برگردان به زبان ساده
سحرگه ره روی در سرزمینی
همی گفت این معما با قرینی
هوش مصنوعی: صبح زود، کسی که در سفر بود در سرزمینی به راز و رمزهایی اشاره میکرد و با یک همراه درباره آن صحبت میکرد.
که ای صوفی شراب آن گه شود صاف
که در شیشه برآرد اربعینی
ای صوفی! شراب (حکمت و معرفت تو) آن زمان صاف و خالص میشود که پس از ۴۰ روز (یا ۴۰ مرحله) ریاضت، در دل تو روشن و زلال شود.
خدا زان خرقه بیزار است صد بار
که صد بت باشدش در آستینی
خدا صد بار از آن خرقه (لباس صوفیانه) بیزار است، اگر در آستینش (درونش، پشت این ظاهرِ زاهدانه) صد بت پنهان باشد.
مروت گر چه نامی بینشان است
نیازی عرضه کن بر نازنینی
هوش مصنوعی: رفتار مردانه و جوانمردی اگرچه ممکن است که در عالم نام و نشان خاصی نداشته باشد، اما با این حال لازم است که نیازهای کسی که در موقعیت حساسی قرار دارد را برآورده کنیم.
ثوابت باشد ای دارای خرمن
اگر رحمی کنی بر خوشهچینی
در روزگاران پیشین، شغلی بنام خوشهچینی وجود داشت. آنها که دستشان تنگ بود و خرمن و مزرعهای نداشتند، پشت سر دِروگرها راه میرفتند و خوشههای جامانده را از زمین بر میداشتند و گاه صاحب مزرعه به دروگران دستور میداد که شلخته درو کنند تا چیزی هم گیر خوشهچینها بیاید. حافظ نيز در اين بیت به این موضوع اشاره دارد.ثوابت باشد ای دارای خرمن اگر رحمی کنی بر خوشهچینی
نمیبینم نشاط عیش در کس
نه درمان دلی نه درد دینی
هوش مصنوعی: در هیچکس شادی و سرور زندگی را نمیبینم؛ نه دوایی برای دل شکاستهای هست و نه دردی از دین و ایمان وجود دارد.
درونها تیره شد باشد که از غیب
چراغی برکند خلوتنشینی
دل های جهانیان تیره شده ، کاش یک آدم درست پیدا بشود و جهان را به نوری روشنا کند
گر انگشت سلیمانی نباشد
چه خاصیت دهد نقش نگینی؟
اگر چه بهترین علم ها دست کسی بیافتد، اگر انسان بزرگی نباشد هیچ سودی برای انسان ها و انسانیت ندارد
اگر چه رسم خوبان تندخوییست
چه باشد گر بسازد با غمینی؟
با این که شیوهی زیبارویان، بدرفتاری و تندخویی با هواداران و عاشقان است، اگر زیبارویی با عاشق دل شکسته به نرمی رفتار کند، چه اتفاقی می افتد؟
ره میخانه بنما تا بپرسم
مَآل خویش را از پیشبینی
هوش مصنوعی: به من نشان بده که چگونه میتوانم به میخانه بروم تا بتوانم عنایت و سرنوشت خود را از پیش بدانم.
نه حافظ را حضور درس خلوت
نه دانشمند را علم الیقینی
هوش مصنوعی: حتی حافظ در محفل خلوت نمیتواند به طور کامل حضور داشته باشد و همچنین دانشمند نیز نمیتواند به علم واقعی و یقین دست یابد.