برگردان به زبان ساده
ای مشک فشان زلفین ای غالیه گون خال
با هر دو بود غالیه و مشک چون آخال
هوش مصنوعی: ای کسی که زلفانت مانند مشک میپراکند و خال تو همچون عطر گرانبهاست، هر دو از داراییهای گرانقیمت هستند، همانند عطر و مشک که با هم زیبایی خاصی به وجود میآورند.
بندیست مرا بر دل هر ساعت از آن زلف
حالی است مرا در دل هر ساعت از آن خال
هوش مصنوعی: هر لحظه بر دل من بند و زنجیری است به خاطر آن زلف، و هر لحظه در دل من نشانهای از آن خال وجود دارد.
خیره شود از سنبل تو بوالعجب و نیز
عاجز شود از نرگس تو جادوی محتال
هوش مصنوعی: نگاه زیبا و شگفتانگیز تو همگان را مبهوت میکند و حتی نرگس تو با زیباییاش، همه را در برابر جادوی خود ناتوان میسازد.
خواهی که نگردد چو شب تیره مرا روز
ز آن سنبل مفتون بکل رشته بمفتال
هوش مصنوعی: اگر میخواهی که مانند شب سیاه و تیره نشوم، روزم به خاطر آن سنبل نازنین به طور کامل به دام بیفتد و اسیر شود.
گر چهر تو بر قبله ابدال نگارند
خواند بنماز اندر شعر دری ابدال
هوش مصنوعی: اگر چهره تو را بر قبله جاودانهها ترسیم کنند، در این صورت در شعر دری به صورت نماز خوانده خواهد شد.
دامست ترا زلف و چو دامست حقیقت
زیرا گه الف باشد و گه میم و گهی دال
هوش مصنوعی: زلف تو همچون دام است که آدمی را به خود مشغول میکند. این دام، حقیقتی است که در هر زمان میتواند به شکلهای مختلفی ظاهر شود؛ گاهی به صورت الف، گاهی به شکل میم و یا حتی به صورت دال. یعنی حقیقت لزوماً یکسان نیست و میتواند در هر لحظه و موقعیت متفاوت باشد.
کس بسته او را نتواند بگشادن
از بس که در او دائره و حلقه و اشکال
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند او را آزاد کند، چون او پر از دایرهها، حلقهها و اشکال است.
هرگه که ز رخسار دو زلف تو گشایم
زو مشک به چنگ آرم و گلنار به چنگال
هوش مصنوعی: هر بار که زیبایی و جذابیت چهرهات را میبینم، از آن عطر خوشبویی چون مشک به دست میآورم و همچنان از زیباییهای گلناری به حس زیبایی لذت میبرم.
قد تو چو سرو است میان تو چو جانست
از هر دو دل خلق به آرام و به زلزال
هوش مصنوعی: قد تو مانند درخت سرو است و وجود تو جان و زندگی را به ارمغان میآورد. با وجود تو، مردم در آرامش و در عین حال با شور و هیجان زندگی میکنند.
ماهی است بمشک اندر پیوسته بدان سرو
در است بزر اندر پیوسته بر آن خال
هوش مصنوعی: ماه در حالتی شبیه به ماهی است که در مشکی در جستجوی سروی است. در حالی که آن سرو همیشه در کنار خال آن چهره قرار دارد.
دیدار دل افروز تو چون مشتری آمد
از خوبی و رخشانی و از فرخی فال
هوش مصنوعی: دیدن چهره دلافروز تو مانند دیدن سیاره مشتری است که با زیبایی و روشنیاش و خوشخبریاش شگفتانگیز است.
بایسته تر از جانی و شایسته تر از عمر
نامی تری از ملک و گرامی تری از مال
هوش مصنوعی: بسیار مهمتر از جان و ارزشمندتر از عمر، نام و یاد تو از سرزمین و سرمایه، گرامیتر است.
جانی تو بچشم من و من خوار به چشمت
چون مال به چشم ملک راد عدو مال
هوش مصنوعی: تو برای من مانند جان هستی و من برای تو همچون چیزی بیارزش به حساب میآیم، همانطور که در نظر دشمن، مال و دارایی من بیاهمیت است.
