برگردان به زبان ساده
بوستان را مهرکانی باد زر آگین کند
رنگ بستاند ز گلها باده را رنگین کند
هوش مصنوعی: باد مهر به بوستان رنگ و لعابی میدهد و گلها را به مانند شرابی رنگارنگ زیباتر میکند.
روی هامون را کند مانند سوزن گرد زرد
هر گیاهی را بر او چون سوزن زرین کند
هوش مصنوعی: بر سطح هامون، بهگونهای میدرخشد که گویی هر گیاهی را به شکل سوزنی زرد و طلایی تبدیل کرده است.
دختران تاک رز را گر ببیند باده خوار
آرزوش آید کشان جان و روان کابین کند
هوش مصنوعی: اگر دختران زیبای تاک، گل سرخ را ببینند، آرزوی کسی را میکنند که شرابنوش است و جان و دلش را برای او میدهد.
گر بفروردین ندارد مهر خشم و کین چرا
بسترد مهر از چمن نقشی که فروردین کند
هوش مصنوعی: اگر در فصل بهار آن عشق و محبت نیست و فقط خشم و کینه وجود داشته باشد، پس چرا بهاری که میتواند جلوهای از عشق و زیبایی را به چمن ببخشد، چنین نقشی را از خود به جا نمیگذارد؟
سیم نرگس را بهاری باد زر آکنده کرد
زر آبی را بهاری باد سیم آگین کند
هوش مصنوعی: بهار با زیبایی و شکوهی که دارد، نرگس را پر از طلا کرده و درختان آبی را با رنگ و طراوتی شاداب میسازد.
بوستان را کرد باد از برگ چون پشت پلنگ
آسمان را ابر همچون سینه شاهین کند
هوش مصنوعی: باد بوستان را با برگهایش مانند پوست پلنگ میآراید و ابر آسمان را به شکلی شبیه به سینهی شاهین در میآورد.
گر نماند نرگس و نسرین ببستان باک نیست
چشم و روی دوست کار نرگس و نسرین کند
هوش مصنوعی: اگر در باغ گلهای نرگس و نسرین نباشد، نگران نباش. چشم و چهرهی دوست، خود، به زیبایی و جاذبهی آن گلها میافزاید.
دین و دل نستاند از کس نرگس و نسرین ولی
چشم و روی یار ما را بی دل و بی دین کند
هوش مصنوعی: دین و محبت را کسی از ما نمیگیرد، اما چشم و چهره محبوبمان بیدین و بیقلبمان میکند.
آفتاب روزگار است آن بت و چون روزگار
هرکجا تاند بجای مهر دل پرکین کند
هوش مصنوعی: آن معشوق همچون آفتاب زندگی است و هرجا که برود، دلها را پر از محبت و شوق میکند.
پاسخ تلخ از لب شیرین برون آرد کجا
تلخ باده روزگار از شربتی شیرین کند
هوش مصنوعی: در کجا نوشیدنی تلخ زندگی میتواند از یک شربت شیرین بدست آید، وقتی که پاسخ تلخی از زبانی شیرین بیرون میآید؟
چون بخندد مشک و مروارید بارد از لبانش
راست گوئی هر شبی مدح علاء الدین کند
هوش مصنوعی: وقتی مشک میخندد و مروارید از لبانش میچکد، انگار هر شب در مدح علاء الدین سخن میگوید.
قبله شاهان عمیدالملک بونصر آن کجا
شاه چین خواهد که از سنگ درش بالین کند
هوش مصنوعی: عمدهالملک بونصر، با اشاره به مقام و اعتبار شاهان، از جایگاه عظیم آنها میگوید و به لطافت و زیبایی زیربنای سلطنت چین اشاره میکند که حتی جلوهای از سنگ هم برای او تزیین خواهد شد. این تصویر بیانگر عظمت و شکوه پادشاهی است که میتواند خویش را در مقام رفیع قرار دهد.
از تهدد گر که پیغامی فرستد سوی چین
پشت و روی خسرو چین پر خم و پر چین کند
هوش مصنوعی: اگر تهدد بخواهد پیغامی به چین بفرستد، باید با دقت و احتیاط عمل کند که خسرو چین هم در این راستا تنش و تزلزل نداشته باشد.
ور حدیث خوش بگوید با فر و تر چاکری
قدر او برتر ز قدر خسروان چین کند
هوش مصنوعی: اگر کسی با زیباترین سخنان از زیبایی و جذابیت خود سخن بگوید، او از نظر ارزش و مقام بالاتر از پادشاهان چین خواهد بود.
ناشنیده هر چه علمی هست و باشد داند او
جبرئیلش هر شبی گوئی همی تلقین کند
هوش مصنوعی: هر علمی که وجود دارد و ناشنیده است، او (شخص مورد نظر) مانند جبرئیل، هر شب به او آموخته میشود و الهام میگیرد.
چون مدیح او کنی کردار او معنی دهد
چون دعای او کنی روح الامین آمین کند
هوش مصنوعی: هرگاه که تو درباره او ثنا بگویی، کارهای او معنا پیدا میکند و زمانی که برای او دعا کنی، روحالامین نیز پاسخ مثبت میدهد.
سائل از دستش بیک بخشش برد صد کان زر
با عطای دست او گر دست زی کند
هوش مصنوعی: در اینجا گفته شده است که کسی که درخواست کمک میکند، به وسیله بخششای که به او داده میشود، مقدار زیادی طلا و ثروت به دست میآورد. این بخشش به قدری باارزش است که به مثابه یک دستاورد بزرگ به شمار میآید. به بیان دیگر، کمک و بخشش میتواند منجر به ثروت و نعمتهای فراوان شود.
