برگردان به زبان ساده
مدار ملک جهان بر مجاهد الدین است
که چرخ بارگه احتشام او زیبد
هوش مصنوعی: اداره و گردش دنیا به دست مجاهد الدین است، زیرا که جایگاه و مقام او شایسته و بزرگوار است.
امیر عادل سلطان دل و خلیفه همم
که حصن شام و عرب از حسام او زیبد
هوش مصنوعی: امیر عادل، کسی است که دلها و ارادهها را رهبری میکند و همچنین به عنوان جانشینی برای تلاشهای بزرگ شناخته میشود. او با شمشیری قدرتمند، مدافع سرزمین شام و عرب است و همه برتریها و فخرها به خاطر اوست.
قباد قلعه ستان قهرمان افسر بخش
که صاحب افسر ایران غلام او زیبد
هوش مصنوعی: قباد، فرمانده شجاع و قهرمان، در قلعهای مستقر است و او یک افسر برجسته است. در واقع، شایستگی و خدمت به او برای هر کسی در ایران افتخار بزرگی محسوب میشود.
نه نه قباد مخوان کیقباد خوانش از آنک
قباد چاوش روز سلام او زیبد
هوش مصنوعی: نه، قباد را کیقباد ننام، زیرا که نام کیقباد شایستهی او نیست. قباد مانند مأمور صبح است که سلام صبح را به همه میرساند.
اتابک است ز بهر نشام گوهر ملک
ملک شهی که مجاهد نظام او زیبد
هوش مصنوعی: اتابک به خاطر سیرت و شخصیتش، نشاندهندهی قدرت و بزرگی است. او شاهی است که دارای صلابت و شجاعت لازم برای دفاع از سرزمین و ملت خود است.
دوم نظام و سوم جعفر است لا ولله
که داغ ناصیهٔ هر دو نام او زیبد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که دومین و سومین نفر در پلههای مختلف یک نظام، هر دو به نام جعفر شناخته میشوند و این واقعیت آنقدر با اهمیت است که حتی نشانهای از احترام و اعتبار به آن دو است. به عبارت دیگر، هر دوی آنها دارای مقام و ارزش بالایی هستند و نام جعفر بر آنها حک شده است.
فلک جنیبه کش اوست بلکه از سر قدر
جنیبهوار فلک در لگام او زیبد
هوش مصنوعی: آسمان به خاطر او مرتب و منظم است، زیرا قدرتش به قدری است که آسمان به روشی خاص و تحت کنترل او قرار دارد.
حلی گردن خورشید و طوق جید اسد
ز عکس خنجر مریخ فام او زیبد
هوش مصنوعی: درخشش و زیبایی گردن خورشید مانند زنجیری زیباست و رنگ سرخ خنجر مانند سیاره مریخ، جلوهای خاص به تندیس شیر میدهد.
جهان به پرچم و طاس و رماح او نازد
کز این دو مادت نور و ظلام او زیبد
هوش مصنوعی: جهان به پرچم و زنگهای خاص خود افتخار میکند، زیرا وجودش از دو عنصر نور و تاریکی تشکیل شده است.
سوار همتش از عرش مرکبی دارد
که زیور شه انجم ستام او زیبد
هوش مصنوعی: شجاعت و اراده او به قدری بالا و قوی است که مانند سوارکاری سرافراز از عرش آسمانها میتازد و این شایستگی او، مانند جواهری در بین ستارهها درخشان و زیباست.
فراخ بال کند عدل تنگ قافیه را
چنان که چرخ ردیف دوام او زیبد
هوش مصنوعی: عدالت فضای گستردهای به پرواز میدهد و قافیه را به گونهای تنگ میکند که مانند چرخ، ثبات و استحکام خود را حفظ کند.
بلند بال کند جود پست قامت را
چنان که عرش به بالای نام او زیبد
هوش مصنوعی: دست بخشش و سخاوت او به اندازهای بلند است که حتی انسانهای کوتاه قد را هم در بلندای عزت و مقام قرار میدهد، به طوری که جایگاه او به قدری رفیع است که عرش آسمان نیز برازندهاش میباشد.
