برگردان به زبان ساده
چندانکه جهانست ملک شاه جهان باد
با دولت پاینده و با بخت جوان باد
هوش مصنوعی: تا زمانی که جهان وجود دارد، ملک باید شاهی باشد و با قدرتی پایدار و بختی جوان بر مسند خود بماند.
تا بود ملک شهر ده و شهرستان بود
همواره چنان شهر ده و شهرستان باد
هوش مصنوعی: تا زمانی که شهر و ولایت وجود دارد، امیدواریم که وضعیت این شهر و ولایت همیشه چنین باشد.
چونانکه ازو عالمی از بد به امانند
جان و تن او از همه بدها به امان باد
هوش مصنوعی: همانطور که از او جهانی از بدیها به امان است، جان و بدن او نیز باید از تمام بدیها در امان باشند.
شاهان جهان را ز نهیبش تن و جان نیست
جان و تن شاهانش فدای تن و جان باد
هوش مصنوعی: حکومتگران دنیا از قدرت و تأثیر او میترسند و نگراناند. جان و وجود پادشاهان نیز قربانی این قدرت و تأثیر میشود.
آن کز تن او هرگز کم خواهد مویی
در حسرت و اندیشه چنان ایلک و خان باد
هوش مصنوعی: کسی که هیچگاه از بدنش کم نمیشود، همیشه در حسرت و اندیشهای مانند ایلک و خان خواهد بود.
تا خواسته با قارون در خاک نهانست
بدخواه و بد اندیشش در خاک نهان باد
هوش مصنوعی: تا زمانی که خواستههای او با قارون در زمین پنهان است، دشمنان و بداندیشانش نیز باید در خاک مدفون شوند.
آنرا که بکین جستن او تیرو کمان خواست
بیرون شدش از گیتی با تیرو کمان باد
هوش مصنوعی: کسی که در بازی عشق به دنبال تیر و کمان است، در نهایت به دنیا و زندگی خود پایان میدهد.
در کینه او کینه گزاران جهان را
آنجا که همه سود بجویند زیان باد
هوش مصنوعی: در کینه او، کینهورزان دنیا را میبینیم که در جایی که همه به دنبال سود و منافع خود هستند، ضرر میبینند.
وانکس که نباشد بجهانداری او شاد
مقهور و نگونسار و نژند دو جهان باد
هوش مصنوعی: هر کس که در دنیا در نتیجه نداشتن توانایی در رهبری و مدیریت به شادکامی نرسد، در هر دو جهان (این جهان و آخرت) در حالت شکست و ناامیدی خواهد بود.
دستش برسانیدن ارزاق ضمان شد
بختش بهمه خوبی و نیکیش ضمان باد
هوش مصنوعی: دستش به تأمین نیازها باز شد و خوشبختیاش شامل همه خوبیها و نیکیها قرار گرفت.
هر کار که کرده ست ستوده ست چو نامش
هر کار کزین پس بکند نیز چنان باد
هوش مصنوعی: هر کاری که او انجام داده است، شایسته ستایش بوده و از این پس نیز هر کاری که انجام دهد، باید همانگونه باشد.
آنجا که نهد روی به غزوه و به جز از غزو
با دولت و با لشکر انبوه و گران باد
هوش مصنوعی: در جایی که با انگیزهای قوی و جمعیتی گسترده و قدرتمند به جنگ میرود، و جز با این نوع جنگها به چیزی دیگر رونق نمیبخشد، باید پیروزی و موفقیت را آرزو کرد.
از دولت او هر چه گمان بود یقین شد
از دولت خصم آنچه یقین بود گمان باد
هوش مصنوعی: از نعمت و خوشحالی او هر آنچه تصور میکردیم به حقیقت پیوست و از دولت دشمن نیز هر آنچه که مطمئن بودیم، به ظن و تردید بدل شد.
وانکس که زبان کرد ببدگفتن او تیز
در دست اجل خشک لب و خشک زبان باد
هوش مصنوعی: کسی که زبانش به بدگویی میچرخد، در دست مرگ، زبانش بیصدا و لبهایش خشک خواهد شد.
اندر سیر شاه چه بد تاند گفتن
بدگوی بد اندیش که خاکش بدهان باد
هوش مصنوعی: در مسیر زندگی پادشاه، گفتن سخنان ناپسند از سوی بداندیشان ناپسند است، زیرا این افراد در نهایت به جایی نمیرسند و به باد فراموشی سپرده میشوند.
دلشاد مباد آنکه بدو شاد نباشد
وانکس که بدو شاد بود شادروان باد
هوش مصنوعی: خوشحال نباشید اگر کسی به شما خوشحال نیست و کسی که به شما خوشحال است، امیدوارم همیشه شاد و خرم باشد.
در خانه بدخواه بنفرینش نو نو
هر روز دگر محنت و دیگر حدثان باد
هوش مصنوعی: در خانهی دشمن هر روز به او دعا نکن، زیرا او همیشه محنت و مشکلات جدیدی برایت به وجود میآورد.
وانکس که هزیمت شد ازین خسرو و جان برد
چون از غم جان رسته شد، اندر غم نان باد
هوش مصنوعی: کسی که از این پادشاه شکست خورده و جانش را نجات داده، وقتی از نگرانی برای جان آزاد شود، در فکر نان و معیشت خواهد بود.
