برگردان به زبان ساده
فغان من همه زان زلف تابدار سیاه
که گاه پرده لاله است و گاه معجر ماه
هوش مصنوعی: عزیزم، نالهها و گریههایم به خاطر موهای خوشفرم و مشکیات است؛ گاهی این زیبایی مثل گل لاله میدرخشد و در زمان دیگر مانند چهرهی زیبای ماه میتابد.
چو قامت شمنانست گوژپشت و نوان
چو جان اهرمنانست کینه دار و سیاه
هوش مصنوعی: مانند قد و قامت درختان است که به صورت خمیده و پیچیده رشد کردهاند، و همچون روح موجودات خیر و شر، پر از کینه و تاریکی است.
بدو رسد شکن و تاب و تیرگی ز جهان
اگر بود شکن و تاب و تیرگی ز گناه
هوش مصنوعی: اگر در جهان شکنندگی و تیرگی وجود دارد، این نتیجه گناههاست و هرچقدر که این ناراحتیها به انسان نزدیکتر شوند، باید به خاطر گناهان خود باشد.
بگاه رفتنش از سیم ساده باشد جای
بگاه خفتنش از مشگ سوده باشد گاه
هوش مصنوعی: زمانی که او میرود، باید جایی باشد که از سیم خالص باشد و زمانی که میخوابد، باید جایی باشد که از مشک خوشبو باشد.
گه از عبیر کند بر مه دو هفته زره
گه از بنفشه کند بر گل شکفته کلاه
هوش مصنوعی: گاهی اوقات از خوشبوئی عبیر به مانند زرهی بر روی ماه دو هفته پرده میافکنند و گاهی دیگر از رنگ بنفشه به مانند کلاهی بر روی گلهای شکفته قرار میدهند.
هزار توبه صد ساله را بداد بباد
هزار زاهد صد ساله را ببرده ز راه
هوش مصنوعی: هزار مرتبه توبه کرده را به باد فنا برد و هزار زاهد که صد سال زحمت کشیدهاند را از مسیر حق منحرف کرده است.
خبر دهد به سیاهی ز روز دشمن میر
نشان دهد بدوتائی ز پشت حاسد شاه
هوش مصنوعی: خبر میدهد که در تاریکی، صبحی از دشمن میرسد و نشان میدهد که باید از پشت سر حسدورزان، خود را حفظ کرد.
چراع گر گریان شهریار ابو منصور
که شهریار نژاد است و شهریار پناه
هوش مصنوعی: چرا کسی که شهریار بزرگ و نیکوکار است، به خاطر غم و اندوه، اشک میریزد؟
هنر نمای و هنرور ستای و عالی رای
جهانگشای و موالی فزای و دشمن کاه
هوش مصنوعی: هنر را به نمایش بگذار و هنرمندان را ستایش کن، اندیشهای بلند داشته باش که جهان را بگشاید و بر تعداد دوستداران خود بیفزای و دشمنان را کاهش ده.
اگر سعادت جویی بجز رضاش مجوی
وگر سلامت خواهی بجز هواش مخواه
هوش مصنوعی: اگر به دنبال خوشبختی هستی، جز رضا و خوشنودی او را نجو، و اگر به دنبال سلامت و امنیت هستی، جز برآوردن خواستههای او را نخواه.
اگر بکوه رسد باد خشم او یکبار
وگر بکاه رسد باد مهر او یک راه
هوش مصنوعی: اگر خشم او به کوه برسد، تاثیرش یکبار است، اما اگر مهر و محبت او به دشت برسد، اثرش همواره و در هر زمان است.
بساعت اندر مانند کاه گردد کوه
بساعت اندر مانند کوه گردد کاه
هوش مصنوعی: در لحظهای، کوه به اندازه کاهی کوچک میشود و در لحظهای دیگر، کاه به بزرگی کوه تبدیل میگردد. زندگی پر از دگرگونیها و تغییرات ناگهانی است.
خدای گویی کز بهر زائرانش سرشت
که شغل ایشان دارد همی گه و بیگاه
هوش مصنوعی: خداوند به گونهای خلق کرده که همیشه و در هر زمانی به زائران خود توجه دارد و به نیازها و خواستههای آنها رسیدگی میکند.
ز بهر آمدگان دست او همیشه بکار
ز بهر نامدگان چشم او همیشه براه
هوش مصنوعی: برای کسانی که میآیند، او همیشه به کار است و برای کسانی که نمیآیند، او همیشه چشمانتظار است.
نیاز نگذرد آنجا که میر کرد گذر
عذاب ننگرد آنجا که شاه کرد نگاه
هوش مصنوعی: نیاز به جایی نمیرسد که فرمان ماشینران عبور کند و عذابی هم نمیبیند آنجا که شاه با نگاهش توجه کند.