طراز خاصه ز اقبال عام او شاید
حصار عامه ز انعام عام او زیبد
هوش مصنوعی: شاید بخشی از نعمتهای عمومی او برای افراد خاص به گونهای خاص جلوه کند، و این باعث میشود که افراد عادی نیز از این نعمتها بهرهمند شوند.
اگر زمانه ز نام کرام حرز کند
مجاهد الدین حرز کرام او زیبد
هوش مصنوعی: اگر اوضاع و احوال به کسانی که محترم و بزرگمنش هستند آزار برساند، در این صورت، فردی که در راه دین و مجاهدت است، سزاوار آن است که از این بزرگمنشان حمایت کند.
هنوز عهد مقامات مهدی ار نرسید
امیر عادل قائم مقام او زیبد
هوش مصنوعی: هنوز زمان ظهور مهدی و مقامش فرا نرسیده، اما یک امیر عادل شایسته است که جانشین او باشد.
کسی که درگه جنت مثال او بگذاشت
حمیم دوزخیان قوت کام او زیبد
هوش مصنوعی: کسی که بهشت را نمونه و معیار قرار داده، باید بداند که غذا و خوراک او شایستهی دوزخیان است.
نعامهای که به ترک هوای مرغان گفت
ز خبث آتش و آهن طعام او زیبد
هوش مصنوعی: پرندهای که به خاطر روحیهاش به پروانهها گفت: از زشتی آتش و آهن، غذا و خوراک او شایسته همین است.
به پای همت او هفت چرخ شش گام است
که فرق هشت جنان زیر گام او زیبد
هوش مصنوعی: این عبارت به این معناست که تلاش و کوشش او به اندازهای بزرگ و تاثیرگذار است که تمامی آسمانها و جنات تحت تاثیر آن قرار میگیرند و به او احترام میگذارند. به عبارتی، عزم و اراده او به قدری عظیم است که فراتر از مرزهای معمول و محدودیتها میرود.
روان حاتم طائی و جان معن یمن
زکات خواه سخای مدام او زیبد
هوش مصنوعی: روح حاتم طائی و جان معن یمن، شایسته است که از generosity و بخشندگی دائمی او بهرهمند شوند.
مگر که بخل شبی بر کرم شبیخون کرد
چنان که از صفت ناتمام او زیبد
هوش مصنوعی: شاید بخیل شبانه به سخاوت یورش آورده باشد، به گونهای که نقص او مناسب حالش باشد.
براند رای مجاهد سپاه بر سر بخل
بدان کمین که ز حزم تمام او زیبد
هوش مصنوعی: مجاهد که تمام توانش را به کار گرفته، باید با هوشیاری و احتیاط در برابر کسانی که به شدت بخیل و خودخواه هستند، عمل کند. او باید از تجربه و دانش خود بهره ببرد تا در این مسیر موفق شود.
برید و بست سر بخل را به تیغ کرم
چنین غزا صفت انتقام او زیبد
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به مفهوم انتقام و کینهورزی اشاره دارد. او به این نکته پرداخته که با رفتار خوب و بخشش میتوان به مقابله با بخل و کینه پرداخت. در واقع، درست در برابر بدیها، نیکی و مهربانی باید نشان داد.
زمانه حیدر اسلام خواندش پس ازین
که ذوالفقار ظفر در نیام او زیبد
هوش مصنوعی: این زمانه، حیدر را به عنوان پیشوای اسلام میشناسد و از این پس، شمشیر ذوالفقار که نماد پیروزی است، شایسته اوست.
