برگردان به زبان ساده
چه غنچهها که نپرورد باغ نسرینش
چه میوهها که نیاورد سرو سیمینش
هوش مصنوعی: باغ نسرینش پر از غنچههای شکفته نشده است و درخت سرو سیمینش میوههایی به بار نیاورده است.
چه فتنهها که نینگیخت چشم پرخوابش
چه حلقهها که نیاویخت زلف پرچینش
هوش مصنوعی: چشم خوابآلود او چه آشوبهایی که به پا نکرد و چه موهای پرپیچ و تابی که به دور خود حلقه زد.
چه دانهها که نپاشید خال هندویش
چه دام ها که نگسترد خط مشکینش
هوش مصنوعی: چقدر احساس و عشق برای خال هندوی او در دلها جوانه زده و چقدر دامها و تلهها با خط مشکیاش به وجود آمده است.
چه کیسهها که نپرداخت جعد طرارش
چه کاسهها که نپیمود لعل نوشینش
هوش مصنوعی: چه وسوسهها و خسارتهایی که زیبایی موهای افراطی او به بار آورده و چه دلهایی که از لطف و زیبایی لبهای رنگین او پر نشده است.
چه صیدها که نشد کشته در کمینگاهش
چه تیغها که نزد پنجهٔ نگارینش
هوش مصنوعی: بسیاری از شکارها به دام نیفتادند و به زانو درنیامدند، و شمشیرها کمتر به دستان زیبا و هنرمند او تکیه کردند.
چه قلبها که نیازرد لشکر نازش
چه سینهها که نفرسود خنجر کینش
هوش مصنوعی: بسیاری از دلها به دلیل جذابیت و زیبایی او آزردهخاطر شدهاند و بسیاری از سینهها از درد و آسیبهای ناشی از کینه و انتقام او رنج بردهاند.
چه پنجهها که نپیچد زور بازویش
چه کشتهها که نینداخت دست رنگینش
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف قدرت و توانایی فردی میپردازد. شاعر به نوعی تاکید دارد که این شخص به قدری قوی و بازور است که میتواند بسیاری را تحت تاثیر قرار دهد و بر آنها غلبه کند. همچنین، از لیست کشتگان و غنایم اشاره میکند که همگی نشان از قدرت و تسلط او دارند. در واقع، این تصویر بیانگر عظمت و تسلط این فرد در نبردها و رویاروییهاست.
چه کلبهها که نیفروخت ماه تابانش
چه خوشهها که نیندوخت عقد پروینش
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به زیبایی و روشنایی مهتاب اشاره میکند و بیان میکند که چه قدر این نور زیبا و دلانگیز است. همچنین به تعدادی از خوشههای ستارهای که در کنار هم قرار دارند، اشاره میکند و احساس میکند که این زیباییها را نمیتوان به راحتی با چیزهای دیگر مقایسه کرد. در واقع، شاعر از زیبایی و شکوه طبیعت و آسمان صحبت میکند و تأثیر آن بر دل و جان انسان را به تصویر میکشد.
چه شرم ها که نکرد آفتاب از رویش
چه رشک ها که نبرد آسمان ز تمکینش
هوش مصنوعی: آفتاب به خاطر زیبایی او، شرمنده شده و آسمان به خاطر عظمت او حسرت میخورد.
چه جامهها که نپوشید قد دلکش او
که در کنار کشد شاه ناصرالدینش
هوش مصنوعی: دلکش او، زیبایی خاصی دارد و در کنار شاه ناصرالدین، لباسهای مختلفی بر تن کرده که همه را تحت تأثیر قرار میدهد.
خدیو مملکت آرا خدایگان ملوک
که کرده بار خدا قبلهٔ سلاطینش
هوش مصنوعی: پرچمدار و سرآمد مملکت، همان خدایان پادشاهان است که بار سنگین مسؤولیت را بر دوش میکشد و نقطهتوجه سلاطین به شمار میآید.
سر ملوک عجم مالک ممالک جم
که مهر خیره شد از تاج گوهر آگینش
هوش مصنوعی: میگوید که سرنوشت پادشاهان عجم، یعنی کشورهایی چون ایران و سرزمینهای شرقی، در دست کسی است که دارای سلطنت بزرگی است و تاجی درخشان و گرانبهایی بر سر دارد که حتی نور خورشید هم از درخشندگی آن متحیر شده است.
ابوالفوارس ببرافکن هژبرشکن
که رفته خنگ فلک زیر زین زرینش
هوش مصنوعی: ابوالفوارس، سوار کار ماهر و شجاعی است که بر اسب خود نشسته و زیر زین طلاییاش، آسمان خسته و بیحرکت است. این تصویر به هیبت و قدرت او اشاره میکند.
ابوالمظفر غازی سوار تیغگذار
که خون خصم گذر کرده از سر زینش
هوش مصنوعی: ابوالمظفر غازی، سربازی است که با شمشیرش به دشمنان حمله میکند و خون آنها بر روی زین اسبش جاری شده است.
یکی رسول فرستد ز خطهٔ رومش
یکی سلام رساند ز ساحت چینش
هوش مصنوعی: یک نفر از سرزمین روم پیامبری فرستاده و کسی دیگر سلامی از سرزمین چین میآورد.
صفات ذات ورا شرح کی توانم داد
اگر که وصف کنم صدهزار چندینش
هوش مصنوعی: نمیتوانم ویژگیهای او را به درستی بیان کنم، زیرا وصف یک صدهزار ویژگی او خود کاری بسیار دشوار است.
گدا چگونه کند مدح پادشاهی را
که خسروان همه جا کردهاند تحسینش
هوش مصنوعی: چگونه یک گدا میتواند پادشاهی را ستایش کند که همه شاهان در هر جا از او تعریف و تمجید کردهاند؟
فروغی از لب نوشین او مگر دم زد
که شهره در همه شهر است شعر شیرینش
هوش مصنوعی: بخشی از زیبایی و جذابیت صدای دلنشین او باعث شده که شعرهای شیرینش در تمام شهر معروف شود.
