برگردان به زبان ساده
ببین ای از ازل گشته موید
دو چشمم خواجه شمس الدین محمد
هوش مصنوعی: ای کسی که از آغاز وجودم را تایید کردهای، دو چشمانم در عشق توست، خواجه شمسالدین محمد.
به دانش در جهان بگزیده من
به بینش نور هر دو دیده من
هوش مصنوعی: با آگاهی و دانش در دنیا، من با دیدی روشن و نورانی به هر دو چشم خود مینگرم.
ز بخت خود، دل خرسند دارم
که در عالم چو تو فرزند دارم
هوش مصنوعی: از خوششانسیام، دلخوشی دارم که در دنیا فرزندی چون تو دارم.
خدایا تا بود دور و زمانت
خدا دارد به نیکی در امانت
هوش مصنوعی: ای خدا، تا زمانی که دنیا و زمان ادامه دارد، تو همیشه در حفظ و نگهبانی خوبیها و امانتها هستی.
دم از دم روز و شب به خواهدت بود
که تا هستی تو، هستم از تو خشنود
هوش مصنوعی: هر لحظه از روز و شب منتظر تو هستم، چرا که تا تو هستی، من هم از وجودت خوشنودم.
درین سی سال تا هستی به مردی
ز خدمت هیچ تقصیری نکردی
هوش مصنوعی: در این سی سال که زنده هستی، هیچگاه از خدمت و کمک به دیگران کوتاهی نکردهای.
چو تا غایت نکردی هیچ تقصیر
نخواهی کرد تا خواهی شدن پیر
هوش مصنوعی: اگر تا پایان عمر هیچ قصوری نداشته باشی، وقتی که به سن پیری میرسی، از هیچ چیز پشیمان نخواهی بود.
مبادت چشم زخم از چرخ ریمن
که هست امید من اینکه پس از من،
هوش مصنوعی: بپرهيز از اینکه چشمان بدخواه به تو بیفتد، زیرا من امیدوارم که بعد از من، از تو نگهداری شود.
به نیکویی بمانی جاودانه
شوی در شعر، مشهور زمانه
هوش مصنوعی: اگر به خوبی و نیکی خود ادامه دهی، در اشعار جاودانه خواهی شد و در میان مردم شناخته خواهی گشت.
که در دوران، به از اقران خویشی
چه اقران، بلکه از صد ساله بیشی
هوش مصنوعی: در این بیت به این نکته اشاره میشود که در زمانهای که فرد زندگی میکند، او به مراتب بهتر و باارزشتر از همنسلهای خود است. به طوری که این برتری حتی از نسلهای گذشته نیز فراتر میرود و به نوعی فرد از بسیاری از افرادی که در طول صد سال اخیر بودهاند، برتر است.
نشاط انگیز و غم کاه و دل افروز
درین دوران بحمدالله که امروز
هوش مصنوعی: در این روزها، خوشحالی و رفع نگرانیها و دلخوشیهای متنوع وجود دارد و ما امروز به لطف خدا به چنین حالتی رسیدهایم.
ندارد کس چو من فرزانه فرزند
گران قدر و سبک روح و خردمند
هوش مصنوعی: هیچکس به اندازه من، که انسان فرزانهای هستم، فرزند با ارزش و صاحب فکر و روحی آزاد نیست.
یقینم ای مرا چون عمر در خور
که از پندم نخواهی تافتن سر
هوش مصنوعی: مطمئنم که همچون عمر، تو نمیتوانی از نصیحتهایم بهرهمند شوی.
نخست آنکه از خودی خود جدا باش
به هر حالی که باشی با خدا باش
هوش مصنوعی: اولین قدم این است که از خودخواهی و نفس خود فاصله بگیرید. در هر وضعیتی که هستید، با خداوند همراه و نزدیك باشید.
چنان از ما قبولی کن تحاشی
که مقبول خدا و خلق باشی
هوش مصنوعی: به گونهای از ما پذیرش کن که هم خدا تو را بپذیرد و هم مردم.
مکن آزار موری تا توانی
که این آمد مراد زندگانی
هوش مصنوعی: به دیگران آزار نرسان، زیرا این رفتار باعث میشود که زندگیات به سختی بگذرد.
چو جباران به نخوت سر میفراز
تواضع را شعار خویشتن ساز
هوش مصنوعی: زمانی که قدرتمندان در تباهی و arrogance (فخر فروشی) سر بلند میکنند، تو باید تواضع و فروتنی را سرلوحه خود قرار دهی.
چو آتش سرمکش، چون آب شو پاک
که آخر خاک می باید شدن خاک
هوش مصنوعی: وقتی که مانند آتش شور و هیجان داری، خودت را مانند آب آرام و پاک کن، زیرا در نهایت باید به خاک بازگشتی.
رها کن هر چه نابایست باشد
مکن چیزی که ناشایست باشد
هوش مصنوعی: هر آنچه که ناپسند و نادرست است را رها کن و کاری نکن که نه خوب است و نه مناسب.
