برگردان به زبان ساده
هر که در...هلد بغا باشد
ور مزکّی شهر ما باشد
هوش مصنوعی: هر کس که در دلش پاکی و صداقت باشد، حتی اگر در آغوش زرق و برق و دنیا باشد، ارزشمند است.
وانکه مفسد بود ریم ریشش
ورچه او را لقب ضیا باشد
هوش مصنوعی: کسی که به فساد و خرابی مشغول است، اگر هم نام نیکو و زیبایی داشته باشد، باز هم فساد او را نمیپوشاند.
بر مزکّی چه اعتماد بود
که ربا خوار و خر بغا باشد
هوش مصنوعی: به چه چیزی میتوان اعتماد کرد وقتی که فردی که قرض میدهد ممکن است در اصل فردی بیانصافی باشد؟
چون سر محبره ز عشق قلم
منفذ ...ش بر هوا باشد
هوش مصنوعی: زمانی که سر قلهٔ عشق مانند قلمی به سمت آسمان بلند شود...
بدو تا نان مزوّری سازد
که به از صد انار با باشد
هوش مصنوعی: برای او این را بگو که نان خالی بهتر از صد انار با مزه است.
لقمۀ نان خوشیتن نخورد
ور دو هفته ز ناشتا باشد
هوش مصنوعی: اگر کسی نان خوشمزهای نخورده باشد، حتی اگر دو هفته با گرسنگی سپری کند، احساس خوشی نمیکند.
هم ز ... سو بود فراخ عطا
اگرش همّت عطا باشد
هوش مصنوعی: اگر کسی تلاش و همت داشته باشد، از سوی خداوند برکات و نعمتهای فراوانی به او داده میشود.
پشتی برزگر کند همه وقت
این هم از غایت دها باشد
هوش مصنوعی: کشاورز همیشه به پشتیبانی و تلاش ادامه میدهد و این نشانهای از کمال و تلاشی است که در کارش به خرج میدهد.
کانچنان پشت بسته کو طلبد
کنگ پشتی بروستا باشد
هوش مصنوعی: چنان مغروری وجود دارد که هرگز به کسی نیاز ندارد و به خودی خود به مقامی دست یافته است.
دعوی علم چون کند آن خر
که همه ساله چارپا باشد
هوش مصنوعی: آنکه همیشه در مرتبهای کم و ناتوان است، چگونه میتواند ادعای علم و دانش بکند؟
شاهدان را اگرچه راست کند
دوست دارد که خود دو تا باشد
هوش مصنوعی: هرچند که گواهیدهندگان راست بگویند، اما او دوست دارد که خودش نیز دو نفر باشد.
چون معدّل بود برای خدا؟
آنکه میلش بانحنا باشد
هوش مصنوعی: آیا کسی که به خدا نزدیک است، میتواند متمایل به انحراف باشد؟
پشت بر هر برادری که کند
بخورد گوشتش، روا باشد؟
هوش مصنوعی: آیا درست است که به هر برادری که به دیگری آسیب برساند، پشت کنیم و او را ترک کنیم؟
هر مزکّی که هست شاهد باز
آن نه از طبع پارسا باشد
هوش مصنوعی: هر چیزی که به نوعی زیبا یا جذاب است، باز هم نمیتواند نشانهای از پاکدامنی یا خلوص روحی فرد باشد.
آنکه در بسترش حرام رود
لایق بالش قضا باشد؟
هوش مصنوعی: کسی که در زندگیاش به امور نادرست و نامشروع میپردازد، شایستهی سرنوشت و عواقب بدی است که برای او رقم میخورد.
هر که او عشوه داد و رشوه ستد
ورچه در حکم پادشا باشد
هوش مصنوعی: هر کسی که زیبایی و فریبندگی نشان دهد و در عوض چیزی را به دست آورد، حتی اگر مقام و قدرتی بالا داشته باشد، باز نمیتواند مورد احترام واقعی قرار گیرد.
آخرالامر دست او روزی
چون سر و ریش بلبقا باشد
هوش مصنوعی: در نهایت، سرنوشت انسان به گونهای رقم میخورد که ممکن است روزی مانند پرندهای با سر و صورت خاص و متفاوت باشد.
این عجبتر که گرچه هست دو روی
ستد و دادش از قفا باشد
هوش مصنوعی: این موضوع جالبتر است که در حالی که دو دست (و دو طرف) وجود دارد، معامله و داد و ستد از پشت صورت میگیرد.
خان لنجان و جوهر ستان نیز
بر بزرگی او گوا باشد
هوش مصنوعی: خان لنجان و جوهر ستان هم نشاندهنده بزرگی او هستند.
دیدۀ مقعدش مگر کورست
که همه ساله با عصا باشد؟
هوش مصنوعی: مگر چشمان تو نابیناست که هر سال با عصا به سر میکشی؟
اگرش نیست علّتی همه شب
شاف احمر درو چرا باشد؟
هوش مصنوعی: اگر شبها سرود شاد نمیزند، پس چرا گلهای سرخ در باغ برویند؟
حشرانگیز روز فتنه کند
از محالات هر کجا باشد
هوش مصنوعی: روز فتنه میتواند موجب حشر و شور و هیجان در هر مکانی شود، حتی اگر این امر به نظر غیرممکن بیاید.
تیز در ریش آن مزکّی ککو
کار سازش لوا لوا باشد
هوش مصنوعی: سختی و دشواری در کار آن کسی که به دیگران کمک میکند، به قدری است که احساس ناراحتی و درد را به همراه دارد.
هر چه از ناسزا توان گفتن
همه در حقّ او سزا باشد
هوش مصنوعی: هر چه بدگویی و شتائم در مورد او گفته شود، همگی به حق و شایستهی اوست.
گفتم او را که مرد دانشمند
که به ... در هلد خطا باشد
هوش مصنوعی: به او گفتم که مرد دانشمندی که در علم و دانش است، ممکن است در برخی امور دچار اشتباه شود.
گفت مرد آن بود که در همه وقت
سنگ زیرین آسیا باشد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که همیشه در شرایط سخت و دشوار، پایدار و استوار بماند و از خود مقاومت نشان دهد.
تا سر ... خر بوقت نعوظ
نسختی از چراغ پا باشد
هوش مصنوعی: اگر به موقع مراقب خود نباشی، عواقب ناگوار و ناخوشایندی به سراغت خواهد آمد.
تا بصورت معدّل بدروغ
راست بر شکل انحنا باشد
هوش مصنوعی: تا وقتی که به صورت متعادل و درست، چیزی را در قالبی غیر مستقیم یا منحنی بیان کنیم، بهتر و جالبتر خواهد بود.
... در ... او نخواهم گفت
زانکه بس حاجتش روا باشد
هوش مصنوعی: من به او چیزی نخواهم گفت چون او خود به تمام نیازهایش میرسد.
بر خطر باد ذات او هر جا
کاتش و نفط و بوریا باشد
هوش مصنوعی: هر جا که آتش، نفت و بوریا (گلیم) وجود داشته باشد، خطر باد وجود او را تهدید میکند.
چشم دارم که داردم معذور
که بدست رهی دعا باشد
هوش مصنوعی: چشمهایم را دارم، اما به خاطر شرایطی که پیش آمده، معذورم که با دست خودم دعا کنم.
