برگردان به زبان ساده
سراینده مرغان بستان سرای
ازین گونه گشتند دستان سرای
هوش مصنوعی: پرندگان باغ، در حال پرواز و آواز خواندن هستند و این فضای زیبا و دلنشین به شعر و هنر الهام میبخشد.
که چون سام نیرم علم برکشید
می روشن از ساغر زر کشید
هوش مصنوعی: زمانی که سام نیرم، علم خود را بالا برد، نور روشنی از کاسه طلایی بیرون آمد.
رخ آورد چون شاه خاور به چین
علم زد چو گیسوی دلبر به چین
هوش مصنوعی: چهرهاش مانند چهرهی زیبای خاور سرزمین چین میدرخشد و همچون گیسوان محبوبش، درخشندگی خاصی دارد.
چو بنشست جمشید بر تخت عاج
ز یاقوت رخشنده بر فرق تاج
هوش مصنوعی: زمانی که جمشید بر تخت عاج نشسته بود، تاجی که بر سر داشت از یاقوت درخشان ساخته شده بود.
بفرمود تا موبدان کهن
که گفتند ز افلاک و انجم سخن
هوش مصنوعی: فرمان داد تا موبدان پیر و experienced در مورد آسمانها و ستارهها صحبت کنند.
برآیند بر بام چرخ برین
بجویند وقت مبارکترین
هوش مصنوعی: کسانی که در اوج مقام و شرایط خوب هستند، در زمان مناسب به جستجوی موفقیت و خوشبختی میپردازند.
که آرند خورشید را سوی سام
رسانند تابنده مه را به بام
هوش مصنوعی: آفتاب را به سمت سام میبرند و ماه درخشنده را به بالای خانه میآورند.
سطرلابداران اخترشناس
گرفتند ز اجرام علوی قیاس
هوش مصنوعی: ستارهشناسان با استفاده از اجرام آسمانی، به تحلیل و بررسی پرداختند.
چنین گشت روشن که آن دم که مهر
بتابد رخ از بام نیلی سپهر
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که در آن لحظهای که خورشید در آسمان میتابد و روشنی خود را بر زمین میافکند، همه چیز به وضوح و روشنی دیده میشود. همچنین، اشاره به آسمان نیلی رنگ دارد که نشان از زیبایی و روشنی است.
عروس فلک کحل شب درکشد
سرانداز زرین ز سر درکشد
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به زیبایی شب اشاره میکند که مانند عروسی با چشمان سیاه و درخشان، پارچهای طلایی را به عنوان پوششی بر سر خود میاندازد. این تصویر نشاندهنده زیبایی و جلال شب است.
بپوشد جهان لاجوردی قبای
مبارک بود کار را روی و رای
هوش مصنوعی: جهان به رنگ لاجوردی پوشیده شده و این نشان از فعل و کار نیکو و تفکر درست دارد.
سزد کان زمان سام فرخنده نام
رسد از لب لعل دلبر به کام
هوش مصنوعی: لازمهی آنکه زمان خوشی و سعادت آغاز شود، این است که نام نیک و دلپذیری از زبان محبوب جاری شود و دلها را شاد کند.
چو بشنید فرخ رخ نیکپی
به میدان درافکند گلگونه می
هوش مصنوعی: وقتی فرخرخ زیبا، صدای می را شنید، در میدان گلی زیبا به زمین انداخت.
پس آنگه سران سپه را بخواند
بدان مژده زر داد و گوهر فشاند
هوش مصنوعی: سپس بار دیگر فرماندهان سپاه را دعوت کرد و به آنها خبر خوشی داد و طلا و جواهر توزیع کرد.
ز بهر عروسی یل کامیاب
بیاراست ایوان به در خوشاب
هوش مصنوعی: به خاطر عروسی یل پیروزمند، ایوان را با زیبایی و تزیین مناسب آماده کن.
بفرمود تا شهر و صحرای چین
گرفتند در خز و دیبای چین
هوش مصنوعی: فرمان دادند تا مناطق شهری و بیابانی چین را با پارچههای نرم و گرانبها پوشش دهند.
هزار اشتر کوه کوهان نر
به دیبای رنگین و خلخال زر
هوش مصنوعی: هزار شتر نر با کمرهای برآمده، به رنگهای زیبا و با زنجیرهای طلا زینت داده شدهاند.
