برگردان به زبان ساده
هلا شادی کن و می خور که بستان شد بهشت آئین
که جز می خوردن و شادی نباشد در بهشت آئین
هوش مصنوعی: به شادی بپرداز و می نوش، زیرا باغ بهشت مانند شده است. در بهشت چیزی جز نوشیدن و شادمانی وجود ندارد.
زمین همچون بدخشان شد ز رنگ ارغوان و گل
هوا همچون ملستان شد ز بوی نرگس و نسرین
هوش مصنوعی: زمین به رنگ ارغوان و گلهای زیبا شبیه به بدخشان شده است و هوای محیط به خاطر عطر نرگس و نسرین همچون ملستان گشته است.
ز گلبن گل همی خندد بسان دلبر نازان
بر او بلبل همی گرید بسان عاشق مسکین
هوش مصنوعی: از باغ گل، گل به زیبایی دلبر میخندد و بلبل چون عاشق دلسوخته، بر او گریه میکند.
بنفشه ساخت بستان را ز یاقوت کبود افسر
شکوفه بست مرجان را ز در شاهوار آذین
هوش مصنوعی: بنفشه زیبایی باغ را به وجود آورد و با رنگ یاقوتی خود، گلها را مزین کرد، همانطور که گوهر قرمز درخشان زینتبخش شاهان است.
چمن چون پر طاوس است و لاله چون پر طوطی
هوا چون پشت باز است و چمن چون سینه شاهین
هوش مصنوعی: چمن مانند پرهایی زیبا و رنگارنگ است و لالهها شبیه پرهای طوطی هستند. آسمان نیز همچون پشت یک پرنده باز است و چمن به مانند سینهای قوی و استوار جلوه میکند.
بحورالعین و می باشد بهشت آراسته وینک
بهشت راستین باغست و می بر دست حورالعین
هوش مصنوعی: بهشت آراسته و زیبا در کنار حورالعین و می، بهشت واقعی نیست. بهشت حقیقی، باغی است که در آن می، در دستان حورالعین به چشم میخورد.
شبانگاه آسمان بینی شده بر لاله و نسرین
سحرگه بوستان بینی شده پر زهره و پروین
هوش مصنوعی: در شب، وقتی به آسمان نگاه میکنی، میتوانی لاله و نسرین را ببینی و صبح در باغ، پر از ستارهها و زیباییهایی همچون زهره و پروین خواهد بود.
تو گوئی عاریت خواهد شبانگاه این ستاره زان
تو گوئی عاریت جوید سحرگه آن شکوفه زین
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که در شب، این ستاره از تو به امانت گرفته شده است و در صبح، این شکوفه نیز به دنبال روشنایی و زندگی است.
شکفته نرگس اندر باغ چون اشگ و رخ عاشق
چو زهره رفته در پروین بسیمین جام زرآگین
هوش مصنوعی: در باغ، نرگس شکفته است و زیبایی چهره عاشق همچون زهره در میان اخترهای پروین، در جامی از ابریشم زرین جلوهگری میکند.
و یا چون خاتم مینا نگینش زرد یاقوتی
ز بهر محکمی بر بسته شش دندانه سیمین
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف زیبایی و استحکام یک انگشتر میپردازد. آنچنان که انگشتر، شبیه به خاتمی زیبا ساخته شده و نگین آن به رنگ زرد و مشابه یاقوت است. این نگین بهقدری محکم به بدنه انگشتر وصل شده که با شش دندانه نقرهای به خوبی نگهداری میشود. این توصیف هم به زیبایی و هم به استحکام کار اشاره دارد.
چمن چون دیبه چینی برو صد گونه گل رسته
چو اندر مجلس خاقان نشسته لعبتان چین
هوش مصنوعی: چمن مانند دیبا و پارچهای زیبا است و در آن انواع گوناگونی از گلها رشد کردهاند، همچون اینکه در مجلس یک پادشاه، بازیگران چینی حضور دارند و فضایی شاداب و دلانگیز ایجاد میکنند.
از آن کامسال بستانست نیکوتر ز هر سالی
ز بیم چشم بد بلبل بر او خواند همی یاسین
هوش مصنوعی: گل یاس به دلیل زیبایی و خوشبوییاش از هر سالی بهتر و دلپذیرتر است. بلبل با شیرینیسازی و نغمهخوانی خود از ترس چشمهای بد، به این گل یاس احترام میگذارد و بر آن آواز میخواند.
