برگردان به زبان ساده
ای نهاده گوشه مسند بر اوج آسمان
وی گذشته پایه جاهت ز اطلاق مکان
هوش مصنوعی: تو در مقام بلندی نشستهای که به آسمان نزدیک است و مرتبت و مقام تو فراتر از هر مکان و فضایی است.
ای طنین کوس فتح تو در اطراف زمین
وی صدای صیت عدل تو در اقطار جهان
هوش مصنوعی: ای صدای پیروزی تو در سراسر زمین و آوازه عدالت تو در تمامی جهان طنینانداز شده است.
صدر عالم کندین اقضی القضاة شرق و غرب
حاکم گردون نشین و خواجه حاکم نشان
هوش مصنوعی: سرآمد و بهترین قاضیها در شرق و غرب، در عرش آسمان پادشاهی میکند و سرور ما نیز حاکم بر آن است.
نقطه خط سیادت بوالعلای جاه بخش
لعبت چشم شریعت صاعد صاحبقران
هوش مصنوعی: این شعر به توصیف شخصیتی محترم و برجسته اشاره دارد که با شکوه و جاذبه خاصی در دنیای خود تأثیرگذار است. او به عنوان یک نماد از مقام و اعتبار شناخته میشود و چشمانش نمادی از اصول و قوانین اخلاقی و اجتماعی هستند که مقام بالا و شرف او را نمایان میکند. همچنین، ارتباط او با قدرت و تسلط بر دیگران را به تصویر میکشد.
عقل تو الهام رنگ و عدل تو خورشید فش
خشم تو دوزخ نهیب و حکم تو گردون توان
هوش مصنوعی: عقل تو مانند الهامی است زیبا، و عدالت تو همچون خورشیدی درخشان میباشد. خشم تو مانند دوزخی است که نعره میکشد، و حکمت تو مانند دایرهای است که قدرت زیادی دارد.
پایمال قدر تو دست سیادت چون رکاب
زیردست امر تو صدر شریعت چون عنان
هوش مصنوعی: قدرت و مقام تو به قدری باارزش است که مانند رکابی زیر دست کسی است که فرمانروایی میکند. همچنین، شریعت و قوانین نیز بهسان عنانی هستند که هدایت امور را به عهده دارند.
خامه حکمت نگارت خوب چون تدبیر پیر
خاطر قاروره پاشت تیز چون خشم جوان
هوش مصنوعی: قلم حکمت تو زیبا و دلنشین است، مانند تدبیر یک فرد باتجربه. در حالی که فکر و ذهن جوان، تند و تیز و نَخُس به مانند خشم و اعتراض است.
چون تو بر منبر خرامی آسمانت مستمع
چون تو بر مسند نشینی جبرئیلت درسخوان
هوش مصنوعی: وقتی تو با زیبایی بر منبر میروی، آسمان ما به تو گوش میدهد و وقتی بر جایگاه نشستی، جبرئیل به تو گوش میدهد و از تو علم میآموزد.
جانیوسف بر بنازد چونتو بنشینی بحکم
خاک لقمان سرفرازد چونتو فرمائی بیان
هوش مصنوعی: یوسف به خاطر زیباییاش بر دیگران میبالد و زمانی که تو بر تخت نشستهای، لقمان که حکیم سرشناس است، چون تو صحبت کند، به او عزت و مقام میدهد.
پیش رای انور تو حل شود هر مشکلی
همچنانکز خاصیت حل شده هما را استخوان
هوش مصنوعی: اگر به راهنمایی و نگاه تو توجه شود، هر مشکلی حل خواهد شد، همانگونه که ماهی که در آب شناور است، به دلیل خاصیتش در حرکت، به خوبی باقی میماند.
ذره دان از وقار طبع تو وزن زمین
شمه دان از نفاذ حکم تو سیر زمان
هوش مصنوعی: جزئیات و دقت طبع تو مانند وزن زمین است و تأثیر حکم تو در جریان زمان همچون نفوذ و اثرگذاری عمیق است.
هم ز تقریر مثالت عاجز ادوار فلک
هم ز تصویر نظیرت قاصر ادراک گمان
هوش مصنوعی: هر زمان که بخواهند تو را توصیف کنند، زمانه و سرنوشت نیز از بیان ویژگیهایت ناتوان هستند؛ همچنین، هیچ کس قادر نیست مانند تو را به تصویر بکشد و درک کند.
چرخ چون لاله بپیش حکم تو طلق الجبین
دهر چون سوسن شکر عدل تو رطب اللسان
هوش مصنوعی: چرخ فلک مانند لاله در مقابل فرمان تو سر به زیر است و زمان همچون سوسن به نیکی و شیرینی عدالت تو سخن میگوید.