شمس الدین فخرالامرا کاوست ز میران
کان گهر و گنج هنر قبله آمال
هوش مصنوعی: شمس الدین فخرالامرا، کسی است که از میان مردم، گوهر و گنجینه هنر او، مورد توجه و آرزوی دیگران است.
بخشند بزرگان جهان سیم به کیسه
بخشند بزرگان جهان زر به مثقال
هوش مصنوعی: بزرگان دنیا به انسانهای نیازمند کمک میکنند؛ آنها پول و ثروت را به مقادیر مختلف و با سخاوت میبخشند.
او اسب نه وده دهد و جامه بصد تخت
او سیم بگردون دهد و زر بمکیال
هوش مصنوعی: او اسب را به زیبایی تزئین کرده و به او جامهای با ارزش بر تن میکند. همچنین، او سیم و طلا را به اندازهای فراوان در اختیارش قرار میدهد که در آسمان بگردد.
ای شاه نبی سیرت ایمان بتو محکم
ای میر علی حکمت عالم بتو در غال
هوش مصنوعی: ای پادشاه، سیرت و ایمان تو قوی و محکم است. ای معلم علی، حکمتی که به تو تعلق دارد، در دنیا بینظیر است.
بینا که لقای تو نبیند به شب و روز
گویا که مدیح تو نگوید به مه و سال
هوش مصنوعی: کسی که تو را در شب و روز نبیند، مانند کسی است که نتواند تو را وصف کند و از تو مدح بگوید.
بینای چنان را نکند فرق کس از کور
گویای چنین را نکند فرق کس از لال
هوش مصنوعی: کسی که بینا است، نباید توهم کند که از یک نابینا متفاوت است، همچنین کسی که میتواند صحبت کند نباید فکر کند که برتر از یک انسان لال است. در واقع، این تفاوتها در بین افراد ممکن است از نظر شکلی وجود داشته باشد، اما در واقعیت معنای عمیقتری دارند.
چون حلقه شود خم کمند تو ز فتراک
سر از بی این حلقه زند بر سر اینال
هوش مصنوعی: زمانی که حلقه کمند تو به دور کسی بیفتد، آن شخص از آن حلقه رها شده و از چنگال تو آزاد میشود.
خواهنده ز دست تو همی بالد گوبال
بد خواه ز تیغ تو همی نالد گونال
هوش مصنوعی: کسی که به دنبال توست، با خوشحالی از تو میخواهد، اما دشمنان از تیغ تو شکایت دارند.
آرامش و رامش فلک از بهر تو آرد
جز رامش مندیش و جز آرامش مسگال
هوش مصنوعی: آسمان و کائنات به خاطر تو آرامش و خوشی میآورند، پس نگران نباش و تنها به خوشی و آرامش فکر کن.
با فر تر از توری و با جاه تر از جم
با سهم ترا ز سامی و با زهره تر از زال
هوش مصنوعی: این جمله به توصیف فردی میپردازد که از نظر زیبایی و مقام، از دیگران برتر و برجستهتر است. او از توری زیباتر و از جمشید، پادشاه اسطورهای ایرانی، با جایگاه و قدرت بیشتری برخوردار است. همچنین، سهم او از مقام و اعتبار همزمان با ویژگیهای خاص او، به اندازهای است که او را در میان دیگران متمایز میکند. این فرد از زال، شخصیتی دیگر در اسطورههای ایرانی، نیز زهرهدارتر و باکمالتر به نظر میرسد.
آن سر که ز فرمان تو بیرون ببرد سر
وآن تن که ز فرمان تو بیرون بکشد یال
هوش مصنوعی: کسی که از دستورات و فرمانهای تو سرپیچی کند، سزاوار سرنگونی است و کسی که از قوانین تو خارج شود، باید مجازات شود.
در حلق یکی طوق همی گردد چون غل
در پای یکی بند همی گردد خلخال
هوش مصنوعی: در گردن یکی گردنبند میچرخد مانند زنجیری که به پای کسی بسته شده است و موجب حرکت او میشود.
