برگردان به زبان ساده
خون به دل از بوی مویت نافه تاتار دارد
نافه تاتار کی مشکی چومویت بار دارد
هوش مصنوعی: بوی موی تو دل مرا به درد میآورد و تنهاییام را عمیقتر میکند. بوی خوش نافه تاتار هم نمیتواند مانند موی تو احساس خوشایندی به من بدهد.
خال رخسار تورا خوانم خلیل الله زیرا
کاندر آتش رفته وآتش را به خودگلزار دارد
هوش مصنوعی: صورت زیبای تو را خلیل الله مینامم، چون تو در آتش قرار داری و آتش را به خود گلزار کردهای.
ترک چشم مستت از مژگان به کف بگرفته خنجر
نه همی با ما که جنگ او با در و دیوار دارد
هوش مصنوعی: چشم بیدار تو با آن مژهها مانند شمشیری است که به دست گرفتهام، اما باید بگویم که تو درگیر جنگی با دنیا هستی و به ما توجهی نداری.
نسبتی نبودبه سرو وماهت از رخسار وقامت
سروکی چالش نماید مه کجا گفتار دارد
هوش مصنوعی: این شعر به بیان زیبایی و مقام خاصی که سرو (نماد زیبایی) و ماه (نماد زیبایی و جذابیت) دارند، میپردازد. در آن گفته میشود که هیچ نسبتی میان زیبایی و قامت و چهره سرو و ماه وجود ندارد؛ زیرا آن چهره و قامت سرو به قدری دلربا و جذاب است که حتی ماه هم نمیتواند چیزی دربارهاش بگوید. به عبارت دیگر، زیبایی و شکوه سرو آنقدر بیش از حد است که ماه نیز در برابرش خاموش است.
فرق ننهددوست را چشم تو از مستی ز دشمن
لیکن اندر دلبری هوش دو صد هشیار دارد
هوش مصنوعی: چشم تو به خاطر مستی اش، دوست را از دشمن تشخیص نمیدهد، ولی در عشق و دلبری، هوش و ذکاوت تو بسیار بالاست و از هر هشیاری بیشتر است.
چشم یار منبود بیمار ای دل ناله کم کن
کس ننالد اینچنین در بر اگر بیمار دارد
هوش مصنوعی: چشم محبوبم در دسترس نیست، ای دل، کمتر ناله کن. کسی اینگونه در کنار کسی که بیمار دارد، ناله نمیکند.
نیست از جور و جفا گر ترک من ضحاک دوران
از دوگیسو بر دو دوش خودچرا دومار دارد
هوش مصنوعی: این بیت به وضعیت اسفناک و سخت رنجهای یک فرد اشاره دارد. اگرچه در زمانهای پر از ظلم و سختی زندگی میکند، ولی او به خاطر چنگالهای درندهی سرنوشت و دشواریهای روزگار ناامید و خسته نمیشود. در واقع، امیدش را به رغم تمام مشکلات از دست نمیدهد و هنوز هم به آیندهای بهتر فکر میکند.
یار ما هست ار چه هر جائی ولیکن لن ترانی
می دهد پاسخ به هر کس خواهش دیدار دارد
هوش مصنوعی: دوست ما در هر جایی حاضر است، اما نمیتوانیم او را ببینیم. او به هر کس که خواهان دیدارش باشد، پاسخ میدهد.
آن قیامت قامت ازقامت قیامت کرده برپا
با بلنداقبال گوئی تا قیامت کار دارد
هوش مصنوعی: آن شخص با قد بلندی که دارد، همچون روز قیامت به پا خواسته و گویی تا پایان دنیا فعالیت و تاثیرگذاری خواهد داشت.