برگردان به زبان ساده
دلم از نرگس بیمار تو بیمارتر است
چاره کن درد کسی کز همه ناچارتر است
دل من از نرگس بیمار(چشم) تو بیمار(دردمند)تر است. لطفا درد کسی که از همه ناامیدتر است را درمان کن.
من بدین طالع برگشته چه خواهم کردن
که ز مژگان سیاه تو نگونسارتر است
هوش مصنوعی: من با این سرنوشت عوض شده چه کاری میتوانم انجام دهم، چون غم تو از تاریکی چشمانت بیشتر است.
گر تو اَش وعدهٔ دیدار ندادی امشب
پس چرا دیدهٔ من از همه بیدارتر است
هوش مصنوعی: اگر تو وعدهٔ دیدار را به من ندادی، پس چرا چشم من از همه بیدارتر است و به انتظار تو نشسته؟
طوطی اَر پستهٔ خندان تو بیند گوید
که ز تَنگ شکر این پسته شکربارتر است
هوش مصنوعی: اگر طوطی، پستهای خوشحالی که تو به آن نگاه میکنی را ببیند، خواهد گفت که این پسته بیشتر از شکر شیرین است.
هر گرفتار که در بند تو مینالد زار
میبرد حسرت صیدی که گرفتارتر است
هوش مصنوعی: هر کسی که در دل غم و اندوه تو به سر میبرد و دچار شکایت میشود، آرزو میکند که ای کاش او هم مثل کسی که بیشتر در بند و اسارت است، میتوانست آزاد شود.
به هوای تو عزیزان همه خارند، اما
گل به سودای رخت از همه کس خوارتر است
هوش مصنوعی: به خاطر تو، همه عزیزان و محبوبان دیگر بیارزشاند، اما گل به امید دیدن روی تو از هر کس دیگری کمارزشتر است.
گر کشانند به یک سلسله طراران را
طرهٔ پرشکنت از همه طرارتر است
اگر همهی دزدها به خط شوند، باز هم موی زیبا و نرم تو [معشوق] از همه دزدتر [دلرباتر] است.
گر نشانند به یک دایره عیاران را
چشم مردم فکنت از همه عیارتر است
هوش مصنوعی: اگر عیاران را در یک دایره قرار دهند و مردم به آنها نگاه کنند، تو از همه آنها بهترین و برجستهتر هستی.
گر گشایند بتان دفتر مکاری را
بت حیلتگر من از همه مکارتر است
هوش مصنوعی: اگر بتها در دفتر کارها را بگشایند، من که با حیلهگری خودم را به آنها معرفی کردهام، از همه زیرکتر و مکارتر هستم.
عقل پرسید که دشوارتر از کشتن چیست
عشق فرمود فراق از همه دشوارتر است
هوش مصنوعی: عقل از عشق پرسید که چه چیزی از کشتن سختتر است. عشق پاسخ داد: جدایی از همه چیز دشوارتر است.
تیشه بر سر زد و پا از در شیرین نکشید
کوهکن بر در عشق از همه پادارتر است
هوش مصنوعی: با سنگینی بار عشق، کسی که به دنبال محبوبش است، باوجود سختیها و مشکلات نتوانسته مسیر را ترک کند. او مانند کوهکنی است که با تلاش بیوقفه، هر چقدر هم که کارش دشوار باشد، به مبارزه و کوشش ادامه میدهد و از پایگاهی که در عشق دارد، کوتاه نمیآید.
در همه شهر ندیدهست کسی مستی من
زان که مست می عشق از همه هشیارتر است
هوش مصنوعی: در هیچکجای شهر کسی حال و هوای من را ندیده است، زیرا عاشق بودن و مست عشق شدن از هر هشیاری بیشتر است.
دوش آن صف زده مژگان به فروغی میگفت
که دم خنجر شاه از همه خونخوارتر است
هوش مصنوعی: دیشب، با چشمهای زیبا و جذابش به روشنی میگفت که نَفَس خنجر شاه از همه کس که به خونریزی پرداخته، وحشتانگیزتر است.
سر شاهان جوان بخت ملک ناصردین
که به شاهنشهی از جمله سزاوارتر است
هوش مصنوعی: سر شاهان جوان بخت، یعنی آنکه در دوران جوانی خود بر تخت سلطنت نشسته و در این زمینه، ناصرالدین شاه شایستهترین فرد است.
