برگردان به زبان ساده
هرکه جانان را بمهر اندر عدیل جان کند
گر تواند جان خویش اندر ره جانان کند
هوش مصنوعی: هر کسی که به خاطر معشوقش در راه دوستی و محبت جانش را فدای او کند، اگر بتواند، جان خود را در مسیر محبوب نثار میکند.
هرکه جوید رای دلبر کی رضای دل کند
هرکه خواهد کام جانان کی هوای جان کند
هوش مصنوعی: هرکس به دنبال دلبر باشد، آیا دلش را راضی خواهد کرد؟ و هرکس بخواهد به آرزوی محبوبش برسد، آیا برای جانش ارزش قائل خواهد شد؟
سرو بالا دلبر تیرافکن و پیکان مژه
بی گمان هزمان دلم را جای آن پیکان کند
هوش مصنوعی: دختر زیبای بلند قامت با مژگانش مانند پیکانی دل مرا به شدت زخمی میکند و بیتردید جای آن پیکان در دلم مینشیند.
روی او از ارغوان بر پرنیان خرمن زند
زلف او از غالیه بر ارغوان چوگان کند
هوش مصنوعی: وجود زیبای او مانند گلهای ارغوانی است که بر پارچهای نرم و لطیف میدرخشد. موهای او چون بوی خوش غالیه، بر آن گلها صفایی خاص میبخشد.
پرده لؤلؤ کند مرجان برغم جان من
تا دو جزع من ز غم پر لؤلؤ و مرجان کند
هوش مصنوعی: پردهای از لؤلؤ (مروارید) مرجان بر روی وجود من بیفکن تا اندوه من به قدری باشد که پر از لؤلؤ و مرجان شود.
روی من همچو ستاره است و رخش خورشید از آن
راز من پیدا شود چون رخ ز من پنهان کند
هوش مصنوعی: چهرهام مانند ستارهای درخشان است و چهرهاش همچون خورشیدی تابان. وقتی که خود را از من دور میکند، رازهایم در معرض دید قرار میگیرد.
باز کردم چون دل از مهر بتان دادم بدو
گفتم این غمدیده دل را وصل او شادان کند
هوش مصنوعی: دل خود را از عشق معشوق آزاد کردم و به او گفتم که این دل غمگین را وصل به خود شاد میکند.
روزگار آورد هجران بی گنه تا اندر آن
وصل خوبان روزگار بد همی هجران کند
هوش مصنوعی: زمانه به سراغ جدایی بیگناهی آمده است، تا در این دوران، وصال نیکان نیز با روزگار دشواری همراه باشد و جدایی بر انسان سایه بیفکند.
ماه را شاید که باشد جاودانه در سفر
سرو دیدی کو چو ماه آسمان جولان کند
هوش مصنوعی: شاید ماه برای همیشه در سفر باشد، اما آیا تو سرو را دیدهای که مانند ماه در آسمان حرکت و زیبایی میکند؟
کی بود کآن ماه رو از خانه زی باغ آورد
کی بود کآنماه رو از کاخ در بستان کند
هوش مصنوعی: کیست که آن چهره زیبا را از خانه به باغ آورد؟ کیست که آن چهره زیبا را از کاخ به باغ منتقل کرد؟
هرکه دل پیوسته دارد با بتان لشگری
لشگر درد و بلا را جان و دل قربان کند
هوش مصنوعی: هر کسی که دلش به زیبایی و دلبرانههای معشوق وابسته باشد، به راحتی در برابر درد و مشکلات جان و دلش را فدای آن معشوق میکند.
وانکه دل آسان رها گرداند از چنک هوی
هرچه دشواری بود بر خویشتن آسان کند
هوش مصنوعی: کسی که دل را به راحتی از گرفتار شدن در آرزوهای نفسانی آزاد کند، هر سختی را بر خود آسان میسازد.
گر کند یکره رها جان من از بند هوی
میر ابوالهیجا منوچهربن وهسودان کند
هوش مصنوعی: اگر یک بار جان من از اسارت هوس آزاد شود، من همانند میر ابوالهیجا، منوچهربن وهسودان خواهم بود.