هزار استر خوشرو خارهسم
مرصع ز گوهر ز سر تا به دم
هوش مصنوعی: هزار اسب زیبا و خوشچهرهای وجود دارد که از سر تا دمشان با سنگهای قیمتی زینت شده است.
هزار اسب کهکوب فولادخای
نهان در جواهر ز سر تا به پای
هوش مصنوعی: هزار اسب زینتدار و قوی که در دل خود، قدرت و زیبایی پنهانی دارند.
هزار آتشین روی سیمین بدن
چو طوطی شکرخای و شیرین سخن
هوش مصنوعی: چهرهای آتشین و بدنی نقرهای دارد، مانند طوطیای که شیرینی میگوید و حرفهای دلنشین میزند.
فرستاده کان ماه مشکین کمند
به زرینه مهدش به چین آورند
هوش مصنوعی: فرستادهای که آن ماه سیاه را با کمند به مهد طلاییاش آوردهاند.
چو شد چین زلف بتان مشکبار
همه خاک چین گشت مشک تتار
هوش مصنوعی: زمانی که زلفهای زیبا و با طراوت معشوقهها مانند چین و چروکها نمایان شد، همهٔ خاک چین نیز معطر و خوشبو گردید.
سرای تذروان طوطی سخن
چو کبک دری جلوهگر در چمن
هوش مصنوعی: در خانهای پر از سخن و گفتوگو، طوطی مانند کبکی زیبا در میان گلها خود را نشان میدهد.
قصبپوش خوبان زرینکلاه
به شکر قصب بسته بر طرف ماه
هوش مصنوعی: در این بیت، توصیف زیباییهایی از محبوبان شده است که لباسهایی زیبا و رنگین بر تن دارند و بر سرشان کلاهی زرین قرار دارد. این تصویر به زیبایی و لطافت دلپذیر آنها تأکید میکند و همچنین به شکر اشاره دارد که بر پیشانی ماه قرار گرفته است، نماد زیبایی و جذابیت.بهطور کلی، این تصویر به جلوههای ظریف و دلربا در طبیعت و روح انسان اشاره دارد.
جنیبت چو کبکان و طاووس نر
روان کرده با طوق و زینهای زر
هوش مصنوعی: وقتی به زیبایی و ناز خود مانند کبکها و طاووسهای نر، با زین و تسمههای طلایی جلب توجه میکنی.
به هر عرصهای با سپاهی شهی
به هر برج با آفتابی مهی
هوش مصنوعی: در هر میدان و عرصهای، فرمانروایی قدرتمند وجود دارد و هر نقطهای که نگاه کنی، نوری درخشان و جاذب توجه بر آن میتابد.
چو جمشید با جام گوهرنگار
چو خورشید با گوهر زرنگار
هوش مصنوعی: مانند جمشید که جامی پر از گوهرهای زیبا در دست دارد، مثل خورشید که به زیبایی و درخشش با طلا آراسته شده است.
بزرگان طبقهای گوهر به چنگ
شهان شمعهای معنبر به چنگ
هوش مصنوعی: بزرگان و نخبگان، گنجینههای ارزشمند را در دستان پادشاهان قرار میدهند و چراغهای روشنایی و هدایت را در دست میگیرند.
خطای سواران زابل سوار
برانگیخته بور دریاگذار
هوش مصنوعی: اشتباهات سواران زابل، باعث برانگیختن دریا شده است.
زده قبها بر گذرگاه ماه
در آن قبه سیمینبران همچو ماه
هوش مصنوعی: در مسیر ماه، قبهای نقرهای وجود دارد که به خاطر زیباییاش، همچون ماه میدرخشد.
شکرپاسخان عود مجمر به دست
معنبرخطان مشک و عنبر به دست
هوش مصنوعی: شکرگزارانی که عود و بخور به دست دارند، مشغول گلاب و خوشبوهایی مانند مشک و عنبر هستند.
همه کوه زرین حمایل شده
همه دشت مشکین شمایل شده
هوش مصنوعی: همه کوهها به زینتی طلایی تزئین شدهاند و تمام دشتها به زیبایی عطرآگین تبدیل گشتهاند.
تبیرهزنان کوس بنواخته
جرسها به جنبش درانداخته
هوش مصنوعی: در حالتی شور و نشاط، دختران غنچه مثل گلها در حال رقص و آواز هستند و صدای زنگها به حرکت درآمده و فضا را پر از شادی کرده است.
