برگردان به زبان ساده
ایا بهار من و عید نیکوان سپاه
چو ماه ز ابر همی تابی از قبای سیاه
هوش مصنوعی: آیا بهار من و جشن نیکان، مانند ماهی است که از پس ابرها درخشش خود را به نمایش میگذارد، در حالی که لباس سیاه بر تن دارد؟
بصید رفتی و پدرام بازگشتی شام
برنگ و بوی رخ و زلف خویشتن می خواه
هوش مصنوعی: تو به صید رفتی و در نهایت بازگشتی، حالا شب را بدون بوی خوش چهره و موی خودت سپری نکن.
میئی که وقت سحر زو نسیم گیرد گل
میئی که گاه شب از وی فروغ گیرد ماه
هوش مصنوعی: گلی که در وقت صبح نسیم خوش را از او میگیرد و گلی که در شب، ماه از نور او روشن میشود.
اگر بسنگ نمایی عقیق گردد سنگ
وگر بکاه رسانی عبیر گردد کاه
هوش مصنوعی: اگر به سنگ شکل زیبا بدهی، آن سنگ به عقیق تبدیل میشود و اگر به کاه توجه کنی و ارزشش را بالا ببری، آن کاه میتواند عطر معنوی بیافریند.
چو آب و آتش فروز باد شکن
بطعم انده و شادی فزای و انده کاه
هوش مصنوعی: از آب و آتش بگذری، به خنکای نسیم میرسی که طعم اندوه و شادی را با هم دارد و میتواند اندوه را کم کند.
تباه اگر بخورد زو شود بوقت درست
درست اگر بخورد زو نگردد ایچ تباه
هوش مصنوعی: اگر کسی در زمان مناسب از چیزی بهرهبرداری کند، آسیب نخواهد دید، اما اگر در زمان نادرست استفاده کند، به فساد خواهد افتاد.
ایا ز چهره تو ماه و گل سیاه و خجل
یکی باول روز و یکی به آخر ماه
هوش مصنوعی: آیا ماه و گل از چهره تو شرمنده و غمگین هستند؟ یکی از آنها در آغاز روز و دیگری در پایان ماه در حالتی از خجلت به سر میبرد.
برنگ تو به بناگوش و طلعت و رخ و بر
قبای و جعد و سر زلف و دل برنگ گناه
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی توصیف ویژگیهای ظاهری و جذابیتهای چهره فردی میپردازد. به رنگ چهره و لحن صدای او اشاره دارد و از زیباییهای مو و لباس او صحبت میکند. همچنین، اشاره به دلباختگی و محبت به او در کنار موارد محسوس اشاره میکند. به طور کلی، در این شعر زیبایی و جذابیت یک فرد با جاذبههای عاشقانه و دلنشین ترکیب شده است.
بگاه خویش بود خوشگوار و خوش همه چیز
می آر کوست همی خوشگوار در همه گاه
هوش مصنوعی: زمانی که در کنار خود هستی، همه چیز دلپذیر و دلنشین است. هر چیزی را که بخواهی خوشایند و خوشبو میآورد، زیرا در هر زمان و مکانی که قرار داری، لذت و خوشی وجود دارد.
بود حلال می اندر بهشت از کف حور
تو هستی ای بت حور و بهشت مجلس شاه
هوش مصنوعی: در بهشت نوشیدنی حلال وجود دارد و تو، ای معشوقه زیبا، همانند یک حور بهشتی در محفل شاهانه حاضر هستی.
ز دوده رای شه خسروان ابونصر آن
که هست رای وی از راز روزگار آگاه
هوش مصنوعی: از دود و نسل پادشاهان ابونصر، او که دانش و بینشاش از اسرار زمان آگاهی دارد.
شهی که شاه خراسان و روم همبر اوست
چنان بود که ستاره بوند همبر ماه
هوش مصنوعی: سلطانی که دیگر شاهان خراسان و روم در خدمت او هستند، چنان درخشان و باعظمت است که مانند ستارهای در کنار ماه میدرخشد.
خرد پناه ملوک او بدل پناه خرد
سپاه بهشت شهان او بتیغ پشت سپاه
هوش مصنوعی: عقل و خرد، پناهگاه پادشاهان است و به همین ترتیب، پادشاهان نیز از عقل و خرد حمایت میکنند. سپاه بهشت، به کمک شمشیر، از پشت سپاه پادشاهان محافظت میکند.
اگر کسی بسریر و کلاه گشت بزرگ
بزرگ گشت بدو شاهی و سریر و کلاه
هوش مصنوعی: اگر کسی به مقام و قدرت دست یابد و بر تخت نشیند، به تدریج جایگاهش بزرگ و معتبر میشود و خود به خود در رتبهای رفیع قرار میگیرد.
