برگردان به زبان ساده
سلام علی دار ام الکواعب
بتان سیه چشم مشکین ذوائب
هوش مصنوعی: سلام بر آن زنی که در دنیای زیبا و جوانان دلربا زندگی میکند، آنها که چشمانشان سیاه و مویشان به رنگ مشکی است.
در جواب او
هوش مصنوعی: این بیت به معنای این است که شخصی یا چیزی در پاسخ به دیگری حرفی میزند و یا پاسخی را ارائه میدهد. در واقع، بیانگر نوعی تعامل و ارتباط بین دو طرف است.
(لبسنا لباسا لطیف الجبائب)
شی صوف مشکین صفت در غیاهب
هوش مصنوعی: ما لباسهای نرم و نازکی پوشیدیم که بوی خوشی میدهند و در سایههای عمیق و پنهان قرار دارند.
بزیر منور عروس منصه
تتقها بگردش مشلشل جوانب
هوش مصنوعی: زیر نور عروس، زمین را با زیبایی و شکوه خودش احاطه کرده است و زوایای آن به بافتی خاص و جالب توجه دگرگون شدهاند.
زدیبای چینی حلل را محلی
باعلام پیشک صدور مناکب
هوش مصنوعی: چشمهای زیبا و جذاب چینی به گونهای است که مانند علامتی از زیبایی، به دل هر بینندهای مینشیند.
گریبان و اطلس بدرها ودگمه
منور بسان سپهر از کواکب
هوش مصنوعی: زیباترین و بافاخرترین لباسها و زینتها همانند آسمان پرستارهای هستند که با نور و درخشش جلوه میکنند.
جیوب لباسات همچون مشارق
چو اذیال کآمد بپوشش مغارب
هوش مصنوعی: لباسهای تو مانند مشرق است و زیر آنها، چون پوششی از مغرب، قرار دارد.
امیران ارمک سلاطین اطلس
گزیده زسنجاب و ابلق مراکب
هوش مصنوعی: امیران و سران خویش را به بهترین و زیباترین مرکبها آراستهاند که از موادی عالی همچون سنجاب و ابلق ساخته شدهاند.
سراسر سر آغوش و والا و موبند
چو خوبان گلروی مشکین ذوائب
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف ویژگیهای زیبایی و جذابیت فردی میپردازد. در آن به سر و آغوش شخصی اشاره شده که بسیار زیبا و شگفتانگیز است، مانند دختران زیبا و با گلرویی دلربا. همچنین، اشاره به موهای سیاه و خوش فرم دارد که زیبایی آن فرد را دوچندان کرده است.
میان بندهای قصب هر یکی را
بدیدم برابریشمش پنبه غالب
هوش مصنوعی: در میان نوارهای نازک نی، هر یک را دیدم که پنبه بر روی نازکدستی ابریشم غلبه کرده است.
کلاه و عرقچین و مسحی و موزه
چو ارواح بگزیده دوری زقالب
هوش مصنوعی: کلاهی، عرقچینی و مسحی و جورابی که گویا روحی از آنها دور شده است.
لباسات رومی و چینی نفایس
قماشات هندوستانی غرایب
هوش مصنوعی: لباسهایت از نوع رومی و چینی هستند و پارچههای بافته شده از هند، دارای ویژگیهای خاص و جذابی هستند.
درآنان که ایزار در پاندارند
نظرکن چو خواهی که بینی عجایب
هوش مصنوعی: به آنهایی که در درون خود دنیای شگفتانگیزی دارند توجه کن، اگر میخواهی شگفتیها را ببینی.
مبر جامه نارسا و رببری
بیندیش پایان کار و عواقب
هوش مصنوعی: لباس پاره را به تن نکن و به دنبال چیزهای بیهنر و بیمحتوا نباش. به سرنوشت و پیامدهای کارهای خود فکر کن.
نگر موجها در خشیشی که بینی
نشان سپهر ونجوم ثواقب
هوش مصنوعی: به امواجی که در دریا میبینی دقت کن؛ در آنها میتوان نشانههایی از آسمان و ستارههای درخشان را مشاهده کرد.
بروی قبای کهن جامه نو
بهر تن که پوشند باشد معایب
هوش مصنوعی: به روی لباس قدیمی، پوشیدن لباس نو برای تن که میپوشند، نشانهای از نقصها و عیبهاست.
توان آدمی ساخت از رخت رنگین
چو آن لعبتکها که سازد ملاعب
هوش مصنوعی: توانایی انسان میتواند به قدری زیاد باشد که مانند عروسکهای بازی بچهها، از اندام و ظاهری زیبا و رنگارنگ ساخته شود.