آن خداوندی که گر خواهد بخوشنودی و قهر
خصم را بی جان کند جان در تن بیجان کند
هوش مصنوعی: خدایی که اگر بخواهد، میتواند به راحتی دشمن را از پای درآورد و جان را از تن بیجان جدا کند.
هر کجا خذلان بود بر دوستان نصرت کند
هرکجا نصرت بود بر دشمنان خذلان کند
هوش مصنوعی: هر جا که یاری و موفقیتی برای دوستان نباشد، همان جا به آنها کمک میشود و هرwhere که یاری باشد، به دشمنان آسیب میرسد.
مرکب شبرنک چون جولان میان صف دهد
مرگ گرد جان بدخواهان او جولان کند
هوش مصنوعی: اسب شبرنگ مانند نبردی در میان صفوف میتازد و مرگ برای حیات دشمنان او در حرکت است.
روز و شب مهمان پرستی فرض داند چون نماز
کفر داند گر درم را یک شب او مهمان کند
هوش مصنوعی: شخصی که به مهماننوازی معتقد است، روز و شب به استقبال مهمان میشتابد و این کار را به گونهای میداند که خودش را در برابر خداوند حساب شده میکند. او حتی اگر یک شب مهمانی به او سر بزند، آن را بهتر از کفر و انکار دین میداند.
خسته او را نداند ساختن درمان فلک
خستگان آسمان را دست او درمان کند
هوش مصنوعی: او کسی را که خسته و رنجیده است نمیسازد، اما خداوندی که در آسمان است میتواند به درمان خستگیها و دردها بپردازد.
او همی گیتی بفرمان آورد همچون فلک
من نپندارم که یک ساعت درم پنهان کند
هوش مصنوعی: او جهان را تحت کنترل خود دارد، همانگونه که آسمان، و من نمیتوانم تصور کنم که حتی برای یک ساعت، از من دور بماند.
تا درم باشد بگنج اندر نیاساید دلش
ور بماند ذره ای گنجور را فرمان کند
هوش مصنوعی: تا وقتی که من ثروت و مال دارم، دلش آرام نمیگیرد و اگر حتی ذرهای از گنج باقی بماند، گنجور دستور میدهد که آن را به من بدهند.
کف رادش بشکند زندان همی بر زر و سیم
هیبتش گیتی بخصمان بر همی زندان کند
هوش مصنوعی: چنان قدرت و عظمت او است که اگر بخواهد، میتواند زندان را بشکند و بر طلا و نقره سلطنت کند. حضورش دشمنان را به وحشت میاندازد و آنان در برابر او به ستوه میآیند.
هرچه در آرام نقصانی بود افرون کند
هرچه در آشوب افزونی بود نقصان کند
هوش مصنوعی: هر چیزی که در زمان آرامش کم و کاستی دارد، در زمان آشوب و اضطراب بیشتر میشود و هر چیزی که در زمان آشوب و درگیری زیاد و پر رونق است، در زمان آرامش کاهش مییابد.
خواند در قرآن ملک چندین رهش یزدان پاک
نامور شاه آن بود کش نامور یزدان کند
هوش مصنوعی: در قرآن دربارهی ملائکه و راههای آنان به یزدان پاک سخن گفته شده و او را به عنوان پادشاه مشهور معرفی کرده است. این پادشاه، یزدان، خود را در زمرهی نامآوران قرار میدهد.
از حشم نازند دیگر شهریاران وز درم
او همی ناز از کسی دارد کش او احسان کند
هوش مصنوعی: دیگر شاهان از خدمتکاران خود ناز میکنند، و او نیز از داراییاش به دیگران ناز میکند، چون او میداند که اگر به کسی خوبی کند، آن شخص هم به او لطف خواهد کرد.
روز کوشش گر بپوشد روی گردون گرد خیل
تیغ او ارواح ز اجسام عدو عریان کند
هوش مصنوعی: روزهایی که تلاش و کوشش مقدس است، بر روی آسمان مانند خیل تیغها درخشنده میشود و باعث میشود ارواح دشمنان از اجسادشان رها شوند.
گاه مردی تیغ او چندین بدن بیجان کند
گاه رادی دست او چندان درم باران کند
هوش مصنوعی: گاهی یک مرد با شمشیرش میتواند چندین بدن بیجان را به زمین بیندازد و گاهی دست او میتواند به اندازه باران، سکه و پول بباراند.