برآید بسد و مینا بدست از باد خردادی
هر آن گردی کجا بودی فرو شست ابر فروردین
هوش مصنوعی: از باد خرداد، گرد و غبار میوزد و به دست مینا (ظرفی برای نوشیدن) میآید؛ هر آن گرد و غباری که در ابرهای فروردین بود، اکنون به زمین میافتد و فرو شسته میشود.
بسان جام یاقوتین بر گلبن شکفته گل
هزار آوای بر گل بر کشیده نغمه شیرین
هوش مصنوعی: همچون جامی از یاقوت، بر گلهای رنگینِ باغ بهار، هزاران آواز متفاوت و دلنشین در حال نواختن و خواندن است.
یکی گوئی همی دارد بیاد شاه جستان می
یکی گوئی همی خواند مدیح میر شمس الدین
هوش مصنوعی: یکی در یاد شاه جستان سخن میگوید و دیگری در مدح میر شمسالدین میخواند.
یکی سازنده خویشان بسان چشمه حیوان
یکی سوزنده خصمان بسان آذر برزین
هوش مصنوعی: یکی مانند چشمه، آب و زندگی را برای دوستان و خویشاوندان فراهم میکند، و دیگری مانند آتش، خصمان و دشمنان را میسوزاند.
چو نوش است این موافق را چو زهر است آن مخالف را
چو برقست آن میان که چو ماهست این میان زین
هوش مصنوعی: اگر با کسی همراستا و همدل باشی، زندگی و ارتباطت شیرین و خوشایند خواهد بود، اما اگر با کسی در تضاد باشی، آن ارتباط تلخ و زهرآگین میشود. آن لحظههای بین این دو حالت میتواند همچون نوری درخشنده باشد، و در نهایت، این میانهی ارتباطات میتواند مانند روشنایی ماه باشد که زیبایی خاصی دارد.
یکی چون معتصم دائم درافشان است در مجلس
یکی دائم بمیدان در سرافشانست چون افشین
هوش مصنوعی: شخصی مانند معتصم همیشه درخشان و مورد توجه است و در مجلسها حضور دارد، در حالی که فردی دیگر مانند افشین همیشه با افتخار و سربلندی در میدان نمایش میدهد.
از این دانا شود نادان وز آن قارون شود مفلس
ازین غمگین شود شادان وز آن شادان شود غمگین
هوش مصنوعی: از این حکایت میتوان دریافت که انسانها به خاطر آموزش و آگاهی از دیگران، ممکن است نادان شوند یا برعکس، از کسی که در نظر دیگران ثروتمند است، میتواند به افلاس دچار شود. همچنین، شخصی که از غم و اندوه به شادی دست مییابد، میتواند با این تغییر، دیگری را دچار اندوه کند. به عبارت دیگر، حالات و شرایط انسانها به طور متقابل بر یکدیگر تأثیر میگذارد و تغییر احساسات و اوضاع ممکن است در دیگران هم اثر بگذارد.
یکی در جنگ بسپارد بجان بدسگالان غم
یکی در بزم بزداید ز روی نیکخواهان چین
هوش مصنوعی: در یک نبرد، فردی خود را به خطر میاندازد و به دشمنان میتازد، در حالی که در مجالس خوشی و جشن، فرد دیگری سعی دارد تا از چهره نیکوکاران غم و اندوه را بزداید و شادی را به ارمغان بیاورد.
از این شاهی همینازد چو جان از عقل و جسم از جان
زان میری همی بالد چو ملک از داد و علم از دین
هوش مصنوعی: از این مقام و منزلت به اندازهای بهرهمندم که مانند جان به عقل و جسم وابستهام. از این بادهی خوش مینوشم و به اندازهای رشد میکنم که مانند پادشاهی از انصاف و دانش و دین برخوردار هستم.
یکی چون شیر با شمشیر و چون خورشید با ساغر
یکی چون آب گاه مهر و چون آتش بگاه کین
هوش مصنوعی: شخصی مانند شیر است که با سلاح خود مبارزه میکند و مثل خورشید با جام است. و کسی دیگر مانند آب در زمان محبت و مثل آتش در زمان دشمنی است.
هم ایشان یار با دولت هم ایشان یار با دانش
جهان زیشان سپهرآسا زمین زیشان سپهرآئین
هوش مصنوعی: آنها هم دوست همراه با ثروت هستند و هم دوست همراه با دانش. جهانی که از آنهاست، مانند آسمان است و زمین هم به قوانین آسمان پیروی میکند.
بروز جنگ خصمان را همی سازند هر جائی
بتیغ از طینشان بستر بخشت از خشتشان بالین
هوش مصنوعی: جنگجویان دشمن را در هرجایی به جان هم میاندازند و با شمشیرهای خود میکوشند تا از خاک و سنگ، بسترهای جنگ را بسازند.
