برگردان به زبان ساده
امیری کو سزای گاه باشد
محمد بیک ارغونشاه باشد
هوش مصنوعی: کسی که شایسته مقام امیری باشد، باید همانند محمد بیک ارغونشاه بزرگ و با عظمت باشد.
جهانداری که از اورنگ شاهی
چو بر گردون گردان ماه باشد
هوش مصنوعی: سلطانی که مقام و سلطنتش مانند ماه در آسمان است و درخشش و زیبایی خاصی دارد.
قبا گر ز اطلس گردونش دوزند
بقد همتش کوتاه باشد
هوش مصنوعی: اگر چادر او را از ابریشم صاف آسمان بدوزند، به اندازه تلاش و همت او کوتاه خواهد بود.
عروس مملکت در عقد غیری
اگر روزی بصد اکراه باشد
هوش مصنوعی: اگر عروس مملکت روزی مجبور شود که به مردی دیگر ازدواج کند، حتی اگر این ازدواج با اکراه و نارضایتی باشد، وضعیت خوبی نخواهد داشت.
ز دامادی او چون یادش آید
حدیثش جمله واشوقاه باشد
هوش مصنوعی: وقتی که به یاد دامادی او میافتد، تمام کلماتش با احساس و حسرت پر میشود.
نه چون فیض کفش بخشد عطا ابر
که این پیوسته آن گه گاه باشد
هوش مصنوعی: در اینجا بیان میشود که نعمت و بخشش الهی مانند بارانی است که گاه و بیگاه میبارد، نه مثل نعمت فیض که همیشه در دسترس است. یعنی برخی نعمات به صورت مداوم و پیوسته به انسان میرسد در حالی که دیگر نعمتها لحظهای و ناپایدار هستند.
بجنب حلم او کوه گران سنگ
سبکسرتر بسی از کاه باشد
هوش مصنوعی: حلم و بردباری او به حدی است که حتی کوههای سنگی و عظیم هم در مقابل آن سبکتر از کاه به نظر میرسند.
چو می الطاف عذبش از لطافت
نشاط افزای و انده کاه باشد
هوش مصنوعی: وقتی که مهربانیهای شیرین او با لطافتش همراه میشود، شادیبخش و کااهشدهندهی غمها خواهد بود.
عدو در بوته قهرش گدازان
بکردار زر اندرگاه باشد
هوش مصنوعی: دشمن در حال خشمش همچون طلایی که در کوره ذوب میشود، سوزان و ناپایدار است.
بروز رزم اگر شیر آیدش پیش
بسی عاجز تر از روباه باشد
هوش مصنوعی: اگر جنگ و نبردی در بگیرد، حتی اگر شیر هم به میدان بیاید، از روباه هم ناتوانتر خواهد بود.
از آن بگرفت زنگ آئینه ماه
که آن گویا نه دولتخواه باشد
هوش مصنوعی: ماه در آئینه نشسته و زنگ آن را به خود گرفته، به این معنا که آن هیچگاه به دنبال زر و زرنگاری نیست و چیزی را نمیخواهد.
بشرق و غرب صیت مکرماتش
زبان کردار در افواه باشد
هوش مصنوعی: نام نیک و ویژگیهای برجستهاش در شرق و غرب به زبانها جاری است و همه دربارهاش میگویند.
خرد هر چند میگوید محال است
که شاهی مثل او برگاه باشد
هوش مصنوعی: عقل میگوید که امکان ندارد کسی به عظمت و بزرگی او در مقام شاهی وجود داشته باشد.
ولی آئینه شبهش می نماید
خدایست آنکه بی اشباه باشد
هوش مصنوعی: اما آینه تنها میتواند شبیهها را نشان دهد؛ خداوند آن است که هیچ مشابهی ندارد.
جوان بختا توئی آنکس که رأیت
ز راز چرخ پیر آگاه باشد
هوش مصنوعی: ای جوان خوشبخت، تو کسی هستی که از اسرار زندگی و نابسامانیهای جهان کهن باخبر هستی.
سپهر ملک را ماهی که او را
ز منزلها یکی خرگاه باشد
هوش مصنوعی: آسمان دارای ماهی است که یکی از منزلگاههایش، خرگاه (یعنی مکانی برای استراحت و آرامش) است.
نه ماهی بلکه خورشید سپهری
اگر خورشید ظل الله باشد
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که شخصی منحصر به فرد و پرنوری مانند خورشید است و نه فقط به عنوان یک ماهی ساده و کمنور، بلکه چون اگر خورشید نمایانگر نور و روشنی باشد، این فرد نیز درخشان و ویژه است، به گونهای که میتوان او را از نور خداوند دانست.
ترا میزیبد این دیهیم و اورنگ
که کم شاهی چو تو با جاه باشد
هوش مصنوعی: تو به این تاج و تخت زینت میبخشی، چون کمتر کسی مانند تو با مقام و عظمت وجود دارد.
نه هر شاهی سزای تاج و تختست
بشطرنج اندرون هم شاه باشد
هوش مصنوعی: هر شخصی شایستهی مقام و جایگاه بلند نیست. در بازی شطرنج نیز، هر قطعهای نقش خاصی دارد و همهی آنها لزوماً برابر نیستند، حتی اگر در ظاهر بر روی صفحه بازی قرار گرفته باشند.
محمد سیر تا ابن یمین را
بعالی درگهت گر راه باشد
هوش مصنوعی: اگر محمد در سفر خود به عمق حقیقت برود و در درگاه تو حضور یابد، آنگاه اگر راه باشد، ابن یمین هم به مرتبه والای تو خواهد رسید.
ندارد آرزوی دل بجز آنک
بجان حسان این درگاه باشد
هوش مصنوعی: دل هیچ آرزویی جز آن ندارد که جان حسان در این درگاه باشد.
همیشه تا کنند افلاک دوری
که هر سی روز او یک ماه باشد
هوش مصنوعی: در هر سی روز، یک ماه کامل سپری میشود و این زمان با حرکت دائمی celestial bodies (اجرام آسمانی) هماهنگ است.
ز دورانت مسلم باد شاهی
که اوج ماه تا از چاه باشد
هوش مصنوعی: از دور دستها به وضوح مشخص است که مقام پادشاهی به کسی تعلق دارد که به بلندیها و اوجها دست یافته است، زیرا این موفقیتها تنها زمانی میسر میشود که از چاهها و مشکلات عبور کرده باشد.
