برگردان به زبان ساده
نهاد روی بما دولت و سعادت باز
ز رنج و درد بدل دادمان سلامت و ناز
هوش مصنوعی: خداوند بر ما نعمت و خوشبختی بخشید و به خاطر رنج و دردهایی که کشیده بودیم، به ما آرامش و ناز عطا کرد.
گرفت سعد فراز و گرفت نحس نشیب
گرفت رنج نشیب و گرفت ناز فراز
هوش مصنوعی: سعادت و خوشبختی در مرتبه بالا و بدبختی و ناراحتی در مرتبه پایین به وجود آمده است. از یک سو گرفتاری و زحمت در پایین است و از سوی دیگر لطافت و ناز در بالا واقع شده است.
نهفته سود در آمد ز خواب و خفت زیان
حقیقت آمد و اندر نوشت کار مجاز
هوش مصنوعی: سود و فایده در خواب و بیخبری پنهان است، اما حقیقت آشکار میشود و کارهای غیر واقعی را به وضوح نشان میدهد.
برست تن ز نهار و برست دل ز نهیب
برست سر ز گزند و برست جان ز گداز
هوش مصنوعی: تن از خوراک و دل از تهدید آزاد میشود، سر از آسیبها رها میگردد و جان از درد و عذاب بیرون میآید.
دو بهره مانده ز روز خجسته آمد عید
بدیمه اندر نوروز بخت کرد آغاز
هوش مصنوعی: دو بخش از روز خوب و خوش، به مناسبت عید فرخنده در نوروز، روزی پرخیر و برکت آغاز کرد.
بسا کسا که فرو برده بود سر بگریز
بسا کسا که جگر خسته بدبگرم و گداز
هوش مصنوعی: بسیاری هستند که به خاطر مشکلات و نگرانیها، سرشان را پنهان کردهاند و از درد دل کردهاند، همچنین کسانی وجود دارند که با دل شکسته و احساس ناراحتی، در آتش غم و اندوه میسوزند.
گرفته بود گهی چند میش موطن شیر
گرفته بود گهی چند زاغ مسکن باز
هوش مصنوعی: مدتی در جایی زندگی کرده بود که شیر در آنجا حضور داشت و گاهی هم در مکانی که زاغها ساکن بودند گذران زندگی کرده بود.
کنون بجایگه خویش شیر باز آمد
کنون بجایگه خویش باز بر شد باز
هوش مصنوعی: اکنون شیر که زنده و قوی است، به مکان خود بازگشته و دوباره پرچم خود را به اهتزاز درآورده است.
از آنکه شمس ملوک و از آنکه شمس الملک
بدار مملکت خویشتن رسید فراز
هوش مصنوعی: این بیت اشاره دارد به اینکه زمانی که خورشید پادشاهی و سلطنت به سرزمین خود رسید، او به شکوه و عظمت خود دست پیدا کرد.
بآفتاب برآمد سر سعادت میر
سر عدوش فروشد بچاه محنت باز
هوش مصنوعی: خورشید سعادت به اوج رسید و سرنوشت خوشی را به همراه آورد، اما او با کمال ناامیدی به سمت چاه مشکلات بازگشت.
مخالفانش همه سرنگون و بخت نگون
موافقانش همه سرفراز و سینه فراز
هوش مصنوعی: کسانی که با او در تضاد هستند، همه شکست میخورند و به بدبختی دچار میشوند، اما افرادی که با او همراستا هستند، همواره پیروز و سرافراز هستند.
اگرچه رنج دراز آزمود بی او خلق
کنون بدیدن او شد بخواب رنج دراز
هوش مصنوعی: اگرچه مدت زیادی را با زحمت و در سختی گذراندم، اما حالا تمام این دردها و رنجها به خاطر دیدن او ارزشمند شد و اکنون در خواب رنجها، تنها به یاد او هستم.