میان بند و الباغ ودستار و موزه
سزد با هم ارزانکه باشد مناسب
هوش مصنوعی: در میان بند و عمامه و کفش، بهتر است که همه اینها با هم مناسب و هماهنگ باشند تا ارزانتر به نظر برسند.
به بیکار سرما که تنها بلرزد
مگر پهلوان پنبه باشد محارب
هوش مصنوعی: در سرمای بیکاری، تنها وجود یک نفر لرزان است، مگر اینکه او شجاع و توانمند باشد و به مقابله با چالشها بپردازد.
در آن حرب قندس چو آید زخشمش
شود موی بر تن چو نیش عقارب
هوش مصنوعی: زمانی که در نبرد قندس، زخمها و رنجها به سراغ انسان میآید، مانند نیش عقرب موهای بدنش سیخ میشود و ترس و لرز بر او مستولی میشود.
بود چکمه از دگمه پا درازش
بکف گرز و همچون گرازان مضارب
هوش مصنوعی: چکمهای از دگمهها بر پای درازش است و مانند گرازها به شدت رجز میخواند.
خریدم یکی کفش نو جامه بدرید
ندیدم ازین جنس کعاب کاعب
هوش مصنوعی: من یک جفت کفش نو خریدم و همینطور لباسهایی را پاره کردم. اما متوجه نشدم که این جنس چگونه است و چه ویژگیهایی دارد.
دهد بندقی هر زماتم فریبی
شکیبم از و نیست (طال المعاتب)
هوش مصنوعی: در هر لحظه که به من آسیب میزنند، میدانم که صبر من از آنها بیشتر است و فریب آنها را نمیخورم.
بدیدم ذهها بر اعلام دستار
دلم میل آن کرد(والصبر ذاهب)
هوش مصنوعی: در اینجا میگویند که من نگاه کردم به نشانههای درون قلبم، و احساس کردم که آرزو و تمایل من به چیزی مشخص است (و صبر من از بین رفته است).
مگر اطلس وصوف دارد مفاصل
که داغ از اتو کردنش بود واجب
هوش مصنوعی: آیا ممکن است که پارچهای به نام اطلس دارای درز و تکهتکه باشد که بخواهند آن را با اتو صاف کرده و بر رویش علامتی بگذارند؟
بوالای پر مگس بین و دامک
ذباب ار ندیدی و دام عناکب
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف زیباییها و جلوههای طبیعت میپردازد. شاعر به تماشای زندگی و حرکات مگسها و عنکبوتها اشاره میکند. او به ما یادآور میشود که اگرچه ممکن است برخی از زیباییها را نبینیم، اما این موجودات کوچک نیز دنیای خاص خود را دارند و به زیباییهای زندگی اضافه میکنند. در واقع، به ابعاد مختلف طبیعت و زندگی توجه شده است و گفته میشود که گاهی در جزئیات ساده، زیباییهای جاودانهای نهفته است.
خوشا آن شمطها و آن صاحبیها
که آرند سوغات مارا صواحب
هوش مصنوعی: خوشا به حال آن کسانی که دوستان و یاران خوبی دارند و برای ما از آنها هدیه و یادگاری میآورند.
بمقدار تشریف و خلعت بیابی
بمحفل جواب سلام و مراحب
هوش مصنوعی: هرچه مقام و اعتبار تو بیشتر باشد، در جمع و مهمانیها به همان اندازه هم از تو پذیرایی و استقبال خوبی خواهد شد.
چنانست دستار پیچیدنم صعب
که گوئی که باید بریدن سیاسب
هوش مصنوعی: دستار من به قدری پیچیده و دشوار است که انگار نیاز به بریدن و جدا کردن دارد.
بمحراب و سجاده رونه زمانی
رها کن بتان محلل حواجب
هوش مصنوعی: در مکانی sacred و در حال عبادت، از دنیا و سرگرمیهای آن فاصله بگیر و به پرستش و توجه به معانی عمیق بپرداز، نه به امور زودگذر و ناپایدار.
گذشتم زناگاه بر محفلی خاص
همه جامه نحشان واهل مناصب
هوش مصنوعی: از مکانی خاص عبور کردم که در آن همه افراد با لباسهای تیره و اهل مقام و منصب گرد هم آمده بودند.
در اندیشه کین رختها بر که پوشم
که باشد برازنده این مراتب
هوش مصنوعی: در فکر انتقام هستم، اما نمیدانم چه لباسی بپوشم که شایسته این مقام و جایگاه باشد.
خرد گفت ممدوح اهل العمائم
(معین البرایا)(کفیل المارب)
هوش مصنوعی: عقل و خرد میگوید که ستایش شده، از اهل علم و دانش است و میتوان به او اعتماد کرد.