چندان ببری مال ز صد میر و ز صد شاه
گز گنج بروزی ببرد میر ترا مال
هوش مصنوعی: اگر مال و ثروتی به اندازه صدها فرمانروا یا پادشاه به دست آوری، آن را به جایی نمیبرند که نفعی به تو برساند. مال و ثروت در نهایت به خود تو نمیرسد.
آن بار خدایی که برادی و بمردی
انگشت نمای است چو ماه مه شوال
هوش مصنوعی: بار خدایی که تو را شناخته و در زندگیات تأثیرگذار بوده، مانند ماه در شب شوال، همیشه درخشنده و قابل توجه است.
با جام بصدر اندر ماننده یوسف
با تیغ بصف اندر ماننده ابطال
هوش مصنوعی: این بیت به تصویر کشیدن حالتی است که فردی با شجاعت و دلیری در مقابل چالشها و مشکلات قرار میگیرد، درست مانند یوسف که در برابر سختیها ایستادگی کرد و با نشاط و اراده خود بر آنها غلبه میکند. در واقع، این تصویر به ما یادآوری میکند که چگونه میتوان با ایمان و قدرت در برابر سختیها ایستاد.
از بیم وی از دیده شاهان بپرد خواب
وز هیبت او از دل شیران برود حال
هوش مصنوعی: به خاطر ترس او، خواب از چشم پادشاهان فرار میکند و به خاطر هیبت او، دل شیران آرامش خود را از دست میدهد.
چون خواب رود تیرش در دیده شیران
وز دیده شیران بگشاید رگ قیفال
هوش مصنوعی: وقتی خواب بر تیر شیران تاثیر میگذارد و از چشمان شیران رگهای گردن آنان باز میشود.
آن کو بیکی روز بمن چاکر بخشید
از خلعت و از صلت و از نعمت و اموال
هوش مصنوعی: کسی که یک روز به من خدمت کرده است، از لباس و نعمت و داراییهایش به من بخشید.
گر نیمی از آن مال بمیری رسد از ملک
تا حشر بگویند به اخبار و به امثال
هوش مصنوعی: اگر نیمی از آن ثروت را بگذاری، تا روز قیامت از عالم ملک به تو خواهد رسید و مردم با نقل داستانها و مثالها دربارهات صحبت خواهند کرد.
من بنده غنی گشتم و از رنج برستم
دیگر نکند بیش دل ریش من اهوال
هوش مصنوعی: من به سوی توانگری و بینیازی رفتم و از رنج و سختی رها شدم، اما دیگر دل شکستهام را به درد و مشکل نمیسپارم.
زین پس نبود بنده من برده به نخاس
زین پس نبود جامه من برده بدلال
هوش مصنوعی: دیگر بنده من در دست کسی نخواهد بود، و دیگر لباس من تحت اختیار کسی نیست.
شاهی که مر او را پسری باشد چون تو
با او بجهان اندر گردون نکشد بال
هوش مصنوعی: پادشاهی که پسری مانند تو دارد، نمیتواند در آسمان به پرواز درآید.
ای شاه جهاندار مرا حال تو پرورد
پرورده اویند حکیمان بهمه حال
هوش مصنوعی: ای پادشاه جهان، حال تو به دست پروردگار است و حکیمان در تمام حالات تو تاثیر دارند.
در نعمت تو شاه دو بهره است رهی را
بهری ز پی حکمت و بهری ز پی حال
هوش مصنوعی: در نعمت تو، دو نوع برخورد و استفاده وجود دارد: یکی بر اساس عقل و حکمت و دیگری بر اساس حالت و احساس.
تا بر سر تدبیر همی خندد تقدیر
تا بر سر آمال همی خندد آجال
هوش مصنوعی: تقدیر و سرنوشت، در حالی که ما به فکر برنامهریزی و تدبیر هستیم، با خنده به ما مینگرد و به همین شکل، زمانی که ما به آرزوها و آمال خود میپردازیم، زمان و سرانجام نیز از ما میخندد.
تدبیر شما باد روان بر سر تقدیر
و آجال عدو باد روان بر سر آمال
هوش مصنوعی: تدبیر و تدبیر شما بر وضعیتها و سرنوشتها غالب است و همچنین دشمنان باید با آرزوهایشان خداحافظی کنند.
