کنم که هیچ کسی
در جهان عمر پایدار نداشت
هوش مصنوعی: دل را تسلی میدهم که هیچکس در این دنیا عمری برای همیشه ندارد.