جوانی را مکن ضایع به غفلت
که ما کردیم و پر دیدیم از آن لت
هوش مصنوعی: جوانیات را با بیتوجهی از دست نده، چون ما نیز در گذشته چنین کردیم و از آن زمان پر از حسرت شدهایم.
اگر خواهی که ننشینی جگر خون
منه پا از طریق شرع بیرون
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی که غم و اندوهی به دل من بیافزایی، باید مطابق با قوانین شرع و اخلاق حرکت کنی و از مسیر درست خارج نشوی.
تحمل کن به هر چیز و مشو گیج
که نبود بی تحمل مرد را هیچ
هوش مصنوعی: صبر و تحمل کن در برابر هر چیزی و گیج نشو، چرا که بدون صبر هیچ مردی موفق نخواهد شد.
تحمل کن ز اعلا و ز ادنا
که خوش گفت این سخن آن مرد دانا
هوش مصنوعی: تحمل کن از بالاترین مقام و پایینترین مقام، زیرا این سخن را آن فرد دانا به خوبی بیان کرده است.
به چشم کم مبین در هیچ ذره
که او را هم ز خورشید است بهره
هوش مصنوعی: به هیچ ذرهای به اندازه کم نگاه نکن، زیرا هر ذرهای از نور خورشید سهمی دارد.
مکش پا واپس، افتادی چو در پیش
مکش پا از گلیم خویش هم بیش
هوش مصنوعی: پاهایت را به عقب نکش، زیرا اگر این کار را کنی، مانند کسی خواهی بود که در آغاز مسیر قرار دارد. از زیرپایت هم فراتر نرو و از حیطهات تجاوز نکن.
بود تفریط در هر حالتی شوم
مکن افراط کان هم هست مذموم
هوش مصنوعی: در هر شرایطی نباید در چیزی کمکاری کرد، اما از زیادهروی هم باید پرهیز کرد؛ چون هر دو حالت ناپسند هستند.
تو اول خویش را از غم بری کن
پس آنگه دیگری را غمخوری(کن)
هوش مصنوعی: ابتدا خودت را از اندوه و ناراحتی آزاد کن، سپس میتوانی به دیگران کمک کنی و غمشان را کاهش بدهی.
مکن انفاق چون خود بی نوایی
که گر خود را نه ای کس را نشایی
هوش مصنوعی: اگر خودت در فقر و تنگدستی به سر میبری، نباید برای دیگران خرج کنی، چون اگر خودت نیازمند باشی، به هیچ کس نمیتوانی کمک کنی.
چراغی کان ز بهر خانه باید
مثل باشد که مسجد را نشاید
هوش مصنوعی: چراغی که برای خانه نیاز است، باید همانند چیزی باشد که در مساجد استفاده نمیشود.
مده از دست حزم و پیش بینی
وگر نه پر به روز غم نشینی
هوش مصنوعی: اگر حواس و تدبیرت را از دست بدهی و بیاحتیاطی کنی، روزهای غمانگیزی را در پیش خواهی داشت.
مکن در رنج بردن هیچ تقصیر
که هستم این نصیحت یاد از پیر
هوش مصنوعی: اگر رنج میکشی، خود را مقصر ندان و به یاد بسپار که این توصیه از شخص باتجربهای است.
چو از رنج تو گنج آید پدیدار
ببر رنج ای جوان و گنج بردار
هوش مصنوعی: هرگاه که از درد و زحمت تو، پاداش و نعمتی نمایان شود، ای جوان، رنج کشیدن را از یاد ببر و پاداش را بگیر.
تو شو مشغول کار و باش حاضر
که هر کاریش مزدی هست آخر
هوش مصنوعی: به کار مشغول باش و همیشه آماده باش، زیرا هر کاری در نهایت پاداشی دارد.
متاب از رنج در کار و مجو هیچ
که ضایع نیست در درگاه او هیچ
هوش مصنوعی: از سختیها و زحماتی که در کار میکشی افسرده نشو و هیچچیز را نجو. در پیشگاه او هیچ چیزی بیارزش نیست.
چو نوشی، لقمه گرد سر مگردان
که راهی نیست از لب تا به دندان
هوش مصنوعی: وقتی چیزی را میخوری، آن را دور دهان خود نچرخان و به خاطر داشته باش که هیچ راهی از لب به دندان وجود ندارد.
اگر خواهی که در محنت نمیری
بکن روز جوانی فکر پیری
هوش مصنوعی: اگر نمیخواهی در سختیها و مشکلات جان بدهی، بهتر است در روزهای جوانی به فکر دوران پیری باشی و برای آیندهات برنامهریزی کنی.
چو مشکلهای دوران غم فزاید
چنان زی کانت آسانتر برآید
هوش مصنوعی: وقتی مشکلات و غمهای زندگی بیشتر میشود، مانند این است که از آنجا که این درد و سختی را تجربه کردهای، در مواجهه با آن آسانتر میتوانی برخیزی و ادامه دهی.
به گیتی گر حضور ار عمر خواهی
مگرد از هیچ رو گرد مناهی
هوش مصنوعی: اگر در زندگی به دنبال زندگی طولانی و حضور در این دنیا هستی، از هیچ راهی دوری نکن و از روبرو شدن با مسائل و چالشها فرار نکن.
