برگردان به زبان ساده
آه و دردا که شبیخون اجل
در زد آتش به شبستان اسد
هوش مصنوعی: ای کاش نمی‌بود این مصیبت که ناگهان مرگ سر رسید و آتش بر پیکر زندگی ما افکند.
بدل نغمهٔ عنقاست کنون
نغمهٔ جغد بر ایوان اسد
هوش مصنوعی: اکنون به جای صدای خوش و دلنشین، صدای غم‌انگیز و بی‌روحی به گوش می‌رسد.
اسدالله عجم خواند علیش
که علی بود ز اقران رسد
هوش مصنوعی: علی، که به عنوان بزرگترین و بهترین در میان همقطارانش شناخته می‌شود، از خصلت‌های نیکو و صفات برجسته‌ای برخوردار است.
لاجرم خیبر خزران بگشاد
ذوالفقار کف رخشان اسد
هوش مصنوعی: به ناچار، خیبر به وسیله ذوالفقار، شمشیر درخشان شیر، گشوده شد.
لاجرم ز ابلق چرب‌آخور چرخ
دل دلی داشت خم ران اسد
هوش مصنوعی: به ناچار، از اسب چاق و خوش‌خوراک، قلب و دل شیر از خم و پیچش دلی برخوردار بود.
بود معن عرب و سیف یمن
در کرم هندوی دربان اسد
هوش مصنوعی: در اینجا به تقدیس و ارزش معنوی اعراب و سلاح یمن اشاره شده و در ادامه به کرامت و سرفرازی رنجور هندوی درباری که به شیر تشبیه شده، پرداخته می‌شود. به نوعی، این جمله نشان‌دهنده عظمت و شرافت فرهنگی و نظامی مردمان مختلف است و تضادهایی را بین ویژگی‌های آنها به تصویر می‌کشد.
گر اسد خانهٔ خورشید نهند
داشت خورشید کرم خان اسد
هوش مصنوعی: اگر شیر را در خانهٔ خورشید قرار دهند، خورشید هم احترام و محبت شیر را پاس می‌دارد.
تاج بخش ملک مشرق بود
این نه بس باشد برهان اسد
هوش مصنوعی: تاجی که بر سر سرزمین‌های شرقی قرار دارد، فقط یک دلیل برای بزرگ بودن و اهمیتش کافی نیست.
مشتری ساختی از جرم زحل
مسن خنجر بران اسد
هوش مصنوعی: تو با استفاده از ماده‌ای که از زحل گرفته‌ای، چیزی را ساخته‌ای که مانند خنجری تیز و بران است و می‌تواند به شجاعت و قدرت شیر شباهت داشته باشد.
باز مریخ ز مهر افکندی
ساخت زر بر تن یکران اسد
هوش مصنوعی: مریخ دوباره با تابش محبتش، بر تن شیر پوششی طلایی به وجود آورد.
باز زهره به عطارد بردی
نامهٔ جود به عنوان اسد
هوش مصنوعی: زهره دوباره نامه‌ای از جانب عطار به نشان بزرگ‌مردی و سخاوت فرستاده است.
باز مه بودی هر ماه دوبار
گاه خوان گاه نمکدان اسد
هوش مصنوعی: ماه هر دو هفته یکبار به اوج زیبایی و نور خود می‌رسد، گاهی در کنار سفره‌ای ست که در آن غذایی خوشمزه و گاهی هم نمکی برای چشیدن وجود دارد.
آسمان کردی بر گنج کمال
حمل و ثور دو قربان اسد
هوش مصنوعی: تو در آسمان، بر گنج بزرگ کمال، دو موهبتی که به تلیلی حمله می‌کنند و ثور به عنوان قربانی، نمادی از شجاعت و قدرت اسد.
مهر و مه بود چو جوزا دو بدو
خادم طالع سرطان اسد
هوش مصنوعی: در این بیت به ارتباط دو عنصر در آسمان اشاره شده است. مهر و ماه به نوعی شبیه به یکدیگر هستند و به صورت همزمان در یک مکان قرار دارند. همچنین اشاره‌ای به زائیده شدن یا تأثیر طالع برج سرطان و شیر نیز وجود دارد که نقش خاصی در زندگی فرد دارند. به طور کلی، این عبارت به تأثیر ستاره‌ها و موقعیت‌های آسمانی بر سرنوشت انسان‌ها اشاره می‌کند.
کمتر از داس سر سنبله بود
اسد چرخ به میزان اسد
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که قدرت و توانایی یک شیر (نماد قدرت و شجاعت) به مراتب بیشتر از چیزهایی مثل داس یا ابزارهای دیگر است. در واقع، شیر به عنوان یک نماد از قدرت و شجاعت، از ابزارها و وسایل ساده بیشتر ارزش و اهمیت دارد. همچنین اشاره به میزان و اندازه دارد که در اینجا نشان‌دهنده برتری شیر نسبت به دیگر چیزهاست.
نیش عقرب شده و قوس قزح
هم کمان هم سر پیکان اسد
هوش مصنوعی: سخن از زهر عقرب و تیری است که به شکل قوس قزح درآورده شده و نشانه‌ای از قدرت و خطر است. این تصویر نمایانگر حالتی نیرومند و متنوع است که می‌تواند به هر لحظه تغییر کند.