موافقان را از چاه برکشید بتخت
مخالفان را از تخت درفکنده بچاه
هوش مصنوعی: کسانی که با شما همنظر هستند را از مشکلات و بحرانها نجا ت دهید و بر آنان تسلط پیدا کنید، در حالی که مخالفان خود را از موقعیت و جایگاهشان پایین بیاورید و به چالش بکشید.
بجنگش اندر رنج و بصلحش اندر گنج
بکینش اندر چاه و بمهرش اندر جاه
هوش مصنوعی: در مبارزه با او باید به رنج و زحمت بیفتی، اما در صلح با او به گنج و ثروت دست مییابی. اگر او را در چاه غم و اندوه ببینی، در مهر و محبتش به مقام و جایگاه میرسی.
خوشی و خوش منشی از دلش نتابد روی
بدی و بد کنشی زی دلش نیابد راه
هوش مصنوعی: خوشحالی و رفتار نیک از درون او نمیجوشد و هر چه بدی و رفتار نامناسب باشد، به دل او راهی ندارد.
اگر بمهر کند سوی سنگ خاره نظر
و گر بخشم کند سوی شیر شرزه نگاه
هوش مصنوعی: اگر کسی با تمام بیرحمی به یک سنگ خارا زل بزند، و اگر دیگران به شدت به یک شیر وحشی توجه کنند، به این معناست که توجه و عشق میتواند به هر چیزی معطوف شود.
شود ز دولت او سنگ خاره چون یاقوت
شود ز هیبت او شیر شرزه چون روباه
هوش مصنوعی: از برکت و قدرت او سنگهای سخت به زیبایی یاقوت تبدیل میشوند و از بزرگی و ترس او، شیرهای قوی نر مثل روباهها میگردند.
مه درخشان با رای او بود تاری
بلند گردون با قدر او بود کوتاه
هوش مصنوعی: ماه روشن به خاطر تدبیر او است و آسمان بلند به خاطر مقام او، کوتاه شده است.
اگر ببادیه ابر سخاش برگذرد
در او پری نتواند گشت جز بشناه
هوش مصنوعی: اگر ابر بخشندهای بر بیابان بگذرد، در آنجا هیچ موجودی جز پری نمیتواند بروز و ظهور پیدا کند.
ایا بطاعت ایزد همیشه رای تو راست
ایا بخدمت تو گشته پشت چرخ دو تاه
هوش مصنوعی: آیا همیشه نظرات و تصمیمات تو مطابق با خواست و اراده خداوند است؟ آیا آسمان و زمان به خدمت تو آمدهاند؟
پناه تست خدا و پناه خلق تویی
خدای را بتو همچون ترا بخلق نگاه
هوش مصنوعی: تو پناه منی و خدا، و به واسطه تو، پناه دیگران نیز هستی. مانند خدای بزرگ، تو نیز به مردم نگاه میکنی.
خدای کار توزان سال و ماه دارد راست
که هم خدای پرستی و هم خدای پناه
هوش مصنوعی: خداوندی که کار تو را از سال و ماه میداند، هم پرستش اوست و هم پناه بردن به او.
همی نپاید بر عاصیان ملک تو ناز
همی نپاید بر داعیان ملک تو آه
هوش مصنوعی: سرزمین تو برای گناهکاران پایدار نمیماند، همچنین نعمتهای تو نیز برای دعوتکنندگان به هدایت دائمی نیست.
همیشه تا بود آشوب دلبران در شهر
همیشه تا بود آرام خسروان بر گاه
هوش مصنوعی: هر زمان که در شهر دلبران شور و هیجان وجود داشته، آرامش پادشاهان نیز در آن زمان برقرار بوده است.
ز دلبرانت ملا باد جاودان مجلس
ز خسروانت ملاء باد جاودان خرگاه
هوش مصنوعی: دلمان همیشه با محبوبانت خوش باشد و مجلس ما همواره با بزرگی و شخصیتهای برجسته پر شود.
خجسته بادت عید و همه مدار تو عید
قرینت باد سعادت معینت باد الاه
هوش مصنوعی: برای تو عید مبارک باد و امیدوارم همه امور زندگیات در کنار این عید به خوشی و سعادت بگذرد.
خدای عرش بمن بر دلت رحیم کناد
بمن نمای تو آن روی خسروی یک راه
هوش مصنوعی: خداوندی که بر عرش نشسته است، بر دل تو رحم کند و مرا به تو نشان دهد، که آن چهره زیبا و شاهانهات را فقط یک بار ببینم.
اگر خطایی کردم بس است پاداشن
وگر گناهی کردم بس است باد افراه
هوش مصنوعی: اگر اشتباهی از من سر زده، همین که کافی است تا مجازاتش را بپذیرم؛ و اگر هم گناهی انجام دادهام، کافی است که باد سراغش را بگیرد.