برای روز بد چیزی بنه زر
که باشد احتیاج از مرگ بدتر
هوش مصنوعی: برای روزهای سخت و دشوار، بهتر است یک ذخیره از طلا یا پول داشته باشی، زیرا در شرایط بحرانی و نیاز، اوضاع میتواند از مرگ هم بدتر باشد.
چو حیوان درمیفت اندر علفزار
که دایم خوار باشد مرد پرخوار
هوش مصنوعی: زمانی که حیوانی در علفزار به چمچمه میافتد، گویی مردی که همیشه خوار و ذلیل شده، در آنجا است.
ازین بهتر نباشد سرفرازی
که نفس خود زبون خویش سازی
هوش مصنوعی: بهترین افتخار این است که نفس خود را به زبان خوبی بیان کنی و خود را بی نیاز از خواهشهای نفس کنی.
مگو تا جهد داری با زنان راز
که زن رازت بگوید سر به سرباز
هوش مصنوعی: برای اینکه بخواهی با زنها دربارهٔ رازها صحبت کنی، بهتر است سکوت کنی و تلاش نکنی. زیرا زنها معمولاً رازها را فاش میکنند و ممکن است آنچه را که گفتهای، به دیگران بگویند.
به احمق در سخن گفتن نکوشی
جواب احمقان باشد خموشی
هوش مصنوعی: اگر با فردی نادان بحث کنی، بهترین پاسخ به او سکوت کردن است.
اگر خواهی که باشی با سعادت
سعادت نیست غیر از ترک عادت
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به خوشبختی و سعادت برسی، باید عادات نا مناسب را کنار بگذاری و تغییراتی در خود به وجود آوری.
مکن هر چیز کان خیزد ز دستت
که بیراهی کند چون خاک، پستت
هوش مصنوعی: هر چیزی را که از دستانت روی میدهد، نکن، زیرا اگر گمراه شود، مانند خاک تو را پایین میآورد.
مکن گر داری ای جان پدر هوش
خدا را در همه کاری فراموش
هوش مصنوعی: ای جان، اگر پدر داری، در هیچ کاری فراموش نکن که باید هوشیاری و یاد خدا را حفظ کنی.
ز صحبتهای بد بگریز چون تیر
کزان بدتر نباشد هیچ تقصیر
هوش مصنوعی: از گفتگوهای زشت و ناپسند دوری کن، چرا که هیچ تقصیری بدتر از این صحبتها نیست.
دمی غم جمله عالم نیرزد
همه عالم به یک دم غم نیرزد
هوش مصنوعی: غم و اندوهی که در یک لحظه تجربه میشود، ارزش ندارد که به خاطر آن همه جهان را نادیده بگیریم. در واقع، همه چیز در دنیا را نمیتوان با یک لحظه غم و اندوه مقایسه کرد.
چرا باید نهادن بر جهان دل
چو آخر بایدت کندن از آن دل
هوش مصنوعی: چرا باید دل خود را به دنیا وابسته کنی، در حالی که در پایان باید آن دل را از دنیا جدا کنی؟
مکن بد تا توانی و مخور غم
فراغت جوی از کل دو عالم
هوش مصنوعی: بدی نکن و تا جایی که میتوانی از غم و اندوه دوری کن، زیرا شادی را از هر دو دنیا جستجو کن.
مکن خود را به زندان جهان بند
جهان بگذار و بر ریش جهان خند
هوش مصنوعی: خودت را در محدودیتهای این دنیا محبوس نکن، بلکه دنیا را رها کن و به آن بخند.
مکش سختی و می کن درجهان زیست
به هر نوعی که آسان بر توان زیست
هوش مصنوعی: سختیها را از خود دور کن و در زندگی به هر شکلی که راحتی را تجربه کنی، زندگی کن.
مرو تا می توانی از پی دل
که جز ناکامی از وی نیست حاصل
هوش مصنوعی: برو تا جایی که میتوانی دنبال دلخواهت نرو، چون از آن جز ناکامی و disappointment نصیبت نخواهد شد.
مکن ویران سرای دهر آباد
که آن را جز خرابی نیست بنیاد
هوش مصنوعی: خودت را برای خراب کردن دنیا ویران نکن، زیرا این دنیا تنها بر ویرانی بنا شده است و چیزی جز خرابی در آن وجود ندارد.
چو گنج و ملک را رو در تباهی ست
گدا بودن درین ره پادشاهی ست
هوش مصنوعی: چون گنج و ثروت در خطر نابودی است، در این راه، بینیاز بودن همچون فرمانروایی است.
نبینی یک سر مو آن زمان بد
که بینی هر بدی را بهتر از خود
هوش مصنوعی: وقتی به عیبهای دیگران بیشتر توجه میکنی و از خودت غافل میشوی، آن زمان است که دچار مشکل میشوی. در واقع، وقتی بدیهای دیگران را حتی از خودت هم بهتر میبینی، این نشانهای از ناپسندی اوضاع است.