ایا ز کف تو کار ولی همیشه قوی
ایا ز تیغ تو کار عدو همیشه تباه
هوش مصنوعی: آیا همیشه کار ولی از دست تو خارج است و همواره قدرت دارد؟ آیا سلاح تو همیشه دشمن را نابود میکند؟
نه با سپاه تو دارد درنگ هیچ حصار
نه با سنان تو گیرد قرار هیچ سپاه
هوش مصنوعی: نه حصاری وجود دارد که بتواند در برابر سپاه تو تأخیری ایجاد کند، و نه هیچ نیرویی میتواند با نیزههای تو آرام بگیرد و درنگ کند.
بدین مبارز خرگاهیان سخت کمان
شگفت نیست که بر آسمان زنی خرگاه
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به این است که برپا کردن خیمهای در آسمان، کار عجیبی نخواهد بود اگر از قدرت و توانایی او برخوردار باشی. به عبارتی دیگر، با داشتن اراده و قدرت، میتوان کارهای بزرگ و غیرمنتظرهای انجام داد.
دل ولی بکمان دو تاه راست کند
بتیر راست روان عدو کنند دو تاه
هوش مصنوعی: دل ولی به دو سمت کمان کشیده میشود و تیر مستقیم به سوی دشمن پرتاب میکند.
در آن زمین که تو یک روز رزم ساخته ای
پلنگ و شیر بخون اندرون کنند شناه
هوش مصنوعی: در آن سرزمینی که تو روزی جنگی برپا کردهای، پلنگ و شیر در خون خود شنا میکنند.
نه آگه است زر از دل تو چرخ بلند
زر از چرخ برین است رای تو آگاه
هوش مصنوعی: در اینجا بیان میشود که طلا و ثروت از درون دل تو خبر ندارد، بلکه این تدبیر و افکار تو هستند که بر تمام اوضاع و احوال حکمرانی میکنند. در واقع، نیروی تفکر و هوش تو از هر چیز دیگری مهمتر است.
نیازمند پیاپی کنند قصد بتو
تو بی نیاز کنی شان بساعت اندر راه
هوش مصنوعی: آدمها مدام از تو طلب میکنند، در حالی که تو با بینیازیات میتوانی آنها را در یک لحظه به نیاز نداشتن تبدیل کنی.
کرا بمدح تو روزی دراز گشت زبان
زمانه دارد دست بدی از او کوتاه
هوش مصنوعی: هر کسی که به ستایش تو پرداخته و زبانش به مدت طولانی به تو رو آورد، اکنون زمانه و دوران او را قطع کرده و زبانش را از تو دور کرده است.
تو یاوری همه کس را و یاور تو خداست
تو مونسی همه کس را و مونس تو الاه
هوش مصنوعی: تو به دیگران کمک میکنی و یاری میرسانی، و یار اصلی تو خداست. تو دوستان خیلی از مردم هستی و دوست واقعی تو نیز خداوند است.
نیام دولت و اقبال را تو زیبی تیغ
عروس دانش و فرهنگ را تو شائی شاه
هوش مصنوعی: دولت و نیکبختی به تو نمیآید، تو زیبایی مانند تیغ عروسی هستی و شایستهی شکوه و عظمت علم و فرهنگ هستی.
همیشه بادت کام و همیشه بادت ناز
همیشه بادت نام و همیشه بادت جاه
هوش مصنوعی: همیشه برای تو خوشی و لذت باشد، همیشه برایت زیبایی و دلربایی وجود داشته باشد، همیشه نام نیکو و محبوبی برایت ثبت شود و همیشه مقام و اعتبار بالایی داشته باشی.
موافقان تو بادند جفت ناز و نعیم
مخالفان تو بادند جفت آوخ و آه
هوش مصنوعی: دوستداران تو مانند زیبایی و خوشی هستند، در حالی که مخالفان تو شبیه به غم و حسرتند.
همیشه تا بود اندر شمار ماه ز سال
همیشه تا بود اندر حساب روز ز ماه
هوش مصنوعی: همیشه تا زمانی که سالها میگذرند، تعداد ماهها نیز عدد ثابتی خواهد بود و همچنین روزها تا زمانی که ماهها ادامه دارند، در حساب روزها همواره ثابت است.
شمار عمر تو باد از حساب سال فزون
حساب ملک تو بیش از شمار مه صد راه
هوش مصنوعی: مدت زندگی تو باید از سالهای معمولی بیشتر باشد، و آنچه در زندگیات به دست میآوری باید از تعداد ستارههای آسمان بیشتر باشد.