ای مسیر کلک تو بر شارع اسرار غیب
وی ممر حکم تو بر شاهراه کن فکان
هوش مصنوعی: ای راهی که جاذبههای زیبای تو در دل رموز و اسرار پنهان است و مسیری که دستورات تو به شکل واضح و روشن نمایان میشود.
طلعت میمون تو آیینه آمد کزو
صورت اقبال و دولت میتوان دیدن عیان
هوش مصنوعی: چهره خوشیمن تو در آینه میدرخشد که از آن میتوان به روشنی نشانههای شانس و موفقیت را مشاهده کرد.
لطف محضی از پی آن هر کراجانیش هست
چون حیات آمیخته مهر تو با اجزای جان
هوش مصنوعی: مهربانی خالصی که در پی آن است، هر کجا که برود، مانند حیات است که با عشق تو در تمام اجزای وجود آدمی آمیخته شده است.
چونتو در دست شریعت درفشانی در سخن
چون تو در صدر حکومت کلک گیری در بنان
هوش مصنوعی: تو مانند کسی هستی که در دست قانون نورافشانی میکنی و در کلامت به روشنی میدرخشی؛ همانطور که در رأس حکومت با دستانت به ایجاد و قلمزنی میپردازی.
عقل میگوید که گوئی طوطیست این یا قلم
روح میگوید که یارب شکرست این یا زبان
هوش مصنوعی: عقل میگوید که گویی این صدا از طوطی است، اما روح میگوید که شکرگزاری است که این صدا از زبان میآید.
آسمان میخواند آندم قل اعوذ وان یکاد
مشتری میتابد آنجا رشته های طیلسان
هوش مصنوعی: در آن لحظه، آسمان در حال نواختن و خواندن است و در کنار آن، سیاره مشتری درخشانتر از همیشه در آسمان میتابد. اینجا هم رشتههای نازکی از نور و زیبایی وجود دارد که به نظر میرسد همچون پارچهای لطیف و رنگین در فضا کشیده شده است.
دست عصمت چشم بدر امیل آهن در کشد
تا ز آسیبش نباشد مر جنابت را زیان
هوش مصنوعی: عصمت مانند دستی است که از آسیبها و خطرات محافظت میکند و به این ترتیب، چشم امیل در برابر تهدیدات ایمن میماند. این در واقع اشاره به قدرت حفظ و نگهداری از پاکی و بیگناهی دارد تا آسیب یا ضرری به موجودیت او نرسد.
ای چو وهم از افتتاح آزمایش دوربین
وی چو عقل از ابتدای آفرینش کاردان
هوش مصنوعی: تو مانند خیالی هستی که از آغاز آزمودن دوربین فاصله دارد و او مانند عقلی است که در ابتدای خلقت، دانا و ماهر است.
گر نسیم خلق تو بر خاک تبت بگذرد
ناف آهو سجده آرد پیش خاک اصفهان
هوش مصنوعی: اگر نسیم لطیف وجود تو بر خاک تبت بگذرد، ناف آهو در برابر خاک اصفهان به احترام سجده خواهد کرد.
چونبنات فکر تو جلوه کند در پیش عقل
عقل گوید نقدشد فیهن خیرات حسان
هوش مصنوعی: وقتی فکر تو در برابر عقل نمایان شود، عقل به روشنی میگوید که در آن نیکیها و زیباییهای واقعی نهفته است.
مثل تو نوباوه هم سن تو در فضل تو
زانسوی امکان بصد فرسنگ کس ندهد نشان
هوش مصنوعی: هیچکدام از نوباوهها و جوانان همسن تو در فضیلت و صفات خوبت در دنیای امکان به اندازه تو وجود ندارند و هیچ نشانهای از آنها در این مقام و مرتبه دیده نمیشود.
خردی و با چرخ اعظم در بزرگی همقطار
طفلی و با پیر عقل از بد و فطرت تو أمان
هوش مصنوعی: خرد و عقل تو در برابر عظمت و بزرگی کمتر از یک کودک است و با درک و تجربهای که داری، از تاثیرات منفی و طبیعت بد خود در امان خواهی بود.
چون کنی رای سخن آنجا بلغزد پای عقل
چون کنی میل سخا آنجا بلرزد دست کان
هوش مصنوعی: وقتی تصمیم به گفتن حرفی بگیری، ممکن است عقلت دچار تردید شود و در این کار دچار لغزش بشوی. همچنین، زمانی که بخواهی دست به بخشش بزنی، ممکن است دستانت به لرزه بیفتند و از این کار بازمانی.
شد روان فرمان تو بر شرع از روی نفاذ
ناشده بر ذات پاکت شرع را فرمان روان
هوش مصنوعی: فرمان تو بر اصول دین به گونهای جاری شد که هیچگاه بر ذات پاکت تاثیری نمیگذارد و این اصول به فرمان تو ادامه دارد.