بپیش رایت ایشان نپاید رایت قیصر
چنان چون پیش باد سرد هنگام خزان یقطین
هوش مصنوعی: در برابر پرچم آنها، پرچم قیصر پابرجا نمیماند، همانطور که در برابر وزش باد سرد در فصل پاییز، کدو (یقطین) نمیتواند از خود محافظت کند.
بیکجا ساخته هر دو بتار و پود جان و تن
همانا کردشان یزدان دل از یک گل تن از یکطین
هوش مصنوعی: در یکجا، خالق هر دو (روح و جسم) را بافته است. در واقع، خداوند دل را از یک گل و تن را از یک خاک واحد آفریده است.
ز فر نام این کردند و قهر دشمنان آن
درفش و منبر و سکه سنان و خنجر و زوبین
هوش مصنوعی: از نام و قدرت او، دشمنانش را ترساندند و به خاطر او، ابزارهای سلطنت و جنگ مانند پرچم، منبر، سکه، نیزه و خنجر را به کار گرفتند.
همه گفتارشان باشد بشاهین خرد سخته
بگاه جود نشناسد ز زر و سیمشان شاهین
هوش مصنوعی: همه صحبتهای آنها باید مانند شاهین باهوش باشد؛ زیرا در زمان بخشش و سخاوت، شاهین به زر و سیم آنها توجه نمیکند.
بگاه فر این گویند نام صاحب آصف
بروز جنگ آن گیرند یاد سید صفین
هوش مصنوعی: در زمان به راه افتادن این جنگ، نام صاحب آصف به یاد میآید و در این نبرد، یاد سید صفین را بر سر زبانها میآورند.
گر از روی معادیشان بسایه برفتد شاید
چو بر آن سایه بگماری براید روین و روئین؟
هوش مصنوعی: اگر از روی معشوقشان سایهاش برود، شاید چون بر آن سایه تکیه کنی، زیبایی و طراوت نمایان شود؟
همیشه کاخ دولت را سخا و عدلشان بنیان
همیشه باغ نعمت را سنان و تیغشان پرچین
هوش مصنوعی: همیشه حکومت با بخشش و انصاف برقرار است و باغ خوشبختی با شمشیر و قدرت آنها حفاظت میشود.
همیشه آفرین خوانم بر ایشان از دل صافی
که بر خصمان ایشان باد دائم ز آسمان نفرین
هوش مصنوعی: من همیشه از دل خالص برای آنها دعا میکنم و بر دشمنانشان نفرین میفرستم.
کز ایشان گشت کارم راست بختم نیک عیشم خوش
همم رامش هم آرامش همم تائید و هم تمکین
هوش مصنوعی: از میان اینها کارهایم درست شده است، بخشش خوب است، زندگیام خوش است، در آرامشم و از حمایت و تسلط بر اوضاع بهرهمندم.
گهی رامش ببینم زین گهی آرام گیرم زان
گهی خلعت ستانم زان گهی دینار یابم زین
هوش مصنوعی: گاهی لذت و شادمانی میچشم، گاهی آرامش و سکون را حس میکنم، گاهی لباس و زینت میگیرم و گاهی هم به ثروت و پول میرسم.
از ایشان یافتم نعمت از ایشان یافتم حشمت
از ایشان یافتم تشریف از ایشان یافتم تزئین
هوش مصنوعی: از آنها نعمت و ثروت و احترام و جایگاه و زیبایی را به دست آوردم.
بباید سوی من کردن زمان را یک نظر دیگر
پس آنگاهی چه می باشم چو شاهنشاه قسطنطین
هوش مصنوعی: باید زمانی را به من اختصاص دهند تا نگاهی متفاوت به اوضاع بیندازم، و سپس ببینید که من چه کسی خواهم بود، مانند شاهنشاه قسطنطین.
الا تا باد در نیسان کند بیجاده گون لاله
الا تا باد در تشرین کند دینارگون نسرین
هوش مصنوعی: بهار که باد در شاخههای نی میوزد، لالهها خوش رنگ و زیبا شکفته میشوند. و همچنین در فصل پاییز، وقتی باد میوزد، گلهای نسرین با رنگ و لعابی شبیه به دینار (سکههای طلا) میدرخشند.
ز شادی روی یارانشان چو لاله باد در نیسان
ز خواری روی خصمانشان چو نسرین باد در تشرین
هوش مصنوعی: شادی روی دوستانشان مانند باد در بهار است، در حالی که روی دشمنانشان به خاطر خواری و ذلت، شبیه باد در فصل پاییز است.