تا در تن و بازوی کسی زور و توانست
اندر تن و بازوی ملک زور و توان باد
هوش مصنوعی: تا زمانی که کسی در جسم و بازوی خود قدرت و نیرویی داشته باشد، باید بداند که این قدرت و توان به حمایت و قوت ملوک و پادشاهان بستگی دارد.
چونانکه کران نیست شمار هنرش را
شاهیش بی اندازه و بیحد و کران باد
هوش مصنوعی: هنر او همچون آسمان بیپایان است؛ نه حدی دارد و نه مرزی. شاهی که اوست، هنرش بسیار و بینهایت است.
هر شاه که یکروز میان بسته بشاهی
در خدمت فرخنده او بسته میان باد
هوش مصنوعی: هر پادشاه که روزی میان مردم به سلطنت نشسته، در خدمت خوشبختی و سعادت مردم قرار دارد.
امروز جهاندار و خداوند جهان اوست
همواره جهاندار و خداوند جهان باد
هوش مصنوعی: امروز فرمانروای جهان و آفریننده آن اوست و همیشه باید او را به عنوان فرمانروا و آفریننده جهان دانست.
از مشرق تا مغرب رایش بهمه جای
گه شاه برانگیز و گهی شاه نشان باد
هوش مصنوعی: از شرق تا غرب سرزمین، گاهی باید صدای پادشاهی را بلند کرد و گاهی نشانهای از سلطنت او را نمایان ساخت.
هر ماه بشهری علم شاهی شاهان
زیر سم اسبانش نگون باد و ستان باد
هوش مصنوعی: هر بار که ماهی به درون شهری میتابد، علم و نشانههای پادشاهی بر روی زمین فرود میآید و به زیر سمهای اسبان میافتد، به معنای اینکه شاهان در این شرایط تحت فشار و شکست قرار میگیرند.
تا پادشهان صدر گه آرایند او را
برگاه شهی مسکن و در صدر مکان باد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تا زمانی که پادشاهان در مقام و مقامهای خود برقرارند، او نیز در جایگاه بالایی خواهد بود و در مکانی شایسته و محترم قرار خواهد گرفت.
از هیبت او روز بد اندیش چو شب شد
نوروز مخالف هم ازینگونه خزان باد
هوش مصنوعی: از عظمت او، روزهایی که به شوماندیشی میگذشت، به تاریکی شب بدل شد. همچنین، نوروز نیز با خزانی که به همین شکل پیش میآید، متضاد است.
آن تیغ و سنانرا که بدو حرب کند شاه
چرخ و فلک و دولت منصور فسان باد
هوش مصنوعی: آن شمشیر و نیزهای که به جنگ با آن، پادشاه آسمان و سرنوشت نیک به مبارزه میآید، نه بادها.
هر ساعتی اندر دل و در خانه کفار
درد و فزع و ناله و فریاد و فغان باد
هوش مصنوعی: در هر ساعت، در دل و در خانه کافرها، درد و نگرانی و شکايت و فریاد و ناله جاری است.
آراستن دین همه زان تیغ و سنانست
برداشتن کفر بدان تیغ و سنان باد
هوش مصنوعی: آراستن دین به وسیله قدرت و ابزار جنگی است و برقراری ایمان و نابودی کفر نیز از طریق همین قدرت و ابزارها امکانپذیر است.
وانرا که نخواهد که در این خانه بود ملک
اندر همه ملک نه خان باد و نه مان باد
هوش مصنوعی: کسی که نمیخواهد در این خانه باشد، نه در این ملک و جهان دارای منزلت و مقام است و نه در آن ماندگار خواهد بود.
جنگش همه با کافر و با دشمن دینست
شغلش همه با رامش و آرامش جان باد
هوش مصنوعی: درگیری او تنها با کافران و دشمنان دین است و فعالیتهایش همواره بهدست آوردن آرامش و لذت است.
در دولت و در مرتبت و مملکت او را
چندانکه بخواهد ز خداوند زمان باد
هوش مصنوعی: او در مقام و موقعیت و سرزمین خود به اندازهای که بخواهد از جانب خداوند زمان برخوردار باشد.
هرساعت و هر وقت ز خشنودی ایزد
بر دولت آینده او تازه نشان باد
هوش مصنوعی: هر لحظه و در هر زمانی، به خاطر رضایت خداوند، بر سعادت و آینده خوب او افزوده شود.
ماه رمضان بود بدو فرخ و میمون
شوال به از فرخ و میمون رمضان باد
هوش مصنوعی: در این بیت به اهمیت و شادی ماه شوال پس از رمضان اشاره شده است. شاعر میگوید که حالا که رمضان به پایان رسیده، ماه شوال با خوشحالی و برکت بیشتری همراه است و این جشن و سرور پس از روزهداری واقعاً ارزشمندتر از ماه رمضان است.
او را همه آن باد که او خواهد دایم
وان چیز که بدخواهان خواهند جز آن باد
هوش مصنوعی: هر چیزی که او بخواهد همیشه با اوست و آنچه که دشمنان او میخواهند، تنها به نفع او نیست.