مجلسش کعبه و انداخته دلو
خلق در زمزم احسان اسد
هوش مصنوعی: مجلس او مانند کعبه است و مردم در آن به دنبال خیر و نیکی هستند و هر یک به نوعی از لطف و محبت او بهره‌مند می‌شوند.
بخت بر کوس فلک بستی پوست
از تن جدی به فرمان اسد
هوش مصنوعی: سرنوشت بر گردونه آسمان لباس جدی (سرسختی) را از تن کند و به دستور شیر (اسد) عمل کرد.
وز فم الحوت نهادی دندان
بر سر ترکش ترکان اسد
هوش مصنوعی: از دهان ماهی دندان بر سر تیرک‌های تند و خونین تیری که به اسد برخورد کرده، نشسته‌اید.
سالها قصد فلک داشت مگر
جنبش رای فلک‌سان اسد
هوش مصنوعی: سالها فلک در نظر داشت که حرکتی کند، اما اراده و خرد اسد مانع این حرکت شد.
اسدا کنون چو اسد بر فلک است
ای فلک جان تو و جان اسد
هوش مصنوعی: در حال حاضر، مانند شیر بر آسمان تسلط دار، ای آسمان، تو جان خود را به شیر واگذار کن.
فلکی بین شده بالای فلک
اسدی بین شده مهمان اسد
هوش مصنوعی: آسمان از تماشای زیبایی‌های خود سرمست شده و در بالای آسمان، گل خورشید به میهمانی شیر آمده است.
دشمن نیک اسد خوانندم
دوستان بد نادان اسد
هوش مصنوعی: دوستانی دارم که به خوبی من را درک نمی‌کنند و در برابر دشمنانی که باهوش و خیرخواه‌اند، باید با احتیاط رفتار کنم.
به خدائی که فرستاد از عرش
آیت عاطفه در شان اسد
هوش مصنوعی: به خداوندی که نشانه‌ی محبت و مهربانی را از عرش بر زمین نازل کرد، در مورد حضرت علی (ع).
به خدائی که رقوم حسنات
کرد توقیع به دیوان اسد
هوش مصنوعی: به خدایی که نیکویی‌ها را ثبت کرد، نامه‌ای به دفتر اسد نوشته شده است.
به خدائی که اسد را ز فلک
بگذرانید ز امکان اسد
هوش مصنوعی: به خدایی که توانست شیر را از آسمان عبور دهد و از محدودیت‌های طبیعی فراتر برود.
به خدائی که اسد را به بهشت
بسانید ز ایمان اسد
هوش مصنوعی: به خدائی که قلب شجاع و دلیر را مورد لطف و رحمت قرار داد و به او مقام بهشت بخشید، به خاطر ایمان و صدق دل او.
که به شروان ز دلم سوخته‌تر
هیچ دل نیست ز هجران اسد
هوش مصنوعی: دل من به خاطر هجران و دوری از اسد، از دل‌های دیگر بیشتر رنجیده است و هیچ دلی در شروان به اندازه‌ی دل من سوخته نیست.
علم الله که ز من غم‌زه‌ده‌تر
هیچکس نیست ز اخوان اسد
هوش مصنوعی: خداوند علم و آگاهی‌اش از من بیشتر است و هیچ کس نمی‌تواند به اندازه او به اندوه‌های من پی ببرد، حتی برادران من نیز چنین نمی‌توانند.
اشک‌ها راندم و گر حاضر می
تعزیت داشتمی آن اسد
هوش مصنوعی: من اشک‌هایم را ریختم و اگر حسن می‌دادم، حاضر به تسلیت برای آن شیر بودم.
عاریت خواستمی گوهر اشک
ز ابر دست گهر افشان اسد
هوش مصنوعی: خواستم که در غم خود، اشک مثل گوهر از چشمانم بریزد، مانند بارانی که از ابرها می‌ریزد و جواهرات را درخشان می‌کند.
حاش لله که سماتت ورزم
چون خزان بینم نیسان اسد
هوش مصنوعی: نمی‌توانم به تماشای چهره‌ی تو بنشینم و نقاب تو را به خواب زمستانی شبیه کنم، زیرا تو در روزگار حیات، مانند شیر شجاع و نیرومند هستی.
عبرت آید دل ویران مرا
دیدن خانهٔ ویران اسد
هوش مصنوعی: دیدن خانه ویران اسد، دل من را پند می‌دهد و به من یادآوری می‌کند که دلم را خراب نکنم.
گرچه در مدت چل سال تمام
بی‌نیازی بدم از نان اسد
هوش مصنوعی: هرچند که در طول چهل سال به خوبی زندگی کرده‌ام و از نیاز به نان بی‌نیاز بوده‌ام،
لیک چون من به همه شروان کیست
که نبد ریزه خور خوان اسد
هوش مصنوعی: اما چون من به همه چیز آگاه هستم، کیست که مانند من در سفره شیر در خوردن ذره‌ای از آن کم باشد؟
ز آن همه ریزه خوران یک کس نیست
شاکر جود فراوان اسد
هوش مصنوعی: از میان آن همه افرادی که از نعمت‌ها بهره‌مند شده‌اند، هیچکس قدردان generosity و بخشندگی اسد نیست.
لیکن از گفتهٔ خاقانی ماند
نام جاوید ز دوران اسد
هوش مصنوعی: اما از گفته‌های خاقانی، نام جاوید همچنان از دوران اسد باقی مانده است.
