برگردان به زبان ساده
در جهان کس نیست اندوه جهان کس مخور
کوس عزلت زن دوال رایگان کس مخور
هوش مصنوعی: در این دنیا هیچ کس نیست که از غم و اندوه دنیا احساس ناراحتی کند، پس بیدلیل خود را به اندوه نزن و از تنهایی لذت ببر، چرا که هیچ کس نمیتواند شما را از این احساس رها کند.
دامن اندر چین، بساط احتشام کس مبین
گردن اندر کش، قفای امتحان کس مخور
هوش مصنوعی: لباس زیبا و آراستهای را بر تن مکن، زیرا این ظاهرسازی تنها برای خودت نیست. به دنبال دیگران نرو و فریب باطن آنها را نخور.
آنکه کس دیدی کنون مقلوب کس شد هان و هان
شیرمردا هیچ سوگندی به جان کس مخور
هوش مصنوعی: هرگز قسم نخور به جان هیچکس، زیرا کسی که امروز برتر و پیروز است، ممکن است فردا به شکست و ذلت دچار شود.
چون فلک با تو نسازد با دگر کس گو مساز
گر خوری غبنی از آن خود خور، آن کس مخور
هوش مصنوعی: اگر به تو خوش نمیگذرد و دیگران را نزد خود نپسندیس، بهتر است که با دیگران همنشینی نکنیدی. اگر از دست خود چیزی را از دست میدهی، آن را بپذیر و به خاطر دیگران غصه نخور.
چون سگ و زاغ استخوان خوردی و اکنون همچو کرم
از تن خود گوشت میخور استخوان کس مخور
هوش مصنوعی: تو مانند سگی و زاغی که استخوان میخورند، حالا هم مانند کرم از بدن خودت گوشت میخوری. اما بدان که به استخوان دیگران دست نزن.
در هنر فرزند بازی نه کبوتر بچهای
صید دست خویش خور طعمهٔ دهان کس مخور
هوش مصنوعی: در هنر، مانند پرندهای جوان نیستی که به سادگی به دام بیفتی. نباید طعمه و خوراک دیگران شوی و بهتر است که به هوش و حواس خودت توجه کنی.
تو نه آنی کز کفت روحانیان شکر خورند
قدر خود بشناس و قوت از خوان و خان کس مخور
هوش مصنوعی: تو آنقدر باارزش هستی که نباید اجازه بدهی دیگران برایت تصمیم بگیرند یا تو را کنترل کنند. قدر و ارزش خودت را بشناس و از منابع و امکانات دیگران تغذیه نشو.
آب باران خور صدف کردار گاه تشنگی
ماهیآسا هیچ آب از آبدان کس مخور
هوش مصنوعی: صدف، که در زیر بارانها رشد میکند، در زمان تشنگی مانند ماهی نیاز به آب دارد و باید مراقب باشد که از هیچ منبعی آبی نگیرد که ممکن است مضر باشد.
تا کی از پرز کسان روزی خوری همچون چراغ
شمعوار از خود غذا میخور، ز خوان کس مخور
هوش مصنوعی: مدام از نعمتهای دیگران بهرهبرداری نکن و مانند شمعی که فقط از خود میسوزد و روشنایی میدهد، خودت را بیافرین. به سراغ سفرهی دیگران نرو و برای خودت تلاش کن.
گر کسی را زعفران شادی فزاید، گو فزای
چون تو با غم خو گرفتی زعفران کس مخور
هوش مصنوعی: اگر کسی با زعفران شاد میشود، بگو که شاد شو، ولی تو که با غم انس گرفتهای، زعفران را نخور.
چون تو اندر خانهٔ خود می هم آن خود خوری
یاد جان خویش خور یاد روان کس مخور
هوش مصنوعی: وقتی تو در خانهات مشغول نوشیدن هستی، خودت را فراموش نکن. به یاد جان و زندگی خودت باش و به فکر دیگران نباش.
های خاقانی جهان را آزمودی کس نماند
خون دل میخور که نوشت باد، نان کس مخور
هوش مصنوعی: خاقانی میگوید که تو در این دنیا امتحان شدهای و هیچکس باقی نمانده است. بنابراین، دل را به درد نیاور و نگران اوضاع نباش، چون سرنوشت از قبل رقم خورده است. به دیگران وابسته نباش و نان کسی را نخور، زیرا در این دنیا هیچ کس به فکر تو نیست.
تو را کعبهٔ دل درون تار و مار
برون دیر صورت کنی زرنگار
هوش مصنوعی: تو در دل من مانند کعبه مقدسی هستی، در حالی که ظاهر تو مانند دیروار و عادی است.
مبر قفل زرین کعبه بدانک
در دیر را حلقه آید به کار
هوش مصنوعی: در اینجا به مفهوم این است که درِ کعبه طلایی و باارزش است، اما ممکن است در جایی دیگر نیز نیاز به در و قفل باشد. این جمله تأکید میکند که ارزش چیزها فقط در یک محل خاص نیست و ممکن است در مکانهای دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرد.
زهی کعبه ویران کن دیر ساز
تو ز اصحاب فیلی نه ز اصحاب غار
هوش مصنوعی: خوشا به حال کسی که معبدی را خراب کند و جای آن را بسازد، نه مانند کسانی که در غار بودند، بلکه از دستان کسانی چون فیلی.
گر اینجا به سنگی نیابی فرود
هم از تو به سنگی برآید دمار
هوش مصنوعی: اگر در اینجا به سنگی برنخوری، خودت هم به سنگی برمیخیزی و دمار از روزگارت درمیآید.
گر اول به پیلی کنی قصد سنگ
هم آخر به مرغی شوی سنگسار
هوش مصنوعی: اگر از ابتدا قصد و نیت بدی داشته باشی، در پایان حتی در مقام یک مرغ بیگناه هم به مجازات میرسی.
رهت سنگلاخ است خاقانیا
خرت سم فکنده است، با رنج بار
هوش مصنوعی: مسیر تو دشوار و پر از سنگ است و کسی که در این راه قدم گذاشته، با مشکلات و سختیها مواجه است.
