برگردان به زبان ساده
جوشن صورت برون کن در صف مردان درآ
دل طلب کز دارِ ملکِ دل توان شد پادشا
معنی بيت: شيفتگی به ظاهر را رها کن و در رده اهل معنی درآی و برای رسيدن بدين منظور رجوع به دل کن، چون از اين طريق سلطنت مطلق قابل دريافت است
تا تو خود را پای بستی، باد داری در دو دست
خاک بر خود پاش کز خود هیچ ناید تو را
تا در بندِ خودگانگی هستی، دستت تهی است. از خودگانگی بگذر که از آن بهرهای نخواهی یافت.
با تو قُرب قاب قوسین آنگه افتد عشق را
کز صفات خود به بعدالمشرقین افتی جدا
معنی بيت: زمانی به عشق بسيار نزديک میشوی که از صفات نفسانی خود به فاصله مشرق و مغرب دور شده باشی.
آنِ خویشی، چند گویی آن اویم آن او
باش تا او گوید ای جان آن مایی آن ما
هوش مصنوعی: این بیت به ارتباط عمیق و پیوند روحی میان دو شخص اشاره دارد. شاعر به طرف مقابل میگوید که اگر تو همانی که من میدانم، پس خود را نشان بده و با من ارتباط برقرار کن. زمانی که او این کار را انجام دهد، جانش به مانند ما خواهد شد و ما به یکدیگر نزدیک خواهیم بود. این بیانگر وحدت و نزدیکی معنوی است که فراتر از شناخت عادی است.
نیست عاشق گشتن الا بودنش پروانه وار
اولش قرب و میانه سوختن، آخر فنا
هوش مصنوعی: عاشق شدن یعنی مانند پروانهای که به شمع نزدیک میشود، ابتدا به عشق و نزدیکی میرسد، در میانه راه میسوزد و در نهایت به فنا و نابودی میرسد.
لاف یک رنگی مزن تا از صفت چون آینه
از درونسو تیرگی داری و بیرونسو صفا
هوش مصنوعی: به خود بزرگبینی و ادعای یکسانی و بیعیب بودن نپرداز، زیرا اگر درونت تاریک و ناآرام باشد، ظاهر زیبایت هیچ معنایی ندارد.
آتشین داری زبان زآن دل سیاهی چون چراغ
گرد خود گردی از آن تردامنی چون آسیا
هوش مصنوعی: تو زبانی آتشین و دلی تاریک داری، همچون چراغی که دور خودش میچرخد. از آنجا که به گرد خود میچرخانی، مانند آسیا در حال چرخش هستی.
رَخت از این گنبد برون بر، گر حیاتی بایدت
زآن که تا در گنبدی با مردگانی هم وِطا
هوش مصنوعی: اگر به زندگی بیشتری نیاز داری، از این دنیای مادی خارج شو، زیرا در اینجا با کسانی هستی که به مرگ نزدیکترند و هیچ تحرکی ندارند.
نفس عیسی جست خواهی، راه کن سوی فلک
نقش عیسی در نگارستان راهب کن رها
هوش مصنوعی: اگر به دنبال روح عیسی هستی، باید راهی بسویی آسمان پیدا کنی. با این حال، در دنیای تصویر و زیباییها، به نماد عیسی بپرداز و در آنجا آزاد باش.
برگذر زین تنگنای ظلمت اینک روشنی
درگذر زین خشک سال آفت اینک مرحبا
هوش مصنوعی: از میان این تنگنا و تاریکی، اکنون نوری در حال عبور است و از این سالهای خشک و بیآب، خوش آمدی و سلام.
بر در فقر آی تا پیش آیدت سرهنگ عشق
گوید ای صاحب خراج هر دو گیتی اندر آ
هوش مصنوعی: به دروازه فقر وارد شو، تا عشق به پیش تو بیاید و بگوید: ای صاحب خراج، هر دو جهان در دستان توست.
شرب عزلت ساختی از سر ببر باد هوس
باغ وحدت یافتی از بن بکن بیخ هوا
هوش مصنوعی: تو از تنهایی نوشیدی و با دوری از خواستههای نفسانی، به باغ وحدت دست یافتی و ریشههای هوس را از بن کندهای.
با قطار خوک در بیتالمقدس پا منه
با سپاه پیل بر درگاه بیتالله میا
هوش مصنوعی: با قطار خوک به دستوپا نیفت، در سرزمین مقدس پا نگذار و با سپاه فیل به در خانه خدا نزدیک نشو.
سر بنه کاینجا سری را صد سر آید در عوض
بلکه بر سر هر سری را صد کلاه آید عطا
هوش مصنوعی: سر خود را پایین بگذار، زیرا در اینجا به جای یک نفر، صد نفر میآیند. در عوض، به ازای هر نفر، صد کلاه نسیبت میشود.
هرچه جز نورالسموات از خدایی عزل کن
گر تو را مشکوة دل روشن شد از مصباح لا
هوش مصنوعی: هر چیزی که جز نور آسمانها از خدایانه قابل قبول نیست، کنار بگذار. اگر دل تو به روشنی چراغ خدا روشن شد، از روشناییهای دیگر بینیاز میشوی.
چون رسیدی بر درِ لا، صدرِ الّا جوی از آنک
کعبه را هم دید باید چون رسیدی در منا
هوش مصنوعی: زمانی که به دروازهای رسیدی که جز جوی آب نمیبیند، باید همچون کسانی که به کعبه میرسند، به یاد داشته باشی که وقتی به منا میرسی، باید به اهداف واقعیات توجه کنی.
ور تو اعمی بودهای بر دوش احمد دار دست
کهاندر این ره قائد تو مصطفی به مصطفا
هوش مصنوعی: اگر تو نابینا بودهای، بر دوش احمد (پیامبر) دست بگذار که در این راه، رهبر تو مصطفی (پیامبر اسلام) است.
اوست مختار خدا و چرخ و ارواح و حواس
زان گرفتند از وجودش منت بیمنتها
هوش مصنوعی: او اختیار و اراده خداوند و چرخش عالم و روحها را به دست دارد و از وجود اوست که همه اینها به وجود آمدهاند و این نشان از رحمت و نعمت بیپایان اوست.
هشت خلد و هفت چرخ و شش جهات و پنج حس
چار ارکان و سه ارواح و دو کون از یک خدا
هوش مصنوعی: در اینجا به توصیف عناصر مختلف دنیا و هستی پرداخته شده است. به طور کلی، وجود هشت بهشت، هفت آسمان، شش جهت فیزیکی، پنج حس انسانی، چهار رکن اصلی زندگی، سه عنصر روحانی و دو جهان مادی و غیرمادی همه به یک خداوند اشاره دارد. این مطلب نشاندهنده وحدت و یگانگی در میان تنوع موجودات و ابعاد زندگی است.
چون مرا در نعت چون اویی رود چندین سخن
از جهان بر چون منی تا کی رود چندین جفا
هوش مصنوعی: وقتی که من در وصف آن کسی چون او صحبت میکنم، این همه سخن از دنیا برای چه کسی مانند من باید ادامه یابد و تا کی باید با این همه ظلم و بیعدالتی مواجه شوم؟