کناد وقف بر این خلق جای میر خدای
که خلق میر پرستند و میر خلق نواز
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به این موضوع اشاره میکند که در این دنیا جایگاه واقعی و حقیقی تنها برای خداوند است، زیرا انسانها به دنبال پرستش و محبت به خداوند و ولی او هستند. لذا انسانی که به مقام و منزلت خاتم مرسل دست مییابد، باید به اهل ایمان و محبت پاسخگو باشد و در بین آنها حاضر باشد.
ایا فزوده جهان را بطاعت تو ولی
ز روم تا بیمن و ز عراق تا بطراز
هوش مصنوعی: آیا به خاطر اطاعت تو جهان افزون شده است، اما از روم تا یمن و از عراق تا طراز (نواحی مختلف)؟
هرآنکه را که خلاف تو افتد اندر دل
نهد هماره تن و جان خویش بر سر آز
هوش مصنوعی: هر کسی که بخواهد با تو مخالف باشد، همیشه جان و روح خود را در خطر قرار میدهد.
چو عقد را بمیانه چو تیغ را بگهر
چو حلقه را بنگین و چو جامه را بطراز
هوش مصنوعی: چنانکه بسته شدن یک عقد مانند برش تیغ است، مانند حلقه به رنگ سرخ، و مانند لباس به ظاهری زیبا و مرتب.
بزهره راست چو شیری بزور راست چو پیل
بزخم همچو پلنگی بحمله همچو گراز
هوش مصنوعی: مانند شیر شجاع و دلیر، و مانند فیل قوی و نیرومند، با زخمهایی مانند پلنگ و حملهای مثل گراز، آماده باش.
چنانکه سهم تو افتد سوی نشان عدو
نشانه را نزند سهم هیچ تیر انداز
هوش مصنوعی: هر کس که به سرنوشت خود در برقراری رابطه با دشمن دچار باشد، هیچ تیراندازی نمیتواند به نشانهای که برایش تعیین شده، إصابت کند.
اگر شهنشه اهواز با تو کین سازد
شودش موی بتن بر چو کژدم اهواز
هوش مصنوعی: اگر پادشاه اهواز با تو دشمنی ورزد، موهای بدنش به مانند پوست کژدمی خواهد شد.
سزد که مردم از این پس ترا برند سجود
سزد که مردم از این پس ترا برند نماز
هوش مصنوعی: شایسته است که مردم از این به بعد برای تو احترام قائل شوند و به تو سجده کنند و نماز بگزارند.
بقدر خویشتن انباز کرد چرخ ترا
گمان مبر که کند چرخ غدر با انباز
هوش مصنوعی: به اندازهی خودت به تو کمک و یاری میشود، پس گمان نکن که دنیا به تو خیانت میکند.
چنان شدند ز روی تو شادمان که بحشر
گناهکاران یابند زی بهشت جواز
هوش مصنوعی: به خاطر زیبایی و رضایت از تو، آنچنان خوشحال شدند که حتی در روز قیامت، گناهکاران اجازه ورود به بهشت را مییابند.
فراز گشت در بخت خلق تا که کنند
ترا ثنا که تو کردی در سعادت باز
هوش مصنوعی: خوشبختی مردم بالا گرفت تا تو را ستایش کنند، همانطور که تو در دستیابی به خوشبختی کوشیدی.
نبود طاقت ایشان که بر زنند نفس
کنون بطاق فلک بر همی زنند آواز
هوش مصنوعی: آنها قدرت تحمل ندارند و نمیتوانند نفس بکشند، اکنون به شدت صدای خود را به آسمان میزنند.
همیشه تا که بتابد مه و ببالد سرو
بسان ماه بتاب و بسان سر و بناز
هوش مصنوعی: هنگامی که ماه در آسمان میدرخشد و سروها با زیبایی رشد میکنند، همیشه باید با اعتماد به نفس و زیبایی خود بدرخشیم و مثل آنها به خود ببالیم.
دریده باد دل کور دشمنانت بخشت
بریده باد سر شوم دشمنانت بگاز
هوش مصنوعی: بگذار که دشمنانت در کوری و بیخبری به سر ببرند و بدانند که سرنوشت شومی در انتظار آنهاست.
