برگردان به زبان ساده
سکندر که صیتش جهان را گرفت
بسیط زمین و زمان را گرفت
هوش مصنوعی: سکندر، با شهرتی که داشت، در همه جهان شناخته شد و تسلطی بر تمام زمین و زمان پیدا کرد.
چو گرد جهان گشتن آغاز کرد
به کشورگشایی سفر ساز کرد
هوش مصنوعی: زمانی که سفر به دور دنیا شروع شد، به فکر گشایش سرزمینها و فتح کشورها افتاد.
ز دیدار او مادرش ماند باز
بر او گشت ایام دوری دراز
هوش مصنوعی: مادرش از دیدار او دوباره جوان شد و این باعث شد تا یاد روزهای دور و فاصلههای طولانی در ذهنش تداعی شود.
تراشید مشکین رقم خامه ای
خراشید مشحون به غم نامه ای
هوش مصنوعی: موهای زیبا را با دقت و ظرافت درست کردهاند و با قلمی که در آن نشانههای غم وجود دارد، خطی را بر آن کشیدهاند.
سر نامه نام خداوند پاک
فرحبخش دلهای اندوهناک
هوش مصنوعی: در ابتدای نامه، نام خداوند مهربان و خوشحالکنندهای که دلهای غمگین را تسلی میدهد، نوشته شده است.
فرازنده افسر سرکشان
فروزنده طلعت مهوشان
هوش مصنوعی: پادشاهی که به اوج قدرت رسیده و تندیس حاکمان را بر دوش دارد، دارای چهرهای درخشان و جذاب است.
به صبح آور شام هر شب نشین
حرارت بر هر دل آتشین
هوش مصنوعی: هر شب را به صبح میرساند و حرارت عشق در دلهای آتشین را شعلهور میکند.
وز آن پس ز مادر هزاران سپاس
بر اسکندر آن بنده حق شناس
هوش مصنوعی: بعد از این، هزاران بار از مادر سپاسگزاری میکنم برای اسکندر، آن بنده خداشناس.
ضعیفی به تأیید یزدان قوی
رسوم کرم را ز رایش نوی
هوش مصنوعی: ضعیفی به یاری خداوند قوی، آداب جوانمردی را از ما یاد میگیرد.
به اعزاز ایزد عزیز جهان
به تعلیم او واقف هر نهان
هوش مصنوعی: به احترام خداوند عزیز جهان، به یادگیری از او، به تمام رازها آگاه شدهام.
به خود پست وز لطف او سربلند
به خود نیست وز هستیش بهره مند
هوش مصنوعی: این بیت بیان میکند که شخص به خودی خود برتر نیست و از لطف و نعمتهای الهی است که سرفراز و موفق شده است. در واقع، او از وجود و بخششهای پروردگار برخوردار است و این نعمات باعث عزت و سربلندی او شده است.
بر او باد کز حد خود نگذرد
به جز راه اهل خرد نسپرد
هوش مصنوعی: به او باد بوزد که از حد و مرز خود فراتر نرود و تنها در مسیر اهل دانش و عقل حرکت کند.
به جز حکمت مرد آگاه نیست
که بیرون ز حکم خرد راه نیست
هوش مصنوعی: جز حکمت، هیچ مرد باهوشی نمیداند که خارج از تصمیم منطقی، راهی وجود ندارد.
خیال بزرگی به خود گو مبند
که بر خاک خواری فتد خودپسند
هوش مصنوعی: به خود مغرور نشو و خیال نکن که با داشتن بزرگی و مقام میتوانی بر دیگران تحکم کنی، زیرا چنین خودپسندی تو را به ذلت و سقوط میکشاند.
به چشم خود آن به که باشد ذلیل
که هست این صفت بر عزیزی دلیل
هوش مصنوعی: بهتر است به کسی که در برابر او ذلت را میپذیرد، اعتماد کنی؛ زیرا این ویژگی نشاندهندهی احترام و بزرگمنشی اوست.
چرا دل نهد کس بر آن ملک و مال
که خواهد گرفتن به زودی زوال
هوش مصنوعی: چرا کسی به آن ثروت و دارایی دل ببندد در حالی که به زودی از دست خواهد رفت؟
سوی خویش گو بخل را ره مده
که دست گشاده ست از بسته به
هوش مصنوعی: سوی خودت بخل را راه نده، چون دست بخشنده باز و گشادهتر از دستی بسته است.
کف بسته مشت است و آید درشت
ز دارنده بر روی خواهنده مشت
هوش مصنوعی: کف بسته نشاندهنده خواستهای است که از طرف دارنده آن به کسی که خواهان است، به شکل محکم و با قدرت میرسد.
دل اهل حاجت جراحت بود
براو دست بگشاده راحت بود
هوش مصنوعی: دل کسانی که به کمک نیاز دارند، زخمخورده و آسیبدیده است و در عوض، کسی که دست یاری بهسوی آنها میگشاید، آرامش و راحتی برایشان به ارمغان میآورد.
مکن عجب را گو به دل آشیان
که دین را گزند است و جان را زیان
هوش مصنوعی: هرگز شگفتزده نشو و به دل بگو که دین آسیب میبیند و جان دچار ضرر میشود.
بود روز اقبال را عجب شب
ز اقبالیان عجب باشد عجب
هوش مصنوعی: روز خوش شانسی برای کسانی که خوشبخت هستند، بسیار شگفتانگیز است و شب شگفتیها هم برای آنها عجیب و جالب خواهد بود.
بسا مرد کو دم ز تدبیر زد
ولی بر خود از عجب خود تیر زد
هوش مصنوعی: بسیاری از مردان هستند که درباره تدبیر و عقل خود صحبت میکنند، اما در نهایت به خاطر غرور و خودپسندیشان به خود آسیب میزنند.