تو رسیدستی بحد داوری در عقل و شرع
خصم گومیگو که نی؟ الله اکبر امتحان
هوش مصنوعی: شما به مرحلهای از قضاوت و ارزیابی در زمینه عقل و شرع رسیدهاید که مخالفانتان به شما میگویند: آیا این درست است؟ خدا بزرگتر از این امتحانهاست.
هر که گوید ماه نو در چارده نبود تمام
گر کسی گوید که دیوانه است نبود دور ازان
هوش مصنوعی: هرکس بگوید ماه نو در روز چهاردهم وجود ندارد، کاملاً اشتباه میکند. اگر کسی این حرف را بزند، نشان از خیالپردازی و جنون او دارد و دور از عقل و واقعیت است.
هر چه اندر دمی محسود باشد آنت هست
هیچت ایدر می نباید جز که عمر جاودان
هوش مصنوعی: هر چیزی که در یک لحظه جذاب و دلپسند باشد، از آن توست. هیچ چیز دیگری در این دنیا نباید بخواهی جز زندگی ابدی.
هر چه سر غیب در گوش قدر گوید برمز
عقل آنرا از ضمیرت باز جوید ترجمان
هوش مصنوعی: هر چیزی که از عالم غیب به تو میرسد، بر اساس درک عقل تو، باید آن را از درون خودت تأویل کرده و مفهومش را بیابی.
در نخستین پایه جاهت مناصب غرق شد
باش تاز ینپس چه خواهد کرد فیض آسمان
هوش مصنوعی: در شروع، مقام و منزلت من به شدت تحت تأثیر قرار گرفت. اما از این به بعد، نمیدانم که فیض و نعمت آسمانی چه سرنوشتی برای من رقم خواهد زد.
ابتدای دولت تو انتهای آرزوست
نیست گنجی کان نگردد یافت در این خاندان
هوش مصنوعی: آغاز سلطنت تو پایان تمامی آرزوهای ماست. گنجی نیست که در این خاندان نتوان آن را یافت.
ای بسا امید در دل مرده کز تو زنده شد
وی بسا جانهای پژمرده که شد تازه روان
هوش مصنوعی: بسیاری از امیدها در دلهای ناامید بیدار شدهاند و بسیاری از جانهای خسته و پژمرده دوباره زندگی یافتهاند.
از وجودت شد وفات صدر عالم خوشگوار
زین چنین مرهم بیاساید بلی زخمی چنان
هوش مصنوعی: با وجود تو، عالم خوشبو و دلپذیر از بین رفته است، چون چنین درمانی میتواند زخمهایی را تسکین دهد، بله، زخمی به این شدت.
تو نفس زن تابتبت مشک گردد باز خون
تو سخن گو تا بعسکر باز گردد کاروان
هوش مصنوعی: اگر تو نفس بکشانی، عطر تو مانند مشک پخش میشود. پس خون تو را بگو تا کاروان دوباره به حرکت درآید.
نیست بی کلکت انامل یا بفتوی یا بحکم
راست همچو نگنج و مارست ارنه بحر و خیزران
هوش مصنوعی: در دنیای ما هیچ چیز بدون وجود تو معنا ندارد. مانند قانونی که درستی دارد یا نصیحتی که به جاست. بر خلاف چیزی که به نظر میرسد، همه چیز به هم مرتبط است و هیچ چیزی بیفایده نیست.
که گهی در مقلمه محبوس ماند کلک تو
زانکه او کردست روزی خلایقرا ضمان
هوش مصنوعی: گاهی قلم تو در محدودیت و زندانی به سر میبرد، زیرا آن کسی که روزی مردم را تأمین میکند، آنها را در اختیار او قرار داده است.
تا محل عقل باشد در تجاویف دماغ
تا ممر نطق باشد در میادین دهان
هوش مصنوعی: زمانی که عقل در بخشهای خاصی از مغز قرار دارد، به طور طبیعی کلام و گفتار در قسمتهای دیگر دهان شکل میگیرد.
همچو نطق آیات رایات تو بادا آشکار
همچو عقل از آفت چشم بدان بادی نهان
هوش مصنوعی: برخی از کلمات و سخنان تو باید به روشنی بیان شود، همانطور که عقل از دیدن آفتاب پنهان میماند.
نیکخواهتر از رایت همچو رایت کاروبار
بدسگالتر از دستت همچو دستت خانمان
هوش مصنوعی: بهتر از این که با دلی نیکو و روشنی قلب کارهایی درست و پسندیده بکنیم، این است که در کارهایمان از انسانهای بد و خبیث دوری کنیم؛ چرا که تعامل با آنها میتواند به ما آسیب برساند و زندگیمان را تحت تأثیر قرار دهد.
تا بتابد آفتاب از چرخ پیروزی بتاب
تا بماند آسمان در صدر بهروزی بمان
هوش مصنوعی: به روشنایی و پیروزی امیدوار باش، تا زمانی که آفتاب برگردد و خوشبختی در آسمان برقرار بماند.