کاسمان را نیست طاقت گاه دوران این کند
کابرها را نیست قدرت در بهاران آن کند
هوش مصنوعی: آسمان ما دیگر تحمل گذر زمان را ندارد، و این پدیدههای طبیعی هم در فصل بهار قدرتی ندارند.
آن کجا رادی نشان حاتم طائی دهد
وان کجا مردی بسان رستم دستان کند
هوش مصنوعی: اینجا جایی نیست که نشان از شخصیتهای بزرگ و بینظیری مانند حاتم طایی وجود داشته باشد یا اینکه مردی قوی و دلیر مانند رستم در آنجا پیدا شود.
همچنان باشد که وصف قطره با جیحون کند
همچنان باشد که نسبت ذره با شهلان کند
هوش مصنوعی: به گونهای ادامه یابد که توصیف یک قطره با دریای جیحون مرتبط باشد، همچنین روابط و نسبتهای موجود در جزییترین چیزها هم با چیزهای بزرگتر و مهمتر، همانند اشتران، برقرار باشد.
دوست و دشمن را صله گاه سخا یکسان دهد
با پلنک و رنک کوشش روز کین یکسان کند
هوش مصنوعی: دوست و دشمن هر دو از بخشندگی میتوان بهرهمند شوند و در تلاش روزهای سخت و دشوار، نتیجه برابر خواهند داشت.
این جهان ویران شد از بی دادی بدگوهران
عمر او هزمان جهان چون خانه عمران کند
هوش مصنوعی: این دنیا به خاطر بیعدالتی و سوءنیت افراد خبیث و بدسگال خراب شده است. اگر انسانها مانند یک خانه به عمران و سازندگی بپردازند، دنیا هم به رونق و آبادانی خواهد رسید.
کی بود گوئی فرخ که بخت و نیکو روزگار
روی بنماید بدانا پشت زی نادان کند
هوش مصنوعی: کسی که خوشبخت و با روزگار خوب است، میتواند چهرهاش را نشان دهد؛ اما کسی که نادان است، در پشت افرادی با خوشبختی و موفقیت قرار میگیرد.
داشت گیتی چند گه غمگین دل آزادگان
چندگه گیتی لب آزادگان خندان کند
هوش مصنوعی: زندگی گاهی اوقات افراد آزاد را غمگین میکند، اما در عوض، لحظاتی هم وجود دارد که دنیای آزادگان را شاد و خندان میسازد.
رسم چونین است گردون را که بر پشت زمین
هر کجا ویران کند باز از پی آبادان کند
هوش مصنوعی: قانون طبیعی آسمان این است که هر جا بر روی زمین تخریب و ویرانی ایجاد کند، پس از مدتی دوباره در پی آبادانی و ساخت و ساز خواهد بود.
بس نمانده تا خداوند جهان دادار حق
تاجش از برجیس سازد تختش از کیوان کند
هوش مصنوعی: کمی باقی مانده تا خداوند جهان، تاجش را از برجیس (که به معنای بزرگی و عظمت است) و تختش را از کیوان (که نماد پایداری و ثبات است) بسازد.
تا مه نیسان فراش بوستان دیبا کند
تا مه بهمن لباس گلستان کتان کند
هوش مصنوعی: تا ماه نیسان (فروردین) باغ را به پوششی نرم و زیبا بپوشاند، و ماه بهمن (بهمن) هم پارچهای ساده و معمولی را به گلستان تبدیل کند.
بر بداندیشانش نیسان چرخ چون بهمن کناد
بر هواخواهانش بهمن بخت چون نیسان کند
هوش مصنوعی: آنگاه که بداندیشانش را سرما و سختی در بر میگیرد، به یاری دوستانش، بختی خوب و خوشایند را به ارمغان میآورد.
عید تازی باد فرخ بر شه پیروزبخت
تا هزاران جشن عید تازی و دهقان کند
هوش مصنوعی: سال نو و جشن مبارک باد بر پادشاه پیروزمند تا هزاران جشن و شادی برای مردم برگزار کند.