هوا شقهای کیانی درفش
مرقع شده دلق چرخ بنفش
هوش مصنوعی: هوا مانند پرچم کیانی است که دلقی از چرخ بنفش بر تن دارد.
از آن طوبیآباد تا قصر شاه
زده صف پریچهرگان همچو ماه
هوش مصنوعی: از منطقه خوش آب و هوای طوبی تا قصر پادشاه، صفی از دختران زیبا مانند ماه درخشیدهاند.
رساندند ماه ختن را به چین
گرفتند بر سام یل آفرین
هوش مصنوعی: ماه ختن را به چین آوردند و بر سام یل (دلاوری بینظیر) درود فرستادند.
همه خاک چین نافه مشک بود
همه خشک و تر پر زر خشک بود
هوش مصنوعی: تمام خاک چین به مانند نافهای از مشک بود و همه چیز، چه خشک و چه تر، از طلا پر شده بود.
تو گفتی ز بس گوهر تابناک
گهر دوز شد نطع کیمخت خاک
هوش مصنوعی: تو گفتی به خاطر زیبایی و درخشش زیاد جواهر، دوزندهاش در گوشهای از زمین در حال کار است.
بدان رسم و آئین ببستند عهد
در ایوان جمشید بنهاد مهد
هوش مصنوعی: به خاطر آن سنت و رسوم، پیمان را بستند و در کاخ جمشید، مهد و جایگاه نوینی را پایهگذاری کردند.
بر آن سرو سیمین دامنکشان
شکرریز کردند گوهرفشان
هوش مصنوعی: بر آن درخت خوشسیما با دامن زیبا، عطر شیرین پاشیدهاند و جواهرات درخشان پخش کردهاند.
روان ریخت سام از برای نگار
به هرگام گنجی ز بهر نثار
هوش مصنوعی: سام از عشق به محبوبش، به آرامی جان خود را نثار میکند و در هر گام، گنجی را برای او میآورد.
به فیروزهگون مسندش برنشاند
چو فیروزه در خاتم زر نشاند
هوش مصنوعی: به مانند اینکه فیروزه را در یک انگشتر طلا قرار میدهند، او را بر روی تختی زیبا و باارزش نشاندند.
پس آنگه گرفتش بلورینه دست
به رسم کیامورثی عقد بست
هوش مصنوعی: سپس او را به دست بلورینش گرفت و به رسم کیامورثی پیمان زناشویی بست.
که بیعقد آن گلرخ میپرست
چو عقد ثریا نمیداد دست
هوش مصنوعی: وقتی که بدون انجام مراسم ازدواج، به زیبایی آن دختر مینگرم، مثل این است که دستم به ستارهی ثریا نمیرسد.
همه موبدان در نماز آمدند
همه بخردان مدحساز آمدند
هوش مصنوعی: همه افراد آگاه و دانشمند در مراسم نماز حاضر شدند و همهی کسانی که اهل معقول و به ستایش دیگران میپردازند، گرد هم آمدند.
چو شد بسته کابین آن دلگشای
فرستاد سامش به خلوتسرای
هوش مصنوعی: زمانی که آن دلافزار به ازدواج درآمد، سامش را به مکانی خصوصی فرستادند.
خوشا وقت درویشی از روزگار
که آخر مرادش دهد روزگار
هوش مصنوعی: خوشا به حال کسی که در فقر و تهیدستی زندگی میکند و در نهایت روزگار به او چیزهایی را میدهد که آرزویش را داشته است.
سر تخت شاهنشهی زان اوست
ملوکان عالم به فرمان اوست
هوش مصنوعی: سر تخت پادشاهی به خاطر اوست و تمامی فرمانروایان عالم تحت دستور او هستند.
هر آن کس که هیچش نباشد به دست
درستیست کش هیچ نبود شکست
هوش مصنوعی: هر فردی که در دنیای مادی چیزی ندارد، در واقع از آنچه که در دست دارد هیچ چیز را از دست نمیدهد.
نخواهد توانگر ز درویش باج
نجوید شه از ملک ویران خراج
هوش مصنوعی: یک شخص ثروتمند هرگز از یک فرد فقیر مالیات نمیخواهد، همانطور که یک پادشاه نمیتواند از یک سرزمین ویران مالیات دریافت کند.
