برگردان به زبان ساده
یارب این عادت چه میباشد که اهل ملک ما
گاه بیرون رفتن از مجلس ز در رم میکنند
هوش مصنوعی: خدایا، این چه عادت عجیبی است که افرادی که در کشور ما هستند، گاهی به طرز غیرمنتظرهای از جلسهها و مجالس خارج میشوند؟
جمله بنشینند با هم خوب و برخیزند خوش
چون به پیش در رسند از همدگر رم میکنند
هوش مصنوعی: همه با هم خوب نشسته و خوشحال برمیخیزند، اما هنگامی که به مقابل یکدیگر میرسند، از هم دور میشوند.
همچنان در موقع وارد شدن در مجلسی
گه ز پیش رو گهی از پشت سر رم میکنند
هوش مصنوعی: در هنگام ورود به مجلسی، گاهی با نگاههای مستقیم رو به رو میشوید و گاهی هم از پشت سر، به نوعی در معرض قضاوت و توجه قرار میگیرید.
در دمِ در این یکی بر چپ رود آن یک به راست
از دو جانب دوخته بر در نظر رم میکنند
هوش مصنوعی: درد من به گونهای است که از یک سو به سمت چپ میرود و از سوی دیگر به سمت راست. از دو طرف به چشمان من نگاه میکنند و من را میترسانند.
بر زبان آرند بسم الله بسم الله را
گوییا جن دیده یا از جانور رم میکنند
هوش مصنوعی: میگویند بسمالله را بر زبان بیاور، بهگونهای که مثل جن یا حیوانات وحشی از آن فرار کنند.
این که وقت رفت و آمد بود اما این گروه
در نشستن نیز یک نوع دگر رم میکنند
هوش مصنوعی: این وقت رفت و آمد است، اما این جمع حتی در نشستن هم نوعی حرکت و تغییر دارند.
این یکی چون مینشیند دیگری ور میجهد
تا دو نوبت گاه کم گه بیشتر رم میکنند
هوش مصنوعی: این شخص زمانی که نشسته است، دیگری بالا میپرد. به این ترتیب، گاهی میزان فعالیت این دو کمتر و گاهی بیشتر میشود.
فرضاً اندر مجلسی گر ده نفر بنشسته بود
چون یکی وارد شود هر ده نفر رم میکنند
هوش مصنوعی: اگر در مجلسی ده نفر نشسته باشند و شخصی تازه وارد شود، همه آنها به سرعت پراکنده میشوند.
گویی اندر صحنهٔ مجلس فنر بنشاندهاند
چون یکی پا مینهد روی فنر رم میکنند
هوش مصنوعی: انگار در صحنه مجلس، فنری گذاشتهاند که هر بار کسی بر آن پا میگذارد، فرار میکند و به سمت دیگر میرود.
نام این رم را چو نادانان ادب بنهادهاند
بیشتر از صاحبان سیم و زر رم میکنند
هوش مصنوعی: نام این رم را به نادانیهایی که دارند، ادب گذاشتهاند و بیشتر از کسانی که مال و ثروت دارند، از آن بهرهبرداری میکنند.
از برای رنجبر رم مطلقا معمول نیست
تا توانند از برای گنجوَر رم میکنند
هوش مصنوعی: افرادی که در زحمت و مشقت هستند، به هیچ وجه نباید از هوی و هوسهای بیثمری که باعث آزارشان میشود، پرهیز کنند. بلکه باید تلاش کنند تا از زندگی خود لذت ببرند و به دنبال اهداف ارزشمند بروند.
گر وزیری از در آید رم مفصّل میشود
دیگر آن جا اهل مجلس معتبر رم میکنند
هوش مصنوعی: اگر وزیری به مجلس وارد شود، جو حاکم بر آنجا تغییر میکند و دیگر افراد حاضر در جلسه نیز به آرامی به آن شرایط پاسخ میدهند و رفتارشان مطابق با او خواهد شد.
هیچ حیوانی ز جنس خود ندارد احتراز
این بشرها از هیولای بشر رم میکنند
هوش مصنوعی: هیچ حیوانی از نوع خود دوری نمیکند، اما انسانها از زشتیهای انسانی میگریزند.
همچو آن اسبی که بر من داده میر کامگار
بیخبر رم میکنند و باخبر رم میکنند
هوش مصنوعی: مانند آن اسبی که به من داده شده، کسانی به ظاهر خوشحال و راضی به نظر میرسند، اما در واقع مشغول دسیسه و فرار هستند.
رم نه تنها کار این اسب سیاه مخلص است
مردم این مملکت هم مثل خر رم میکنند
هوش مصنوعی: این جمله به نوعی به این موضوع اشاره دارد که نه تنها اسب سیاه مخلص در حالتی ناآرام و وحشی به سر میبرد، بلکه مردم این سرزمین نیز مانند آن اسب، دچار شورش و آشفتگی هستند. این بیان، نوعی انتقاد به وضعیت اجتماعی و سیاسی مردم را نشان میدهد.