هزار جان سکندر صفات خضر صفا
نثر چشمهٔ حیوان جام او زیبد
هوش مصنوعی: شخصیت سکندر (اسکندر مقدونی) با ویژگیها و صفات نیک و پاکی مانند خضر (شخصیتی مذهبی و اسطورهای) مقایسه میشود و به این معناست که نوشیدن از چشمهٔ جاودانگی و زندگی (چشمهٔ حیوان) برای او شایسته و لایق است. این بیان نشاندهندهٔ عظمت و ارزشهای انسانی است که در این شخصیتها نهفته است.
اگر تنم نه زبان موی میکند به ثناش
به جای موی سنان بر مسام او زیبد
هوش مصنوعی: اگر بدنم نتواند با زبان به ستایش او بپردازد، پس لازم است که به جای موی سر، نیزهای بر بدنهاش بچسبد.
به سعی اوست جهانگیر گشته سیف الدین
که پر نسر فلک بر سهام او زیبد
هوش مصنوعی: به خاطر تلاش او، سیف الدین به قدرت و بزرگی دست یافته و اکنون ستارههای آسمان بر عرصه وجود او میدرخشند.
منم که گردن من وامدار خدمت اوست
که گردن ملکان زیر وام او زیبد
هوش مصنوعی: من خود را مدیون خدمت به او میدانم، چرا که گردنکشی و سلطنت پادشاهان زیر بار اوست.
هزار فصل بدیع است و صد چو فضل ربیع
هزار مرغ چو من بو تمام او زیبد
هوش مصنوعی: هزار فصل نو و زیبا وجود دارد و صدها نعمت مثل نعمتهای بهار. هزار پرنده مانند من وجود دارد که همه به زیبایی او میبالند.
ز خسروان جهان خود مجاهد الدین است
که مرغ همت ما صید دام او زیبد
هوش مصنوعی: مجاهد الدین یکی از شخصیتهای برجسته و ستودنی در میان سروران و فرمانرواهان جهان است و تواناییهای او به حدی است که ما نیز باید به او افتخار کنیم و تلاش کنیم تا در دام تلاشهای او بیفتیم.
ز صد هزار خلف یک خلف بود چو حسین
که نفس احمد بختی رام او زیبد
هوش مصنوعی: از میان صد هزار نسل، تنها یک نسل به مانند حسین وجود دارد، چرا که روح احمد (پیامبر) به او تعلق دارد و شایستهی اوست.
ز صد هزاران بختی یکی نجیب آید
که کتف احمد جای زمام او زیبد
هوش مصنوعی: از میان هزاران بخت، تنها یکی از آنها نجیب و شایسته میآید، که در آن صورت، شایسته است که کتف احمد، در دست او قرار گیرد.
عروس طبع بر او عقد بستم از سر عقل
بدان صداق که از اهتمام او زیبد
هوش مصنوعی: من به عقل و اندیشهام عروسی را برگزیدم و برای او مهریهای قرار دادم که شایستهی تلاش و جدیت او باشد.
اگر به جود بها بر نهد عروس مرا
به قیمتی که فزاید خرام او زیبد
هوش مصنوعی: اگر به لطف و بخشش، بهای عروسم را بالا ببرند، شایسته است که او با ناز و با وقار حرکت کند.
جهان پیر به ناکام و کام بندهٔ اوست
که بکر بخت جوان جفت کام او زیبد
هوش مصنوعی: جهان به کسانی که ناامید و ناکام هستند، روی خوش نشان میدهد و از سوی دیگر کسانی که خوشبخت و جوان هستند، باید از زندگی و شانس خوبی برخوردار باشند.
جناب موصل ازو مکهٔ مبارک باد
که جملگی ممالک به کام او زیبد
هوش مصنوعی: مقام موصل را گرامی میداریم، زیرا برکت مکه بر او سایه افکنده و همهی سرزمینها به خوبی او گردیدهاند.
اگرچه باز سپید است جان خاقانی
کبوتر حرم است احترام او زیبد
هوش مصنوعی: با اینکه جان خاقانی همچنان پاک و بیگناه است، اما همانند کبوتر حرم، شایسته احترام و ارادت است.