ولی پادشاهی اگر یک دم است
خوشست ارچه سورش همه ماتمست
هوش مصنوعی: پادشاهی هرچند که زمانش کوتاه باشد، اما لذت بخش است، هرچند جشن و شادی آن ممکن است با ناراحتی و غم همراه باشد.
اگر غم برآرد ز جانت دمار
چو امید شادی بود غم مدار
هوش مصنوعی: اگر غم از جانت کلاهی درست کند، نگران نباش، زیرا اگر امید به شادی در دل داشته باشی، دیگر غم تو را آزار نخواهد داد.
خوش آن درد کو را دوائی بود
خوش آن یار کو را وفائی بود
هوش مصنوعی: خوش به حال کسی که برای دردش درمانی وجود دارد و خوش به حال کسی که یاری دارد که به او وفادار است.
خوشا آنکه شد منزلش کوی دوست
که جنات فردوس ماوای اوست
هوش مصنوعی: کسی که در راه عشق و محبت به دوست قرار بگیرد، در واقع به بهشت و نهایت خوشبختی دست یافته است.
همی سام بر تخت گوهرنگار
گرفته به کف ساغر زرنگار
هوش مصنوعی: سام بر روی تخت زیبای گوهرنشانی نشسته و در دستش جامی از طلا دارد.
فتاده در ایوان فیروزه رنگ
خروش مغنی بر آوای چنگ
هوش مصنوعی: در ایوانی با رنگ فیروزهای، صدای دلانگیز یک خواننده طنینانداز است و به صدای چنگ میپیوندد.
صنوبر خرامان پردهسرای
چو سرو خرامان ستاده به پای
هوش مصنوعی: درخت صنوبر با elegance و زیبایی در حال حرکت و رقص است و مانند درخت سرو، با قامت بلند و استیلا در جایی ایستاده است.
چو خون صراحی برآمد به جوش
برآورد مرغ صراحی خروش
هوش مصنوعی: زمانی که خون در صراحی به جوش میآید، مرغ صراحی صدای بلندی از خود آزاد میکند.
که ساغر مگر جام گیتینماست
که بر دست جمشید گیتیگشاست
هوش مصنوعی: آیا لیوان شراب فقط تصویر دنیا را نشان میدهد که در دست جمشید، شاه افسانهای، گشوده است؟
مغنی چو رعد و مغنی رباب
قدح آسمان و شراب آفتاب
هوش مصنوعی: صوت دلنواز و آرامشبخش مانند صدای رعد و برق است و موسیقیای که با رباب نواخته میشود، چون نوشیدنی آسمانی و تابش خورشید، لذتبخش و روحافزا است.
چه در گوش سام آمد آوای جنگ
سروشش فرو کوفت در گوش سنگ
هوش مصنوعی: در اینجا گفته شده که صدای جنگ به طوری قوی و تاثیرگذار است که حتی در گوش سام (که نمادی از قدرت و شجاعت است) رسیده و باعث ایجاد لرزش و سر و صدا در سنگها شده است. این تصویر نشاندهندهی شدت جنگ و تبعات آن است.
که بیلعل جانان حرامست می
بجز لعل جانان کدامست می
هوش مصنوعی: بدون لعل جانان، نوشیدن می حرام است. جز لعل جانان، چه میتواند می باشد؟
برو شعر از آن زلف مهپوش نوش
می لعل از چشمه نوش نوش
هوش مصنوعی: به دنبالش برو و شعرهایی بگو که درباره زلف زیبا و پنهان اوست، مثل اینکه شیرهی لعل را از چشمهی نوشی به دست میآوری.
رخ خوب و خال سیاهش نگر
سیهدانه بر طرف ماهش نگر
هوش مصنوعی: به زیبایی چهره و دانههای سیاه روی آن توجه کن و به طرف ماه زیبایش نگاه کن.
ز شامش شکن بر شکن می فکن
سپاه حبش بر ختن میفکن
هوش مصنوعی: از شبانش زنجیر به زنجیر بیفکن و لشکر حبش را به دشت بیفکن.
می از دست یار ترشرو منوش
که از دست زنبور نیشست نوش
هوش مصنوعی: از دست دادن شراب محبوبی که با حالت ترشرویی به ما میرسد، بهتر از این است که از نیش زنبور گزیده شویم.
