برگردان به زبان ساده
همت من از نشان جاه چون ناوک گذشت
زین نگین نامم نگاهی بود کز عینک گذشت
هوش مصنوعی: همت من به اندازهای بالا و بینظیر است که حتی نشان ثروت و مقام نمیتواند آن را متوقف کند. من به چیزی فراتر از ظواهر توجه میکنم و به همین دلیل، نگاه من از گذشتههای دور گرفته شده است و به عمق وجود میرسد.
طبع دون کاش از نشاط دهر گردد منفعل
نیست بر عصمت حرج گر لولی از تنبک گذشت
هوش مصنوعی: نفس انسانهای پست و بیمقدار کاش از شادیهای زندگی تأثیر بپذیرد. درستی و پاکی انسانها آسیب نمیبیند، حتی اگر فردی سادهدل از دنیای مادی گذر کند.
همتی میباید اسباب تعلق هیچ نیست
برنمیآید دو عالم با جنون یک گذشت
هوش مصنوعی: برای دستیابی به موفقیت و اهداف بزرگ، باید اراده و عزم راسخی داشته باشیم. در غیر این صورت، هیچ چیز نمیتواند ما را به پیش ببرد و برای رسیدن به دو جهان – دنیای مادی و معنوی – باید از جنون و بیفکری دوری کنیم.
در مزاج خاک این وادی قیامت کشتهاند
پای ما مجروح و باید از تل آهک گذشت
هوش مصنوعی: در این منطقه که خاکش به نوعی به قیامت مرتبط است، ما دچار صدماتی شدهایم و باید از سختیها و موانع عبور کنیم.
هیچکس حیران تدبیر شکست دل مباد
موی چینی هرکجا خطش دمید از حک گذشت
هوش مصنوعی: هیچکس نباید نگران تدبیر و راهحلهای شکست دل باشد، چرا که هر کجا که عشق و جاذبه نمایان شود، از غم و رنج عبور میکند.
چون شرار کاغذ آخر از نگاه گرم او
بر بنای ما قیامت سیلی از چشمم گذشت
هوش مصنوعی: زمانی که آخرین شعله کاغذ از نگاه گرم او به ما میتابید، گویا طوفانی از زیبایی و هیجان از چشمان او عبور کرد.
حسرت عشاق و بیداد نگاهش عالمیست
بر یکی هم گر رسید این ناوک از هر یک گذشت
هوش مصنوعی: عاشقان به خاطر زیبایی و سختیهای نگاهی که به آن دچار هستند، بسیار ناراحت و حسرتزدهاند. اگر نخی که از تیر عشقش به یکی برسد، بر دیگران نیز تأثیر میگذارد و آنها را تحت تأثیر قرار میدهد.
ننگ تحقیق است تفتیشی که دارد فهم خلق
در تأمل هرکه واماند از یقین بیشک گذشت
هوش مصنوعی: تحقیق و بررسی، گاهی ممکن است به شک و تردید در صداقت و درک افراد منجر شود. هر کس که از یقین و ایمان واقعی دور شود، به یقین در آزمون و پیچیدگیهای زندگی ناکام خواهد ماند.
خیرهبینی لازم طبع درشت افتاده است
کم تواند چشم تنگ از طینت ازبک گذشت
هوش مصنوعی: خیره بینی به معنی دقت نظر و توجه عمیق است و در اینجا نشان میدهد که دقت و توجه لازمی که برای شناخت یک شخصیت یا موضوع نیاز است، به خاطر طبع خشن و ایرادگیر ازبین رفته است. همچنین، اشاره دارد که شخصی که به راحتی و محدودیتهای دیدگاهی خود دچار است، نمیتواند از ویژگیهای خاص یا فرهنگی دیگران عبور کند یا آنها را درک کند. هرچه بینش و شعور افراد تنگنظرتر باشد، قدرت درک و فاصله گرفتن از دیگران برایشان سختتر میشود.
کاش زاهد جام گیرد کز تمسخر وارهد
بیتکلف عمر این بیچاره در تیزک گذشت
هوش مصنوعی: ای کاش زاهدی که جام مینوشد، از تمسخر دیگران دوری کند. ای کاش زندگی این بیچاره بدون تکلف و زحمت بگذرد.
صحبت واعظ بهغیر از دردسر چیزی نداشت
آرمیدن مفت خاموشی کز این مردک گذشت
هوش مصنوعی: سخنان وعظ و نصیحت هیچ فایدهای جز ایجاد دردسر نداشت. خاموشی و آرامش به راحتی از دست این مرد درگذشت.
فضلحق وافیست بیدل از فنا غمگین مباش
عمر باطل بود اگر بسیار و گر اندک گذشت
هوش مصنوعی: خواسته بیدل این است که نگران فنا و از بین رفتن نباشید، زیرا نعمت الهی همیشه پایدار است. حتی اگر عمر کوتاهی داشته باشید یا طولانی، اگر این عمر در مسیر باطل و نادرست سپری شود، اهمیت چندانی ندارد. در واقع، عمر واقعی وقتی ارزشمند است که در راه حق و حقیقت گذرانده شود.