از بداندیشان بزین اندر نماند هیچکس
چون بروز حرب بر اسب شجاعت زین کند
هوش مصنوعی: از بداندیشان هیچ کس باقی نمیماند، همانطور که در روز جنگ، شجاعت بر اسب زین میشود.
طین قسطنطین نماند از شهر او خیلی بجای
گر ز بهر جنگ قیصر قصد قسطنطین کند
هوش مصنوعی: در این بیت بیان شده است که با توجه به اوضاع و جنگها، دیگر از شهر قسطنطنیه چیزی باقی نمانده است و اگر کسی بخواهد به جای جنگ با قیصر، به قسطنطنیه بیفکر کند، باید بداند که وضعیت شهر به اندازهای خراب شده که ارزشش را ندارد.
طین بدست نیکخواهان بر کند چون مشک و بان
مشگ بر دست بداندیشان بسان طین کند
هوش مصنوعی: مردان نیکوکار میتوانند از دل و جان خود چیزهای خوب و با ارزش بسازند، مانند مشک که از گل به دست میآید. اما افراد بدعتبر و بداندیش نمیتوانند از چیزهای خوب چیزی مثبت بسازند و در نهایت، آنچه به دست میآورند، ارزش و کیفیتی ندارد.
زود بالد خصم او مانند یقطین لیک او
آن کند با خصم کآذرماه با یقطین کند
هوش مصنوعی: او مانند کدو زود رشد میکند، اما در مقابله با دشمنان، مانند کدو در آذرماه عمل نمیکند.
هرچه بنمایدش از بد دیر تأخیر آورد
هرچه یاد آرندش از نیکوئی اندر حین کند
هوش مصنوعی: هر چیزی که از بدی در نظرش تجلی کند، دیرتر نتیجهٔ منفیاش را میبیند و هر چیزی که دربارهٔ خوبی به یادش بیفتد، در همان لحظهٔ یادآوری، اثر و تأثیرش را میگذارد.
مرد مسکین را رضا و مهر او قارون کند
مرد قارون را خلاف و کین او مسکین کند
هوش مصنوعی: مرد فقیر با رضا و محبت یک فرد میتواند به جایگاه بزرگی دست یابد، اما مرد ثروتمند که دچار دشمنی و کینه است، خودش را به درجهای پایین میآورد.
راستی و رادی و عهد و وفا آئین اوست
هرکه را ایزد بود یار این چنین آئین کند
هوش مصنوعی: درستکاری، راستگویی، و وفاداری ویژگیهای مهمی هستند. هر کسی که خداوند یار او باشد، به پیروی از این ویژگیها میپردازد.
بد سگالان را شکر بر دل شرنگ آسا کند
نیکخواهان را خزان بر دل بهار آئین کند
هوش مصنوعی: بدخواهان را شکر بر دل، مانند تلخی شرنگ مینشیند و نیکاندیشان را خزان، مانند فصل بهار در دلشان مینوازد.
گر ز چوب خشک موسی گاه معجز ناز کرد
او بمشت و تازیانه گاه کین تنین کند
هوش مصنوعی: اگر چوب خشکی مثل عصای موسی گاهی معجزه میکند، او هم میتواند با مشت و تازیانه جواب دهد و نشان دهد که قدرتی دیگر هم دارد.
هین خون ریزد ز حلق دشمنانش بر زمین
چون گه کین بندگان خویشتن راهین کند
هوش مصنوعی: بنگر که چگونه دشمنانش به زمین خون میریزند، وقتی که او انتقام بندگانش را بگیرد.
نام شاهین بر زبان او نگنجد روز جود
چون سخن گوید روان پاک را شاهین کند؟
هوش مصنوعی: اگر کسی بخواهد درباره بخشش و جوانمردی سخن بگوید، نام شاهین (که نماد بلندی پرواز و راستی است) بر زبان او نمیآید. یعنی کسی که در این زمینه سخن میگوید باید از دل پاک و نیتی درست برخوردار باشد تا سخنانش مانند پرواز شاهین، اوج بگیرد و اثرگذار باشد.
تف تیغ او کند چون بادیه نیل و فرات
ابر دست او سراسر بادیه پرهین کند
هوش مصنوعی: تأثیر تیغ او مانند وزش بادی است که رودهای نیل و فرات را تحت تأثیر قرار میدهد و دستان او به گونهای است که تمام بیابان را پر از عطر میکند.
هرکه یک ساعت ببندد ز آفرین او زبان
جاودان بر جان او چرخ برین نفرین کند
هوش مصنوعی: هر کسی که یک ساعت از زمان خود را به فکر و اندیشه در امور الهی اختصاص دهد، باید بداند که زبان جاودانی که به او هدایت شده، او را در آغوش میکشد و زمین و آسمان نسبت به او خشمگین خواهند شد.
تا ز لاله مرد شادان گرد خود خرمن زند
تا ز لؤلؤ مرد غمگین پیش رخ آذین کند
هوش مصنوعی: مرد شاداب به دور خود خوشبوئی لاله را جشن میگیرد و مرد غمگین با لؤلؤ (گروهی از مرواریدها) در مقابلش زینت میدهد.
دوستانش را بگاه اندر جهان شادان کند
دشمنانش را بچاه اندر فلک غمگین کند
هوش مصنوعی: دوستانش را در این دنیا خوشحال میکند و دشمنانش را در آسمان غمگین میسازد.