پناه امم زین اعیان (علی) آن
که چرخش بسجاده داریست راغب
هوش مصنوعی: پناهگاه من از میان این شخصیتها، علی است؛ او که در برابر چرخشها و تغییرات، همیشه پایبند به اصول و راه خود است.
بمسند مه و آفتابش ازائک
عطارد بدیوان جاهش محاسب
هوش مصنوعی: بر روی صندلی ماه و خورشید، عطارد به محاسبه و بررسی مقامش در دیوان پرداخته است.
بخطهای ابیاری و برد و مخفی
نوشتند القاب ومدح و مناقب
هوش مصنوعی: در خطوط آبیاری و بر روی زمینهای کشاورزی، نامها، ویژگیها و ستایشهای افراد را به صورت پنهانی نوشتهاند.
چنان جامه بخشی که رختی که پوشد
بجز یک زمان نبود او را مصاحب
هوش مصنوعی: او چنان لباس باارزشی میدهد که این لباس فقط برای یک لحظه همراه اوست و بیشتر از آن نمیتواند مورد استفاده قرار گیرد.
جهان گفت با چرخ کمحلی که برکن
بعهدش ز سر این لباس مصائب
هوش مصنوعی: جهان به چرخ کهنه و از کار افتاده گفت: «این بار سنگین مشکلات را از دوش خود بردار و از سر من دور کن.»
چو رایت جناب(وی اعلی المواقف)
چو خرگاه ذات وی اقصی المطالب
هوش مصنوعی: چون پرچم بزرگی برافراشته است که نشاندهنده جایگاه والای اوست و مانند چادری است که به دورترین خواستهها و آرزوهای او سایه میافکند.
زبهر عرقچین واعظ ازین پیش
شدندی برهنه سران جمله تائب
هوش مصنوعی: برای احترام به عرقچین واعظ، همه سران قبلاً برهنه بودند و از گناه خود پشیمان شدهاند.
بهر گوشه دستار بندان نبودی
گذرشان شبانگاه از ترس سالب
هوش مصنوعی: در گوشه و کنار شهر، افرادی که به دقت مراقب اوضاع هستند، هنگام شب به خاطر ترس از حمله دشمنان عبور نمیکنند.
از و خلعت تربیت تا نبودش
نشد طیلسان دار برجیس خاطب
هوش مصنوعی: اگر کسی در حال تربیت و آموزش باشد، تا زمانی که آموزش کامل نشود و به حد نرسد، نمیتواند به مرحلهای برسد که مورد توجه و تحسین دیگران قرار گیرد.
حسودت چه سودش بود شرب زرکش
که چون شمع جان داده (والجسم ذائب)
هوش مصنوعی: حسود تو را چه سودی میرساند وقتی که تو مانند شمع جان میدهی و ذوب میشوی؟
بجزقیف و کمخاکه دل میر بایند
ندیدم بعهدت دگر قلب و غاصب
هوش مصنوعی: غیر از این که عشق و دلشکستهام را به تو ارائه بدم، چیز دیگری ندارم و تا به حال کسی را ندیدهام که قلبش را با وفاداری و صداقت از آن خود کند.
چو سرما که او را دوا پوستین است
علل را کنی دفع از فکر صائب
هوش مصنوعی: مثل سرما که تنها با یک پوستین میتوان آن را دور کرد، اگر از افکار و دلایل نادرست فاصله بگیری، میتوانی به آرامش برسید.
بدین نظم پیچیده وین طرز مخصوص
مرا هست انعام و الباس واجب
هوش مصنوعی: در این روش خاص و ساختار پیچیدهای که من به کار میبرم، بر من واجب است که از پاداش و نعمتهای زیادی بهرهمند شوم.
چو رختم متاعی که آورد کاسد
که دیدست بیمزد چون بنده کاسب
هوش مصنوعی: وقتی که من را با واکنش دیگران معامله میکنند، مانند کالایی که کاسد به فروش میگذارد، در حقیقت نشان میدهد که بنده و تابع دلالی هستم که به من بیاعتنایی میکند.
الاتا نخواهند موئینه گرما
کتانرا بسرما نباشند طالب
هوش مصنوعی: در اینجا گفته میشود که اگر گرما وجود نداشته باشد، دیگر کسی به دنبال کتان (پارچهای نرم و خنک) نخواهد بود. به عبارت دیگر، در شرایطی که هوای سرد است، تمایل به استفاده از موادی که برای گرما و گرمی مناسباند، کاهش مییابد.
فلک رخت جاه تراقیچیجی باد
ز تشریف الطاف ستار واهب
هوش مصنوعی: آسمان زیبایی و مقام تو را به دیگران نشان میدهد و نسیم مهربانی و لطف خدا بر تو میوزد.